II SA/Rz 1860/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ NSA Stanisław Śliwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 19 września 2023 r.nr SKO.4111.890.2235.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium") z 19 września 2023 r. nr SKO.4111.890.2235.2023 wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej organ powołał art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r."). Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy po rozpoznaniu wniosku A.Z. (dalej także jako: "skarżąca") Wójt Gminy [...] decyzją z 10 sierpnia 2023 r. nr GOPS.5212.241.2023 odmówił wyżej wymienionej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A.B. Organ wskazał, że matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2023 r. Jednakże nie da się ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wobec ustalenia, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia, a tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie nie przysługuje. Organ wyjaśnił także, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje całodobową opiekę nad matką: pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, gotuje posiłki, podaje leki, pierze, sprząta, umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe oraz wychodzi z mamą na spacery. W ocenie organu nie budzi wątpliwości, że opieka sprawowana przez wnioskodawczynię jest prawidłowa. Jednakże A.B. jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a czynności podejmowane przez wnioskodawczynię obejmują przede wszystkim elementy prowadzenia gospodarstwa domowego, a nie sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką. Tymczasem opieka związana być musi z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tzn. gotowaniu, robieniu zakupów, czy załatwianiu spraw urzędowych. Prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Również z tej przyczyny organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie zgadzając się z powyższą decyzją A.Z. złożyła odwołanie, domagając się jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz pominięcie choroby matki. Wyjaśniła, że ze względu na wiek i stan zdrowia ojca W.B., którym opiekowała się do dnia jego śmierci - 29 czerwca 2023 r., sprawując równocześnie opiekę nad matką, zmuszona była zamknąć działalność gospodarczą i rolną i zająć się rodzicami. Po śmierci ojca nadal nie może podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej ze względu konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zarzuciła brak uwzględnienia, przy rozpoznaniu sprawy, choroby jej matki w postaci niedokrwiennego udaru mózgu z niedowładem prawostronnym z afazją, rzutującej na zdolność jej chodzenia, zaburzenie świadomości, zaburzenia równowagi. Na skutek niepełnosprawności jej mama wymaga nieustannego towarzyszenia jej, kontrolowania przyjmowanych leków, pomocy w czynnościach higienicznych i fizjologicznych, w przemieszczaniu się. Odwołująca podkreśliła, że data powstania niepełnosprawności nie może być brana pod uwagę, bowiem przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w stosunku do osób dorosłych opiekujących się osobami niepełnosprawnymi. Wskazaną na wstępie decyzją z 19 września 2023 r. SKO w Krośnie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 wyjaśniło, że wbrew stanowisku organu I instancji okoliczność, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki wnioskodawczyni, a tym samym stwierdzić, że jej niepełnosprawność powstała przed upływem terminów określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach sprawy nie została natomiast spełniona pozytywna przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r.), bowiem zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię, nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Kolegium wyjaśniło, że opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W przedmiotowej sprawie, jak wynika z treści wywiadu środowiskowego, osoba wymagająca opieki jest w podeszłym wieku, leczy się kardiologicznie, ma wszczepiony rozrusznik serca, cierpi na niedoczynność tarczycy oraz ma zaćmę. Opiekę nad matką sprawuje wnioskodawczyni, która pomaga jej we wszystkich czynnościach życia codziennego. Pomimo stwierdzonych schorzeń osoba wymagająca opieki jest osobą chodzącą, kontaktową, podczas wywiadu środowiskowego logicznie odpowiadała na zadawane jej pytania. Oświadczyła, że jeśli byłaby taka potrzeba to sama jeszcze może ugotować. Organ zauważył, że matka wnioskodawczyni sama porusza się po domu oraz po jego obejściu, w razie potrzeby sama pozostaje w domu bez opieki drugich osób – np. w czasie kiedy córka robi zakupy. W ocenie organu A.B. jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Natomiast czynności podejmowane przez wnioskodawczynię mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Odnośnie wskazywanego w odwołaniu schorzenia w postaci niedokrwiennego udaru mózgu z niedowładem prawostronnym z afazją Kolegium wyjaśniło, że z przedłożonej karty informacyjnej ze szpitala wynika, że powyższe schorzenie miało miejsce w kwietniu 2019 r. Przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy z 10 sierpnia 2023 r. wskazuje, że A.B. jest samodzielna, kontakt z nią nie jest zaburzony, na zadawane pytania udzielała logicznych odpowiedzi. Sama się porusza, jest w stanie przygotować sobie posiłek. W tych okolicznościach SKO uznało, że zakres wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności opiekuńczych nie uzasadnia przyjęcia, że sprawowana opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Powyższe powoduje, że świadczenie nie może zostać przyznane. