II SA/Rz 19/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Ryszard Bryk WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 21 maja 2009 r. sprawy ze skargi R.P.O. na decyzję Wójta Gminy (...) z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego uchyla zaskarżoną decyzję Wójta Gminy (...) z dnia (...), Nr (...) w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego dla M.M. na okres od (...). do (...). II SA/Rz 19/09 U Z A S A D N I E N I E Rzecznik Praw Obywatelskich złożył skargę na decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...]r. Nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego dla M.M. za okres od 1 września 2007 r. do 29 lutego 2008 r. Jak wynika z akt administracyjnych, po rozpoznaniu wniosku matki M.M. Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...]r. przyznał zasiłek rodzinny na M.M. na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, a to: 1) z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, 2) podjęcie przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania na okres od 1 września 2007 r. do 30 czerwca 2008 r. Kolejny wniosek matki M.M. z dnia 10 marca 2008 r. dotyczył przyznania dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji tegoż dziecka niepełnosprawnego. Po jego uwzględnieniu decyzją zmieniającą z dnia [...]r. Wójt Gminy P. przyznał dla M.M. dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 3, wniosek o przyznanie dodatku wraz z orzeczeniem o niepełnosprawności złożony został w dniu 10 marca 2008 r. Stosownie do art. 24 ust. 3a i 3b w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia nie wcześniej jednak niż od miesiąca w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Do wniosku o świadczenie rodzinne uzależnione od niepełnosprawności dołącza się zaświadczenie właściwej instytucji potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Ponieważ do wniosku z dnia 10 marca 2008 r. o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego dołączono stosowne zaświadczenie o toczącym się postępowaniu o niepełnosprawność, brak jest podstaw do wypłacenia dodatku wstecz. W odwołaniu od tej decyzji M.M. wniosła o jej zmianę w tej części, która dotyczy daty początkowej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego. Po jego rozpoznaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 [...]r. nr [...] uchyliło decyzję I-szej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ naprowadził, iż przedstawiony materiał dowodowy nie pozwala na bezsporne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Ponowne ustalenie stanu faktycznego w aspekcie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia wydanie decyzji kasacyjnej. Organ I instancji prowadząc ponownie postępowanie opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od 1 września 2007 r. do 29 lutego 2008 r. oraz przyznał prawa do tego dodatku za okres od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, iż M.M. jest dzieckiem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od 1997 r. Poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności z [...]r. zaliczało go do niepełnosprawnych do 31 sierpnia 2007 r. Stosownie do art. 24 ust. 3 ustawy w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności jeżeli osoba uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej niż osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia, do którego dołącza zaświadczenie potwierdzające złożenie wniosku do właściwej instytucji. Ponieważ skarżąca nie złożyła wniosku o dodatek do świadczenia rodzinnego wraz ze stosownym zaświadczeniem o toczącym się postępowaniu o niepełnosprawność brak jest podstaw do zastosowania art. 24 ust. 3a i 3b a tym samym do wypłaty dodatku za okres od 1 września 2007 r. do 29 lutego 2008 r. Zdaniem organu brak też podstaw do zastosowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. 28/07. Decyzję Wójta Gminy P. zaskarżył Rzecznik Praw Obywatelskich wnosząc o jej uchylenie, albowiem narusza prawo. W obszernym uzasadnieniu skargi wskazał, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego pozwala na uwzględnienie wniosku i wypłacenie należnego dodatku na okres przed złożeniem wniosku o jego przyznanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a w dalszej części uzasadnił, iż nie dopatrzył się naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny kontroluje zaskarżony akt administracyjny pod względem zgodności z prawem biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania decyzji objętej skargą. Sąd nie jest związany granicami skargi rozstrzygając w granicach danej sprawy – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./. Jak ustalono na podstawie akt administracyjnych M.M. urodzony jest 8 sierpnia 1989 r., ma więc ukończone 16 lat. M.M. miał przyznany dodatek pielęgnacyjny w związku z orzeczoną niepełnosprawnością do 31 sierpnia 2007 r. W dniu 10 sierpnia 2007 r. M.M. ponownie złożył wniosek do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. o ustalenie stopnia niepełnosprawności z uwagi na upływ terminu ważności poprzedniego orzeczenia. Organ po rozpoznaniu wniosku wydał w dniu [...]r. orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Od