II SA/Rz 1897/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 1 września 2023 r. nr SKO.4111.847.2133.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 1 września 2023 r. nr SKO.4111.847.2133.2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 12 kwietnia 2023 r. MN (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Burmistrza Gminy [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem – PN. Decyzją z [...] czerwca 2023 r. nr [...] Burmistrz odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji podał, że PN posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2022 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane do 31 marca 2024 r. Orzeczeniem z [...] lutego 2022 r. Lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że syn skarżącej jest całkowicie niezdolny do pracy do 28 lutego 2025 r. W ocenie Burmistrza powyższe oznacza, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącej, bowiem osoba wymagająca opieki nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie spełniono zatem zasadniczego warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającego z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji podnosząc, że poprzednio wydanym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, PN został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie to – w zakresie stopnia niepełnosprawności – zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Sąd Rejonowy w [...] zmienił wydane orzeczenie i ustalił, że syn skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na skutek wniesionej apelacji, wyrokiem z [...] października 2017 r. Sąd Okręgowy w [...] zmienił zaskarżony wyrok i ustalił, że PN wymaga również konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła, że w okresie od 1 października do 31 grudnia 2015 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad synem, przyznane decyzją Marszałka Województwa [...] z [...] grudnia 2015 r. W okresie tym syn posiadał orzeczenie o niepełnosprawności z 14 czerwca 2012 r., w którym wskazano na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem odwołującej powyższe oznacza, że winna uzyskać wnioskowane świadczenie. Decyzją z 1 września 2023 r. nr SKO.4111.847.2133.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Burmistrza. Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że skoro niepełnosprawny nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. brak było podstaw prawnych do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że PN obecnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, niezawierającym jednak wskazań wyszczególnionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Prawidłowo zatem przyjął Burmistrz, że w realiach opisywanej sprawy brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MN wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem Skarżącej, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem: 1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w razie ukończenia 16 roku życia przez osobę, nad która opieka jest sprawowana, przesłanką konieczną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy z treści tego przepisu, jak tez jego wykładni celowościowej wynika, że wystarczającym warunkiem jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; 2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy; 3. art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wynikających ze wskazanych regulacji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Stan faktyczny sprawy został zatem ustalony zgodnie z wymogami stawianymi art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organy dokonały ustaleń adekwatnych do zakresu i przedmiotu postępowania wyjaśniającego determinowanego przepisami prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. Uwzględniły również specyfikę danej sprawy, która stanowi o stanie faktycznym. Dokonana natomiast przez organy ocena zgromadzonego materiału została zaś przeprowadzona zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierowały się organy zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Pojęcie znacznego stopnia niepełnosprawności zostało natomiast zdefiniowane w art. 3 pkt 21 u.ś.r., w myśl którego, pod pojęciem tym należy rozumieć: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z przytoczonych wyżej regulacji wynika w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, że bezwzględnym warunkiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez niepełnosprawnego znacznym stopniem niepełnosprawności lub innym orzeczeniem równoważnym orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie orzeczeniem z [...] marca 2022 r. nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczył PN do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do 31 marca 20224 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 lutego 2020 r. Z akt sprawy nie wynika, aby od ww. orzeczona wniesiono odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o niepełnosprawności w Województwie [...]. Słusznie zatem wskazały rozstrzygające sprawę organy, że syn skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., co uniemożliwia uwzględnienie wniosku i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Aktualnie został bowiem zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 44). Nie dysponuje natomiast orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na podstawie wskazanej ustawy, które w myśl art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r. stanowi jeden z warunków do przyznania opiekunowi osoby niepełnosprawnej świadczenia pielęgnacyjnego. Na wyrażoną przez Sąd ocenę zasadności stanowiska organów administracji nie miała wpływu okoliczność związana z wydaniem 4 lutego 2022 r. orzeczenia Lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o uznaniu PN za całkowicie niezdolnego do pracy do 28 lutego 2025 r. Słusznie wskazały organy, że stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Z powyższego nie wynika zatem, aby uznanie przez lekarza orzecznika niepełnosprawnego za całkowicie niezdolnego do pracy stanowiło jednocześnie zmianę stopnia niepełnosprawności ustalonego orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Wydanie orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy syna Skarżącej było natomiast zbieżne z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w zakresie regulacji i przesłanek ustawowych do ustalenia tego rodzaju stopnia niepełnosprawności. Bez wpływu pozostają również orzeczenia sądów powszechnych zapadłe względem wydanych poprzednio orzeczeń zespołów do spraw niepełnosprawności o ustaleniu stopnia niepełnosprawności syna skarżącej. Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem z [...] stycznia 2016 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczył PN do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie to wydano na okres do 5 grudnia 2015 r. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, orzeczeniem z [...] lutego 2016 r. Wojewódzki Zespół do Spaw Orzekania o Niepełnosprawności zmienił orzeczenie z [...] stycznia 2016 r. poprzez wskazanie, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Wyrokiem z [...] maja 2017 r. [...] Sąd Rejonowy w [...] zmienił wydane orzeczenie i ustalił, że syn skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na skutek wniesionej apelacji, wyrokiem z [...] października 2017 r. [...] Sąd Okręgowy w [...] zmienił zaskarżony wyrok i ustalił, że PN wymaga również konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wymaga podkreślenia, że po pierwsze, ww. wyroki wydano względem orzeczenia o niepełnosprawności obowiązującego do 5 grudnia 2015 r., a zatem nie odnoszą one wprost skutku względem obecnie wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. Nie zmieniają treści obowiązującego orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2022 r. nr [...] w zakresie ustalonego stopnia niepełnosprawności. Po drugie, wyroki te nie zmieniły orzeczeń z 16 stycznia i 23 lutego 2016 r. w części dotyczącej ustalonego stopnia niepełnosprawności syna skarżącej poprzez zaliczenie go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Nie sposób zatem wywodzić, że odnoszą one skutek erga omnes i modyfikują treść wydanych następnie orzeczeń poprzez zaliczenie PN do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. Końcowo wymaga również podkreślenia, że fakt przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o orzeczenie o niepełnoprawności z 2012 r. również nie ma wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Decyzja Marszałka Województwa [...] z [...] grudnia 2015 r. wykracza bowiem poza granice sprawy wyznaczonej wskazanym przez skarżącą przedmiotem zaskarżenia (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Zatem legalność jej wydania pozostaje poza kontrolą sądu w niniejszej sprawie. Z powyższych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. W myśl tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi z kolei art. 120 P.p.s.a.