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję złożyła A.Z. Kwestionowanej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b i art. 32 ust. 2 u.ś.r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że A.B. jest osobą samodzielną, kontaktową, sama się porusza, jest w stanie samodzielnie przygotować sobie posiłki i dawkować leki, a zakres sprawowanej opieki przez wnioskodawczynię pozwala na podjęcie pracy zarobkowej; 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, prowadzące do nierozpoznania istoty sprawy, a w szczególności: - art. 7 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy bez przyjęcia dokumentów od skarżącej oraz przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w sposób wadliwy, podanie nieprawdy w treści wywiadu środowiskowego; - art. 10 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania dowodów i wyjaśnienia sprawy, poprzez nieuwzględnienie dowodów z akt sprawy SKO do sprawy znak: SKO.4111.1188.2238.2021, gdzie wyraźnie ustalono, że A.B. jest osobą wymagającą stałej opieki i nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Skarżąca zawnioskowała o dopuszczenie jako dowodów załączonych do skargi dokumentów na okoliczność: stanu zdrowia jej matki, braku jej samodzielności w czynnościach dnia codziennego, konieczności pomocy osoby trzeciej w zaspokajaniu podstawowych czynności dnia codziennego, braku możliwości samodzielnej egzystencji. Wobec powyższego skarżąca zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą decyzję organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką od dnia złożenia wniosku na czas nieokreślony oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania; ewentualnie zwróciła się o uchylenie decyzji organów obu instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga została uwzględniona, bowiem Sąd w ramach swych kompetencji kontrolnych dostrzegł naruszenie przez Organy obu instancji przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Waga tego naruszenia ze względu na treść odpowiednich przepisów prawa materialnego mogła mieć kluczowy wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W świetle tej regulacji postępowania sądowoadministracyjnego, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla te akty w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO w Krośnie z dnia 19 września 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 10 sierpnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką A.B. W ocenie Sądu zupełnie nieprawidłowo Kolegium oceniło zebrany w sprawie materiał dowodowy w kontekście podstawowej przesłanki przyznania świadczenia jaką jest sprawowanie przez skarżącą stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką, co miało istotny wpływ na wynik sprawy określony przez SKO poprzez zastosowanie art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. SKO na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego przyjęło, iż zakres wykonywanych przez wnioskodawcę czynności opiekuńczych nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia. Podkreśliło SKO, że w przedmiotowej sprawie, jak wynika z treści wywiadu środowiskowego, A.B. jest w podeszłym wieku, leczy się na schorzenia kardiologiczne, ma wszczepiony rozrusznik serca, cierpi na niedoczynność tarczycy oraz na zaćmę. Opiekę nad matką sprawuje wnioskodawczyni. Pomaga jej w utrzymaniu higieny osobistej, gotuje posiłki, podaje leki, pierze, sprząta, umawia wizyty lekarskie i towarzyszy matce podczas nich, załatwia także wszelkie sprawy urzędowe oraz wychodzi z matką na spacery. Pomimo stwierdzonych schorzeń A.B. jest osobą chodzącą, kontaktową i podczas wywiadu środowiskowego logicznie odpowiadała na zadawane jej pytania. Oświadczyła, że jeśli byłaby taka potrzeba, to sama jeszcze może ugotować. Matka wnioskodawczyni sama porusza się po domu oraz po jego obejściu, sama również załatwia swoje potrzeby fizjologiczne. W razie potrzeby sama pozostaje w domu, bez opieki osób drugich, np. w czasie, kiedy córka jej robi zakupy. A.B. jest zatem w stanie samodzielnie funkcjonować, a czynności podejmowane przez wnioskodawczynię mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Okoliczności dotyczące zakresu opieki i potrzeb matki wnioskodawczym wynikają z treści przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego. Zdaniem Kolegium z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, iż A.B. jest .osobą samodzielną. Oceny tej nie podważa schorzenie w postaci niedokrwiennego udaru mózgu z niedowładem prawostronnym z afazją, w związku z którym w okresie od [...] kwietnia 2019 r. do [...] maja 2019 r. przebywała ona na Oddziale Neurologii z Pododdziałem Udarowym w Szpitalu Specjalistycznym w [...], co wynika z przedłożonej kary informacyjnej leczenia szpitalnego. Powyższe schorzenie, niewątpliwie istotne, miało miejsce w kwietniu 2019 r., podczas gdy przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy z dnia 10 sierpnia 2023 r. wskazuje, iż A.B. jest samodzielna, kontakt z nią nie jest zaburzony, a na zadawane pytania udzielała logicznych odpowiedzi. Sama się porusza, oświadczyła iż sama jest w stanie przygotować sobie posiłek, nie wymaga pomocy w czynnościach fizjologicznych. Zarzut, iż treść wywiadu środowiskowego zawiera nieprawdę jest – według Kolegium - gołosłowny. Sporządzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny nie ma żadnego interesu, by zniekształcać treść tego wywiadu poprzez podawanie w nim nieprawdy. W tej sytuacji Kolegium przyjęło, iż zakres wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności opiekuńczych nie uzasadnia przyjęcia, iż sprawowana opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Zarówno podawanie leków, jak i przygotowywanie