II SA/Rz 190/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 17 września 2024 r. nr SKO.4112/15/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 27 maja 2024 r. nr 1/UZA/2024; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego H. J. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem skargi H. J. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO" "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 17 września 2024 r. nr SKO.4112/15/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wydana w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 29 marca 2024 r. do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego powstałych od 1 grudnia 2010 r. do 30 września 2014 r. w kwocie 14.420,97 zł wraz z odsetkami w kwocie 14.225,26 zł. Decyzją z dnia 27 maja 2024 r. nr 1/UZA/2024, Wójt, działając w oparciu o art. 2 ust. 2 i 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 25, art. 27 ust. 1 i 1a, art. 28, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993; dalej: "u.p.u.a.") oraz zgodnie z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 803; dalej: "k.p.a.") odmówił skarżącemu umorzenia ww. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że skarżący jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł, a stałe wydatki miesięczne to: alimenty bieżące 500,00 zł, czynsz ok. 227,63 zł, energia elektryczna 53,63 zł, zakup leków około 100 zł, śmieci 24,00 zł. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości. Organ wskazał, że skarżący jest chory, ale nie jest to potwierdzone żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu I instancji sytuacja skarżącego nie uzasadnia umorzenia ww. należności. Wójt wyjaśnił, że sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie stanowi okoliczności wyjątkowej i szczególnej na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Organ zaznaczył, że skarżący nie skorzystał z prawa wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Nie jest osobą niepełnosprawną, a w chwili obecnej posiada stałe źródło dochodu, które pozwoli w przyszłości spłacić powstałe zadłużenie z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik reprezentujący skarżącego podniósł, że organ nie przeanalizował lub pominął szczegółowe okoliczności związane z jego stanem zdrowia. Wskazał, że skarżący cierpi na [...], potrzebuje pomocy przy jedzeniu, nie jest w stanie samodzielnie dbać o higienę osobistą, potrzebuje pomocy przy zwykłych czynnościach życia codziennego, w tym korzystania z toalety czy ubierania się. Stwierdzono u niego [...], który postępując może prowadzić do utraty wzroku w lewym oku. Wiek i zdrowie skarżącego nie dają perspektywy na poprawę jego sytuacji, a w przyszłości raczej należy przewidywać stopniowe pogarszanie się jego stanu zdrowia. Organ nie odniósł się do zaświadczenie lekarskiego z dnia [...] marca 2024 r., gdzie lekarz jednoznacznie wskazał "niezdolny do samodzielnej egzystencji". Powyższe okoliczności stanowią sytuację nadzwyczajną i niezawinioną. Ponadto w dniu 7 marca 2024 r. skarżący złożył wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a w dniu [...] czerwca 2024 r. przeszedł badanie przed Powiatowym Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Z kolei wydatki skarżącego na leczenie kształtowały się na poziomie 400-500 miesięcznie tylko dzięki pomocy rodziny. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia 17 września 2024 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja była sytuacją szczególną, wyróżniającą go spośród innych dłużników alimentacyjnych. Organ zaznaczył również, że w razie pogorszenia sytuacji zdrowotnej, czy innej zmiany sytuacji życiowej i wykazania tej okoliczności właściwym dokumentem, dłużnik w każdym czasie może wystąpić z ponownym stosownym wnioskiem o umorzenie należności. Natomiast zdaniem Kolegium aktualnie nawet w przypadku legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i ponoszeniu wyższych niż pierwotnie zadeklarowane kosztów leczenia, sytuacja skarżącego nie wyróżnia się na tle pozostałych osób. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika – radcę prawnego, zarzucił organowi naruszenie: - art. 30 ust. 2 u.p.u.a., poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym i prawnym, co miało wpływ na wynik sprawy, tj. odmówienia skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; - art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nie wzięcie pod uwagę aktualnej sytuacji życiowej skarżącego i niewykazanie, że sytuacja ta nie jest wynikiem zdarzeń losowych, a także pominięcie okoliczności wskazujących, że w związku z chorobą skarżącego brak jest możliwość poprawienia jego sytuacji życiowej w przyszłości; - art. 7a k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i wobec wątpliwości organu co do interpretacji przepisów prawa i stanu faktycznego rozstrzygnięcie na niekorzyść skarżącego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący ponowił argumentację przedstawioną w odwołaniu. Ponadto poinformował, że orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2024 r. wydanym na stałe, został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2010 r. do 30 września 2014 r. w kwocie 14 420,97 zł z odsetkami w kwocie 14 225,26 zł, z odsetkami w kwocie 14 225,26 zł. W tym miejscu Sąd stwierdza, ze wniosek skarżącego z dnia 26 marca 2024 r. o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami dotyczył całości obciążających go kwot z tego tytułu. Sąd ma wątpliwości co do prawidłowości określenia przedmiotu postępowania, a to wobec treści dokumentu zalegającego w aktach sprawy, tj. zajęcia dokonanego przez Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] lutego 2024 r. [...]. Z pisma tego wynika, że na 8 lutego 2024 r. zaległość z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 21 720,97 zł, a odsetki 17 108,33 zł. Z akt nie wynika, aby do 6 maja 2024 r. (k. 5 akt adm.) skarżący spłacił w tak dużej części tę należność. Kwestia ta powinna zostać wyjaśniona. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia prawidłowości odmowy umorzenia skarżącemu znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Orzekające w sprawie organy odmówiły umorzenia skarżącemu wspomnianych należności wraz z odsetkami uznając, że nie zaszły podstawy do przyznania mu wspomnianej ulgi w spłacie należności. Organy podkreśliły, że wspomniana ulga przyznawana jest w ramach uznania administracyjnego, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, a uzasadnienie kontrolowanego rozstrzygnięcia wskazuje, że odmowa uwzględnienia wniosku z uwagi na przedstawiony tok rozumowania organu jest prawidłowa. Skarżący nie podzielił tego stanowiska. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993; dalej: ustawa) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analiza zacytowanego przepisu wskazuje, że przesłankami decydującymi o dopuszczalności udzielenia ulgi w spłacie należności w jednej z przewidzianych w nim form poza złożeniem wniosku przez dłużnika alimentacyjnego jest jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Przepis ten, przez zastosowanie zwrotu "organ (...) może", wskazuje, że nawet wykazanie przez dłużnika odpowiednio niekorzystnej sytuacji dochodowej czy rodzinnej nie powoduje, że organ ma obowiązek przyznania wspomnianej ulgi. Jednocześnie zacytowany przepis nie przewiduje w sposób wyraźny innych kryteriów zastosowania tej instytucji, co oznacza to, że na możliwość zastosowania tego przepisu wpływu nie mają inne okoliczności, jak stan zdrowia dłużnika czy jego możliwości zarobkowe, o ile w ocenie organu nie będą one stanowiły elementu określającego słuszny interes obywatela. W rozpoznawanej sprawie organy zebrały bogaty materiał dowodowy w tym zakresie, przeprowadzono wywiad środowiskowy. Mimo to, ustalenia organów w tej mierze są bardzo lakoniczne. I tak organ I instancji ustalił, że skarżący jest [...], prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł, stałe wydatki miesięczne to: alimenty bieżące 500,02 zł, czynsz ok. 227,63 zł, energia elektryczna 53,63 zł, zakup leków około 100 zł, śmieci 24,00 zł. Nie posiada żadnych nieruchomości. Jest chory, ale nie jest to potwierdzone żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W ocenie zaś SKO "organ I instancji zasadnie uznał, iż sytuacja finansowa odwołującego, który pobiera emeryturę w kwocie [...] zł, nie jest na tyle trudna, by uniemożliwiała zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Stałe miesięczne koszty utrzymania, na które składa się kwota 227,63 zł czynszu, opłata za energię elektryczną w kwocie 53,63 zł, opłata za gospodarowanie odpadami w kwocie 24,00 zł, kwota 100 zł na zakup leków, oraz stałe bieżące alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, nie są na tyle wysokie, aby odwołujący nie mógł spłacać zaległych należności w ratach". Dalej