tego orzeczenia złożono odwołanie, a po jego rozpoznaniu Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. decyzją z dnia [...]r. uznał go niepełnosprawnym w stopniu umiarkowanym, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 sierpnia 2005 r. Będąc w posiadaniu tegoż dokumentu, M.M., matka M., złożyła w dniu 10 marca 2008 roku wniosek o przyznanie dodatku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem rozpoznania jest bezsporny. Spór ma charakter prawny i dotyczy daty, od której przedmiotowy zasiłek ma być wypłacany. Orzekające w sprawie organy przyjęły, że datą początkową przyznania tego rodzaju świadczenia rodzinnego jest pierwszy dzień miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie dodatku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami – powołując się na przepis art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 982, ze zm./. Zdaniem skarżącej zaś, dodatek ten winien być wypłacony uwzględniając datę złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z uwagi na upływ terminu ważności orzeczenia poprzedniego. Wyrokiem z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 Trybunał Konstytucyjny uznał "art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /t.j. z 2006 r., Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm./ w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny w punkcie 6 podkreślił, że zakres formuły sentencji wyroku uzależniony jest zakresem pytania prawnego, lecz podkreślił, że nie jest możliwym nie dostrzec, że dotyczy również innych sytuacji, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis. Dalej Trybunał stwierdził, że zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych sądy orzekając w sprawach innych zasiłków dokonają stosownej wykładni tego przepisu wykorzystując art. 8 Konstytucji RP. W dalszej części uzasadnienia naprowadził, iż nie można zakwestionowanego przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oceniać w oderwaniu od postępowania w sprawie o niepełnosprawność. Nie można również przerzucać skutków opieszałości tego postępowania na stronę ubiegającą się o przyznanie świadczenia rodzinnego uzależnionego od tegoż rozstrzygnięcia. Stwierdził również, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Konkludując należy uznać, że Trybunał Konstytucyjny wyraźnie zaakcentował, że sądy stosując art. 8 Konstytucji RP maja możliwość zakwestionowania zastosowanego przez orzekające w sprawie organy przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stosunku do wszystkich świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności. Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd in merito uwzględnił powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego i przyjął, że przyznanie skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego M.M. od 1 marca 2008 r. było wadliwe. Z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że celem tegoż dodatku jest pokrycie zwiększonych wydatków, w tym związanych z rehabilitacją takiego dziecka. Stosownie zaś do § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. /Dz. U. Nr 105, poz. 881, ze zm./ w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne wynika, że postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego i do wniosku powinno być dołączone m. in. orzeczenie o niepełnosprawności w przypadku gdy w rodzinie takie dziecko wychowuje się. Oznacza to, że postępowanie o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego jest dwuetapowe, pierwszy etap przed organem orzekającym o niepełnosprawności, drugi zaś przed organem przyznającym dodatek. Należy również nawiązać do brzmienia § 12 ust. 4 powołanego wyżej rozporządzenia, który stanowi, że w przypadku gdy przyczyną niedostarczenia dokumentu przez osobę składającą wniosek jest niewydanie dokumentu przez właściwą instytucję w ustawowo określonym terminie /.../ świadczenie rodzinne przysługuje od miesiąca, w którym wniosek o niepełnosprawność został złożony. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 2007 r. nawiązując do cytowanego przepisu rozporządzenia zauważył, że przepis ten wykracza poza granice delegacji ustawowej a ponadto sprzeczny jest z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w sposób kategoryczny określa początkową datę przyznania świadczenia rodzinnego. Kierując się przepisami Konstytucji RP – art. 8, art. 87 ust. 1 i art. 69, Sąd orzekający przyjął, że te dwa tryby postępowania nie są ze sobą zsynchronizowane, co powoduje, że cele świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności unormowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie są w pełni zrealizowane. Z tego względu Sąd przyjął, iż dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego M.M. powinien być przyznany począwszy od dnia, gdy jego matka złożyła wniosek o ponowne orzeczenie o niepełnosprawności. Organy rozpoznając sprawę ponownie uwzględnią stanowisko Sądu. Z tych względów na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekał o treści art. 152 p.p.s.a., albowiem zaskarżony akt w części objętej skargą nie podlega wykonaniu. Brak również rozstrzygnięcia o kosztach albowiem postępowanie w tej sprawie wolne jest od opłat.