II SA/Rz 188/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...]. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...]utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania A. F. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia wychowawczego. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art 17 pkt 1 i art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2016 r., poz. 195; dalej: "u.p.p.w.d."). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Wójt Gminy [...] odmówił A. F. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko A.H. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Decyzja ta została utrzymana w mocy opisaną na wstępie decyzją Kolegium. Kolegium za prawidłowe uznało ustalenia organu I instancji dotyczące niespełnienia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie wnioskowanego świadczenia. Z ustaleń tych wynikało, że w 2014 r. (poprzedzającym okres zasiłkowy) wnioskodawczyni nie osiągnęła żadnego dochodu. Z uwagi jednak na fakt, że 1 kwietnia 2015 r. podjęła zatrudnienie i w maju 2015 r. osiągnęła wynagrodzenie w kwocie 1814, 09 zł oraz uzyskała nagrodę w wysokości 626, 72 zł (po odliczeniu należnego podatku oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne) miesięczny dochód rodziny, obliczony zgodnie z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d., wyniósł 2440, 81 zł. Rodzina wnioskodawczyni składa się z 3 osób, zatem dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 813, 60 zł, przekraczając kryterium dochodowe wynoszące 800 zł, warunkujące, po myśli art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d., przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ( dalej: "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1110/16 uchylił decyzję Kolegium i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2016 r., nr [...]. Sąd I instancji wskazał, że organ rozpoznając odwołanie w swym uzasadnieniu powołuje art. 7 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalone jest prawo do świadczenia wychowawczego dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny (...) powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalone lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Zdaniem Sądu I instancji, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu odwoławczego brak było wyjaśnienia aby stanowisko organu było zrozumiałe dla strony, tym samym nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 K.p.a., naruszając również zasadę ogólną zaufania obywatela do państwa. Uzasadnienie rozstrzygnięcia organu I instancji w ogóle nie wskazuje w swej podstawie który ustęp art. 7 ma zastosowanie. Poza tym skarżąca w odwołaniu wskazuje, że w jej sytuacji należało zastosować art. 7 ust. 2 ustawy, a organ odwoławczy ani jednym zdaniem nie odniósł się do zarzutów odwołania. Wyrok ten został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1001/17. W uzasadnieniu NSA wskazał, że spór w sprawie dotyczył przede wszystkim kwestii związanej z możliwością zaliczenia do dochodów skarżącej kwoty nagrody otrzymanej w maju 2015 r., w sytuacji gdy, jak wskazuje skarżąca, ten składnik wynagrodzenia miał charakter uznaniowy, okazjonalny i nie był przez nią uzyskiwany w okresie, na jaki jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, tj. od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Skarżąca wywodziła również, że w jej sytuacji do ustalenia dochodu zastosowanie znajdował art. 7 ust. 2 u.p.p.w.d., a nie art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. W przeciwieństwie do WSA, NSA uznał, że kwestie te zostały przez organ odwoławczy zbadane. Organ odwoławczy wykazał z jakich przyczyn dochód rodziny skarżącej ustalono przy zastosowaniu art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. Odniósł się również do twierdzeń skarżącej o nieprawidłowym zaliczeniu dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego kwoty spornej nagrody, uznając że nagroda ta, w świetle przepisów prawa pracy, jest również wynagrodzeniem za pracę, od której pobierany jest należny podatek, składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne i tym samym jest dochodem, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.ś.r. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawierało mankamentów, które powodowałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, a jego treść w pełni pozwalała Sądowi I instancji na ocenę prawną spornego zagadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej ustawą P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy P.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 135 ustawy P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest zasadna. Zaskarżona została decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą stronie świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Kolegium za prawidłowe uznało ustalenia organu I instancji dotyczące niespełnienia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie wnioskowanego świadczenia. Z ustaleń tych wynikało, że w 2014 r. (poprzedzającym okres zasiłkowy) wnioskodawczyni nie osiągnęła żadnego dochodu. Z uwagi jednak na fakt, że 1 kwietnia 2015 r. podjęła zatrudnienie i w maju 2015 r. osiągnęła wynagrodzenie w kwocie 1814, 09 zł oraz uzyskała nagrodę w wysokości 626, 72 zł (po odliczeniu należnego podatku oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne) miesięczny dochód rodziny, obliczony zgodnie z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d., wyniósł 2440, 81 zł. Rodzina wnioskodawczyni składa się z 3 osób, zatem dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 813, 60 zł, przekraczając kryterium dochodowe wynoszące 800 zł, warunkujące, po myśli art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d., przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Zdaniem Sądu dokonując oceny zaskarżonej decyzji wymaga podkreślenia, że ustawodawca w przepisach przejściowych u.p.p.w.d. zawarł regulację szczególną odnoszącą się do określenia zasad przyznawania świadczenia wychowawczego w pierwszym okresie, na który ustalane jest to świadczenie, czyli od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 30 września 2017 r. (art.48 ust.1 u.p.p.w.d.). Stosownie do art.48 ust.2 zd.1 u.p.p.w.d.: W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w art. 48 ust. 1 u.p.p.w.d., rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Z przepisu tego wynika zatem, że rokiem bazowym dla obliczenia dochodu jest rok 2014. Jednocześnie w art.48 ust.2 zd. 2 u.p.p.w.d. ustawodawca zawarł normę zgodnie, z którą prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Przepis art. 7 ust. 1-3 u.p.p.w.d. określa zasady uwzględniania utraty i uzyskania dochodu. Przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, o czym wspomniano już powyżej, jest rok kalendarzowy 2014, przy uwzględnieniu przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Definicje utraty dochodu i uzyskania dochodu są zawarte w art. 2 pkt 19 i 20 u.p.p.w.d.. Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka (art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d.). Stosownie zaś do art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie powinien przekraczać 800 zł. Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 u.p.p.w.d.), a przez dochód członka rodziny przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 u.p.p.w.d.). Jak z powyższego wynika, ustawodawca w sposób ścisły określił zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, nie dopuszczając tzw. uznania administracyjnego. W przypadku pierwszego dziecka prawo do tego świadczenia uzależnił od spełnienia kryterium dochodowego i nie pozostawił organom możliwości przyznania świadczenia w sytuacji przekroczenia tego kryterium. Trudna sytuacja życiowa nie może mieć wpływu na określenie uprawnienia do otrzymania świadczenia na pierwsze dziecko. Skoro zatem zasadniczym celem ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu jest obliczenie dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do świadczeń – w sposób maksymalnie odpowiadający aktualnej (w dacie pobierania świadczeń) sytuacji finansowej, to każda umowa o pracę powinna być traktowana jako odrębne źródło dochodu, a tym samym zakończenie wykonywania pracy na podstawie jednej umowy i rozpoczęcie następnej – skutkować będzie uznaniem, że nastąpiła "utrata zatrudnienia" z tytułu zakończonej umowy oraz "uzyskanie zatrudnienia" na podstawie następnej z umów. SKO wadliwie zastosowało przytoczone wyżej przepisy. Prawidłowe zastosowanie art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. wymaga ustalenia, że dochód uzyskany został po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy i był uzyskiwany także w okresie na jaki ustalane jest prawo do świadczenia. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że skoro świadczenie wychowawcze ustalane jest na okres 1.04.2016 – 30.09.2017, to rokiem kalendarzowym poprzedzającym ten okres jest rok 2015 i 2014 (art. 48 u.p.p.w.d.), zaś okresem o jakim mowa w art. 7 ust. 3 jest okres po roku 2015, czyli od 1.01.2016 r. SKO zastosowało art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d.do dochodu uzyskiwanego przez skarżącą od 1 kwietnia 2015 r., w tym nagrody w kwocie 626,72 zł do nadal, co stanowi o naruszeniu art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy. Jak wyżej już wspomniano z ustaleń organów wynika, że 3 – osobowa rodzina skarżącej w "bazowym" roku - 2014 nie osiągnęła żadnego dochodu. Ustalenia te są w okolicznościach sprawy wątpliwe. Uzasadnienie organów obu instancji nie spełnia w tym zakresie kryteriów opisanych w art. 107 § 3 K.p.a. Nie odnosi się ono do dokumentów zalegających w aktach sprawy i do twierdzeń samej skarżącej o przebiegu jej pracy zawodowej i uzyskanych dochodach. W aktach sprawy zalega świadectwo pracy z dnia 7 kwietnia 2015 r. z Ichtios GROUP Sp. z o.o. w [...], z którego wynika, że skarżąca była zatrudniona w tej firmie od 1 lipca 2013 r. do 31 marca 2015 r., a w okresie od 19 grudnia 2014 r. do 31 marca 2015 r. była na urlopie wychowawczym (k. 14 akt I instancji). Skarżąca wyjaśniła, że prawie przez cały 2014 r. przebywała na urlopie macierzyńskim a następnie wychowawczym (treść odwołania i skargi). Ponadto na k. 5 akt organu I instancji zalega informacja o dochodzie skarżącej za 2014 r. w kwocie 29 215,89 zł i należnym podatku w kwocie 3 591 zł. Tak więc rzeczą organów będzie ustalenie w sposób pewny dochodu rodziny skarżącej za 2014 r., zweryfikowanie jej twierdzeń o przebywaniu na urlopie macierzyńskim i ustalenie czasookresu tegoż urlopu oraz wysokości pobieranego zasiłku macierzyńskiego. To samo dotyczy urlopu wychowawczego i wysokości pobieranego w związku z nim świadczenia. Po dokonaniu tych ustaleń organy ocenią je przez pryzmat art. 7 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. w zw. z art. 2 pkt 19 i 20 u.p.p.w.d. W kontrolowanej sprawie pewne jest ustalenie, że od 1 kwietnia 2015 r. do dziś skarżąca uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w Urzędzie Gminy w [....] na podstawie umowy o pracę z dnia 1 kwietnia 2015 r. Uzyskanie dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego czyli także w 2015 r. i uzyskiwanie go w okresie na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego czyli od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. wyczerpuje hipotezę art. 7 ust. 2 u.p.p.w.d. Dochody z tytułu zatrudnienia skarżącej – łącznie z nagrodą należy obliczyć za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. i podzielić przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, czyli przez 9. W aktach sprawy nie ma na temat dokładnej wysokości tych dochodów informacji w postaci zaświadczeń pracodawcy czy informacji ZUS, ewentualnie Urzędu Skarbowego. Dochód ten należy dodać do dochodu ustalonego za 2014 r. wg wcześniejszych wskazań i dopiero tak ustalony dochód podzielić przez 3. Sąd zauważa ponadto, że z akt nie wynika czy mąż skarżącej uzyskiwał jakiś dochód w 2015 r., 2016 r. czy 2017 r., zalegające w aktach oświadczenia dotyczy tylko roku 2014. W tym zakresie należy uzupełnić postępowanie dowodowe. Reasumując, stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób prawidłowy z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł przełożyć się na wynik sprawy. Organy naruszyły art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. poprzez przyjęcie, że ma on zastosowanie do dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki świadczenie było ustalane oraz wadliwe zastosowanie do niedokładnie ustalonego stanu faktycznego sprawy, co przełożyło się na jej wynik. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.