posiłków, wykonywane być mogą przez wnioskodawczynię przed, bądź po wykonaniu pracy zarobkowej. Towarzyszenie matce w trakcie wizyt lekarskich również nie przeszkadza w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem osoby zatrudnione posiadają możliwość sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny w ramach stosunku pracy na podstawie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Opieka wnioskodawczyni – zdaniem SKO - nie koliduje więc z podjęciem przez nią zatrudnienia. W niniejszej sprawie przede wszystkim należało zważyć na moc dowodową oraz ustalenia płynące z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2023 r. o zaliczeniu matki skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności, gdzie wyraźnie stwierdzono że posiadany przez A.B. rodzaj schorzenia w obecnym stopniu zaawansowania narusza sprawność organizmu powodującą konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Została naruszona sprawność organizmu, w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych. Z tegoż orzeczenia wynika konieczność zaopatrzenia A.B. w przedmioty ortopedyczne itp. ułatwiające jej funkcjonowanie. WSA podkreśla w tym miejscu, że kwalifikacja niepełnosprawności i konieczności objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu prowadzącego postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ ten ma prawo badać, jaki jest zakres świadczonej opieki, a w szczególności czy zakres opieki wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a więc czy zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej względnie uniemożliwia jej podjęcie (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Rz 283/23, LEX nr 3592962.). SKO negatywnie oceniając zakres świadczonej przez skarżącą opieki nie uwzględniło wszystkich istotnych dla tej kwestii okoliczności faktycznych, co miało wpływ na wynik sprawy. Otóż w aktach administracyjnych znajduje się kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego. W jego treści zapisano, że córka opiekuje się matką po udarze. Rano po przebudzeniu się mamy ściele łóżko, następnie pomaga jej przy toalecie i ubieraniu się. Przygotowuje jej śniadanie, następnie podaje lekarstwa. Zajmuje się robieniem zakupów, gotowaniem, sprzątaniem, jazdą do przeróżnych specjalistów, lekarzy. Towarzyszy mamie w spacerze poza domem, zajmuje się jej rehabilitacją. Załatwia wszelkie lekarstwa, zajmuje się rozrywką dla mamy, tzw. oglądają tv, czasem wychodzą na spacery. Wieczorem ścieli łóżko, pomaga się jej przebrać, daje kolację, lekarstwa. Załatwia wszelkie sprawy urzędowe, sprawa związane z leczeniem mamy. Zajmuje się w zasadzie wszystkimi pracami w domu: sprzątanie, pranie, przebieranie pościeli, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków. SKO dokonując swoich ocen na podstawie wywiadu środowiskowego nie zwróciło uwagi na rozbieżność twierdzeń matki skarżącej o swojej samodzielności i twierdzeń córki o stanie matki i zakresie opieki. Kolegium zignorowało będącą w jego dyspozycji kartę informacyjną Szpitala w J. z dnia 8 maja 2019 r., gdzie opisano zawał mózgu, niedokrwienny udar mózgu, niedowład prawostronny z afazją, nadciśnienie i niedoczynność tarczycy, nie konfrontując tych ustaleń z aktualnym z 2023 r. orzeczeniem o niepełnosprawności. Dywagacje Kolegium, że karta informacyjna jest sprzed 3 lat, a stan matki skarżącej oceniony przez pracownika socjalnego jest dobry, są w tej sytuacji nie do obrony. Na nieprawidłową ocenę Kolegium zarówno samodzielności A.B. jak i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą, zdaniem Sądu oczywiście wykluczającą podejmowanie przez nią jakiegokolwiek zatrudnia, wskazują dokumenty dołączone do skargi. Dokumenty te, tj.: - zaświadczenie lekarskie z dnia 27 września 2023 r., - karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 17 lutego 2023 r., - karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 30 listopada 2018 r., - ocena stanu samodzielności A.B., - karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 25 lipca 2020 r., - karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 28 czerwca 2019 r., - karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 8 maja 2019 r. - wyniki badania specjalistycznego z dnia 30 marca 2023 r., - zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 27 marca 2023 r. - wyniki badania specjalistycznego z dnia 10 maja 2023 r., - historia wizyt A.B. w Zespole Opieki Zdrowotnej Poradni POZ w R.. Wynika z nich, że A.B. cierpi na [...] i wymaga całodobowej opieki. O braku samodzielności A.B. świadczy wynik badania lekarskiego w Powiatowym Zespole ds. Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2023 r. (k. 9 akt sądowych). Na maksymalną liczbę 100 pkt – świadczących o samodzielności pacjenta A.B. uzyskała 10 punktów. Reasumując, zebrane w tym postępowaniu dowody przekonują o zaistnieniu ustawowych przesłanek uprawniających skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowany nad matką zakres opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczy to o nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego, co też przełożyło się na ustalony wynik sprawy, w postaci odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego – naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. SKO ponownie rozpoznając wniosek skarżącej uwzględni dostrzeżone tu uchybienia w analizie i ocenie sytuacji rodzinnej i opiekuńczej skarżącej oraz jej matki, przyjmując że opieka sprawowana przez skarżącą spełnia kryteria z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i jest konieczna wobec stanu zdrowia matki. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.