SKO wywiodło, dysponując już orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia [...] czerwca 2024 r. (k. 16 akt SKO), "że nawet w przypadku legitymowania przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i ponoszeniu wyższych niż pierwotnie zadeklarowane kosztów leczenia sytuacja skarżącego nie wyróżnia się na tle pozostałych osób. Duża część dłużników alimentacyjnych jest nie zdolna do pracy, więc pozytywne rozpatrzenie wniosku skutkowałoby nieprawidłowym rozłożeniem jego należności na ogół społeczeństwa. Należy podkreślić także, że odwołujący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, co może jedynie potwierdzać, że jego obecna sytuacja finansowa, jest nawet lepsze niż większości dłużników alimentacyjnych. Ponadto nietrafny jest argument, że stwierdzony u odwołującego znaczny stopień niepełnosprawności, może stanowić samodzielnie stanowi sytuację nadzwyczajną uzasadniająca umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (tak np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. I OSK 1833/23)". Rację ma więc skarżący zarzucając niepełność ustaleń, nieodniesienie się do całego materiału dowodowego sprawy, a w efekcie przedwczesność odmownej decyzji o umorzeniu należności. Skarżący akcentuje, że SKO nie przeanalizowało lub pominęło szczegółowe okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego. Skarżący cierpi na [...], potrzebuje pomocy przy jedzeniu, nie jest w stanie samodzielnie dbać o higienę osobistą, potrzebuje pomocy przy zwykłych czynnościach życia codziennego w tym korzystaniu z toalety czy ubieraniu się. Stwierdzono u niego [...], który postępując może doprowadzić do utraty wzroku w lewym oku. Słusznie skarżący zarzucił, że organy nie dokonały oceny jego stanu zdrowia, ograniczeń i kosztów związanych z chorobą. Sad stwierdza, że organy nie odniosły się do sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej i życiowej skarżącego wynikającej z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Nie oceniły codziennego funkcjonowania skarżącego, warunków w jakich żyje. Nadto pominęły fakt, że dokumentacja medyczna dołączona do akt wskazuje, że choruje od 2009 r. (zaświadczenie z dnia [...] października 2009 r. ZOZ we [...]) a na [...] od 2016 r. Aktualnie skarżący został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy podkreślić, że choroba, zwłaszcza przewlekła, trwająca wiele lat, degradująca skarżącego fizycznie i psychicznie jest okolicznością, która po pierwsze jest przez niego niezawiniona, a przez to także istotna dla oceny przesłanek umorzenia zaległości. Duże zadłużenie skarżącego z tytułu alimentów w stosunku do córki B. J. mogło mieć swoje źródło w chorobie skarżącego. Wyrazem tego jest najpewniej wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2024 r., [...] o ustaniu obowiązku alimentacyjnego skarżącego w stosunku do córki B. z dniem 1 października 2017 r. (k. 27 akt sądowych). Powyższe uwagi wskazują także na braki uzasadnienia kontrolowanych decyzji, co mogło wpłynąć na wynik sprawy. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wyjaśnieniem i rozważeniem istotnych w sprawie okoliczności a w uzasadnieniu decyzji tenże organ musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zadaniem organu odwoławczego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest natomiast sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji publicznej stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Argumentacja zastosowana przez organ pierwszej instancji w tym zakresie musi być zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Wydane w tej sprawie decyzje tego standardu nie dochowują. Zasadne więc są zarzuty skargi, tj.: - naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewzięcie pod uwagę aktualnej sytuacji życiowej skarżącego i niewykazanie, że sytuacja ta nie jest wynikiem zdarzeń losowych, a także pominięcie okoliczności wskazujących, że w związku z chorobą skarżącego brak jest możliwości poprawienia jego sytuacji życiowej w przyszłości; - art. 7a k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i wobec wątpliwości organu co do interpretacji przepisów prawa i stanu faktycznego rozstrzygnięcie na niekorzyść skarżącego. Stosowanie art. 30 ust. 2 ustawy w nienależycie ustalonym stanie faktycznym sprawy uzasadnia zarzut jego naruszenia, który przełożył się na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadniania.