II SA/Rz 189/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. M. P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. W sprawie tej wymieniony wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że nie posiada środków na pokrycie tego rodzaju wydatków, co wynika z katastrofalnej sytuacji finansowej prowadzonej przez niego firmy. Motywując natomiast żądanie ustanowienia pełnomocnika skarżący podał, że nie ma umiejętności obrony swoich racji. Podniósł, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, dwójką małoletnich dzieci (5 i 7 lat) oraz teściową. Majątek rodziny to dom należący do teściowej, działka rolna o pow. 12 ar, działka o pow. 0,5 ha ze starą kotłownią oraz samochód osobowy (jedenastoletni) i samochód dostawczy. Dochody członków rodziny są zaś następujące: z działalności gospodarczej skarżącego – 1346 zł, wynagrodzenie za pracę żony strony – 1700 zł, emerytura teściowej – 1550 zł oraz świadczenie wychowawcze – 500 zł. Skarżący zwrócił uwagę na zaciągnięty kredyt inwestycyjny na zakup kotłowni, kredyt konsumpcyjny i debet. Podał, że opłaty za media wynoszą ok. 940 zł, natomiast za przedszkole 400 zł. Udzielając odpowiedzi na wezwanie o podanie dodatkowych informacji M. P. podniósł, że jego dochód miesięczny to 1211 zł, zaś dochód żony to 2157 zł. W świetle pisma strony, comiesięczne wydatki rodziny wynoszą: 9 zł – podatek w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej, 100 zł – telefon żony i telefon stacjonarny, 640 zł – gaz, 250 zł – energia elektryczna, 200 zł – woda, kanalizacja, wywóz śmieci, 350 zł - przedszkole, 600 zł – utrzymanie samochodu, 1037 zł – rata kredytu konsumpcyjnego. Wnioskodawca dołączył również wyciągi z rachunków bankowych oraz dokumenty podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Osoba zamierzająca zainicjować postępowanie sądowe winna mieć świadomość tego, że związane są z tym określone koszty i w tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności tak, aby samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu sądowym i nie przerzucać kosztów z tym związanych na ogół obywateli. Zasadę tę wyraża art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że zadaniem strony jest zgromadzenie środków, które wystarczą na obronę swoich praw na drodze sądowej. Dopiero, gdy strona nie jest w stanie własnymi siłami zebrać tych środków, wówczas może zwrócić się o udzielenie wsparcia ze środków Skarbu Państwa, lecz winna wtedy wykazać, że pomoc ta jest jej faktycznie potrzebna. Stanowią o tym jednoznacznie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Według pierwszego z powołanych przepisów, całkowite prawo pomocy, a więc tak zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 P.p.s.a.), adresowane jest do osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast częściowe prawo pomocy – a zatem w świetle art. 245 § 3 P.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata – przeznaczone jest dla osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zwłaszcza prawo pomocy w największym wymiarze przeznaczone jest dla osób rzeczywiście ubogich tj. takich dla których trudnością jest utrzymanie rodziny choćby na minimalnym poziomie życia. Analizują wniosek M. P. w aspekcie powyższych przepisów uznano, że brak jest podstaw do udzielenia stronie jakiegokolwiek wsparcia. Odnosząc się w pierwszej kolejności do motywów wskazanych przez wymienionego w zakresie żądania ustanowienia zawodowego zastępcy prawnego należy podać, że okoliczność braku dostatecznej wiedzy strony w kwestiach prawnych nie może przemawiać za uwzględnieniem jej żądania w powyższym zakresie. Jak już bowiem podano, przesłanki przyznania prawa pomocy mają wyłącznie ekonomiczny charakter. Ponadto, pełnomocnik w osobie adwokata nie musi zastępować strony na etapie, na którym znajduje się niniejsza sprawa. Wedle bowiem stosownych regulacji P.p.s.a., jego udział konieczny jest tylko w razie potrzeby sporządzenia niektórych środków zaskarżenia. Sąd zaś z urzędu rozpoznaje sprawę w jej granicach i uwzględnia wszelkie uchybienia, których ewentualnie dopuściły się organy administracji tj. także wówczas gdy strona skarżąca nie zwróciła na nie uwagi. Należy także zaznaczyć, że skarżący w pierwotnie złożonym wniosku nie podał całej wielkości dochodu jego żony (1700 zł zamiast podanej później kwoty 2157 zł). Wskazał także innej wielkości wydatek na przedszkole (400 zł zamiast następnie podanej kwoty 350 zł) Przedstawiona przez M. P. sytuacja finansowa w żadnym wypadku nie wskazuje, by mógł mieć on trudność w pokryciu kosztów postępowania w zainicjowanej jego skargą sprawie (aktualnie istnieje obowiązek uiszczenia wpisu od skargi wynoszącego 400 zł). Wszyscy dorośli członkowie jego rodziny uzyskują bowiem dochody, a ponadto na budżet rodziny składa się jeszcze świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł. Dochody te są wystarczające do pokrycia wszelkich niezbędnych potrzeb życiowych rodziny, jak też tych, które charakteru takiego nie mają. Trudno bowiem do tych koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wydatków zaliczyć te na telefony w kwocie 100 zł czy utrzymanie samochodu w wysokości 600 zł. Zwłaszcza wymiar tego ostatniego wydatku nie pozwala na ujęcie go w kategoriach przesądzających o bycie rodziny. Takiego charakteru nie ma też rata kredytu zaciągniętego na zakup nieruchomości rolnej, która jest stosunkowo wysoka w porównaniu z dochodem rodziny. Z podanych więc wyżej względów uznano, że skarżący nie wykazał, iż poza jego możliwościami płatniczymi znajduje się poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Rodzina ponosi bowiem niekonieczne wydatki, zwłaszcza na spłatę kredytu bankowego, a prywatne zobowiązania stron i konieczność ich wypełnienia nie mogą skutkować przenoszeniem ciężaru kosztów danego postępowania sądowego ze strony na całe społeczeństwo, zwłaszcza że ilość środków publicznych finansujących prawo pomocy jest ograniczona. Podstawę orzeczenia stanowi art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.