II SA/Rz 1902/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 12 maja 2023 r. nr 1801-IOA.4246.73.2023 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji - skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 12 maja 2023 r. nr 1801-IOA.4246.73.2023, wydaną w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 11 czerwca 2018 r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej przeprowadzili kontrolę w kontenerze przy ul. [...] , usytuowanym na działce nr [...]. Podczas kontroli stwierdzono, że znajdują się w nim urządzenia o nazwie: [...], wszystkie bez numerów. Na podstawie przeprowadzonego eksperymentu polegającego na odtworzeniu możliwości prowadzenia gier na automacie [...] oraz na podstawie opinii Działu Laboratorium Celno-Skarbowego [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] nr: [...] ustalono, że sporne urządzenia umożliwiały odpłatne rozgrywanie gier, których wynik miał charakter losowy. Jednocześnie ustalono, że automaty umożliwiają uzyskanie nagród pieniężnych, gdyż posiadają urządzenie wypłacające (hopper). Ponadto automaty umożliwiają uzyskanie wygranych rzeczowych, gdyż punkty otrzymane w wyniku wygranej umożliwiają rozegranie owych gier. Decyzją z [...] lutego 2023 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] (dalej: "Naczelnik" lub "organ I instancji") nałożył na AS (dalej: "skarżącą") karę pieniężną z tytułu ujawnionego 11 czerwca 2018 r. urządzania gier hazardowych na automatach [...] t, w łącznej wysokości 400 000 zł. Organ I instancji podniósł, że sporne urządzenia są automatami do gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 227) – dalej: "u.g.h.", co potwierdziły opinie biegłych. Kontrolowany lokal nie był objęty koncesją na prowadzenie kasyna gry. W realiach opisywanej sprawy za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. należało natomiast uznać skarżącą, jako że zapewniła warunki dla niezakłóconego funkcjonowania automatów w kontrolowanym kontenerze. Utrzymywała bowiem automaty w stałej aktywności, wypłacała wygrane, zapisywała wygrane i dane graczy w zeszycie, wpuszczała klientów i pilnowała kontenera. Czynności te dokonywała na zmianę, wspólnie i w porozumieniu z WS. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające nieuprawionym przyjęciu, że swoim działaniem wyczerpała znamiona "urządzającego gry" w rozumieniu u.g.h. Odwołująca podniosła, że urządzającą gry jest [...], co wynika z umowy dzierżawy nieruchomości zawartej z [...]. Ponadto zarzuciła niezawiadomienie jej o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Decyzją z 12 maja 2023 r. nr 1801-IOA.4246.73.2023 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...], uznając ją za zgodną z prawem. W ocenie organu odwoławczego sporne automaty umożliwiały przeprowadzenie gier losowych, gdyż ich wyniki były nieprzewidywalne (zależały od przypadku), a zatem zawierały element losowości. Również w pełni zasadnie organ I instancji uznał odwołującą się za podmiot urządzający gry na automacie poza kasynem gry. Do uznania podmiotu za "urządzającego gry na automatach" wystarczające jest wykazanie nawet niewielkiej jego aktywności w tym zakresie. Skarżąca swoją aktywnością zapewniła możliwość korzystania z automatów do gier, co zostało szczegółowo opisane przez Naczelnika. Jednocześnie w ocenie DIAS, prawidłowo organ I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że pełniła jedynie funkcję stróża spornego kontenera W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, AS wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 120, art. 121, art. 122, art. 165 § 1 i 4 w zw. z art. 123 § 1 i art. 125 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.) – dalej: "o.p.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu; 2. art. 133 § 2 o.p. poprzez wadliwe ustalenie kręgu stron postępowania, a w konsekwencji podmiotów faktycznie urządzających gry na automatach; 3. art. 122 w zw. z art. 180 w zw. z art. 187 i art. 191 o.p. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów w zakresie ustalenia podmiotu urządzającego gry; 4. art. 208 § 1 o.p. poprzez brak umorzenia postępowania prowadzonego w przedmiocie nałożenia na skarżącą kary pieniężnej; 5. art. 166 i art. 92 o.p. poprzez zaniechanie połączenia spraw skarżącej oraz jej męża i w konsekwencji wydanie dwóch decyzji w przedmiocie nałożenia kar pieniężnych po 400 000 zł zamiast jednej decyzji o nałożenia solidarnie kary w wysokości 400 000 zł; 6. art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. poprzez dokonanie błędnej wykładnie i przyjęcie, że skarżąca jest podmiotem urządzającym gry w rozumieniu ww. regulacji; 7. art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez utrzymanie w mocy decyzji naruszającej prawo. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga została oddalona w całości, bowiem nie okazała się zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Stan faktyczny sprawy został zatem ustalony zgodnie z wymogami stawianymi art. 120 i art. 122 o.p. Organy dokonały ustaleń adekwatnych do zakresu i przedmiotu postępowania wyjaśniającego determinowanego przepisami prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. Uwzględniły również specyfikę danej sprawy, która stanowi o stanie faktycznym. Ocena zgromadzonego materiału dokonana została natomiast zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 191 o.p.), a motywy którymi kierowały się organy zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 3 u.g.h. urządzanie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach oraz prowadzenie działalności w tym zakresie jest dozwolone na podstawie właściwej koncesji, zezwolenia lub dokonanego zgłoszenia. Zasady te określają art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 u.g.h., stanowiące, że urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry w pokera, gier w kości oraz gier na automatach jest dozwolone wyłącznie w kasynach gier na zasadach i warunkach określonych w zatwierdzonym regulaminie i udzielonej koncesji lub udzielonym zezwoleniu, a także wynikających z przepisów ustawy, z wyjątkiem ust. 4 i 5. Stosownie zaś do treści art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zakres definicji legalnej gry na automatach został poszerzony w art. 2 ust. 5 u.g.h., według którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. W rozpoznawanej sprawie z ustaleń faktycznych organów wynika, że w kontenerze przy ul. [...], usytuowanym na działce nr [...], znajdowały się w nim urządzenia o nazwie: [...] wszystkie bez numerów. Automaty te, będące urządzeniami elektronicznymi, pozwalały na rozgrywanie gier hazardowych (losowych), których wynik był nieprzewidywalny i niezależny od woli ani zręczności uczestnika gry. W ocenie Sądu, orzekające organy zasadnie uznały, że gry prowadzone na urządzeniach zawierają się w definicji gier na automatach, określonej w art. 2 ust. 3 u.g.h. Sporne automaty zostały bowiem poddane badaniu certyfikowanej jednostki badającej, jaką niewątpliwie jest Dział Laboratorium Celno-Skarbowego [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...]. Jak wynika ze sporządzonych przez nią sprawozdań nr [...] automaty odpowiednio: [...] umożliwiały odpłatne rozgrywanie gier, których wynik miał charakter losowy. Jednocześnie ustalono, że automaty umożliwiają uzyskanie nagród pieniężnych, gdyż posiadają urządzenie wypłacające. Ponadto automaty umożliwiają uzyskanie wygranych rzeczowych, gdyż punkty otrzymane w wyniku wygranej umożliwiają rozegranie owych gier. Organy obydwu instancji prawidłowo przyjęły, że prowadzone na zakwestionowanych automatach gry miały charakter losowy. W języku polskim określony stan rzeczy ma charakter "losowy", jeśli dotyczy nieprzewidzianych wydarzeń, jest oparty na przypadkowym wyborze lub na losowaniu, zależny jest od losu (por. M. Bańko, Słownik języka polskiego, Warszawa 2007, tom 2, s. 424; M. Szymczak, Słownik języka polskiego, Warszawa 1988, tom 2, s. 53; E. Sobol, Mały słownik języka polskiego, Warszawa 1994, s. 396). Ta językowa definicja koresponduje z przyjętą w orzecznictwie wykładnią użytego w art. 2 ust. 3 u.g.h. sformułowania "element losowości", że taką cechę ma gra, której wynik jest nieprzewidywalny dla grającego, czyli nie zależy od jego umiejętności fizycznych i psychicznych, tj. zręczności, woli czy wiedzy (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1713/13, wszystkie powoływane orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Prowadzona działalność w zakresie gier na automatach miała przy tym charakter komercyjny, gdyż automaty udostępnione były w lokalu dostępnym dla bliżej nieokreślonej liczby osób, nie będącym kasynem, a udział w grze uzależniony był od wpłaty gotówki. Zdaniem Sądu, podzielić należy również stanowisko organów o zakwalifikowaniu skarżącej do kręgu podmiotów urządzających gry hazardowe, a w konsekwencji nałożenia na niego kary pieniężnej w oparciu o art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Stosownie do ww. regulacji, karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia. Sankcja określona w art. 89 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot w sytuacji, gdy każdy z nich jest "urządzającym gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu pojęcia "podmiot urządzający gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań (por.: wyrok o sygn. akt II GSK 2736/16 - dostępny w CBOSA). Pojęcie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. W języku polskim rozumiane jest ono jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować, zagospodarować, zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1994 r.). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie. W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów). Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. to podmiot wykonujący te czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje natomiast nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające np. na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowaniu go do danego rodzaju działalności, umożliwieniu dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywaniu automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie czy wypłacaniu wygranych związane z obsługą urządzenia. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także ze stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używania do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych (np. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: z dnia 21 czerwca 2016 r., II SA/Rz 1495/15; z dnia 31 maja 2016 r., II SA/Rz 1094/15; z dnia 25 maja 2016 r., II SA/Rz 1416/15; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z 24 lutego 2016 r., III SA/Kr 1004/15 i z dnia 8 marca 2016 r., III SA/Kr 1011/15; dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), trafnie przyjmuje się, że urządzanie gier na automatach obejmuje zachowania aktywne podmiotów zaangażowanych w ten proces, polegające przede wszystkim na organizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu, ewentualnie jego szkolenie. W przypadku wielości podmiotów urządzających oraz istnienia współuczestnictwa w tym zakresie konieczne jest, aby organy orzekające odpowiedzialności tego rodzaju podmiotów opierały swoje orzeczenia na niewątpliwych ustaleniach faktycznych, które świadczą o istnieniu pomiędzy podmiotami współurządzającymi pisemnego lub ustnego porozumienia w zakresie podziału zadań i funkcji w procesie urządzania gier. W ocenie składu orzekającego, zachowanie skarżącej w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, że włączyła się aktywnie w proces zorganizowania przedsięwzięcia polegającego na umożliwieniu osobom postronnym rozgrywania gier hazardowych na automatach poza kasynem gry, co stanowi warunek przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 4 pkt 1 u.g.h. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca dysponowała kluczami do kontenera i wpuszczała graczy do środka o różnych porach dnia i nocy. Ponadto pilnowała lokalu i znajdującym się w nich automatów do gier, a co istotne, w lokalu nie była prowadzona żadna inna działalność. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca zapisywała dane osób, które wygrały, kwoty wygranych oraz wypłacała wygrane graczom, gdy automat nie dokonał bezpośredniej wypłaty wygranej. Z tytułu wykonywanej pracy skarżąca uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości 300 zł tygodniowo. Słusznie uznały organy, że czynności wykonywane przez skarżącą było bardzo istotnym elementem w szeroko pojętym procesie urządzania gier hazardowych w lokalu. Co więcej skarżąca, musiała mieć świadomość cech działalności, do której automaty, o których mowa w niniejszych sprawach miały być wykorzystywane, umożliwiła ich niezakłócone funkcjonowanie, a także udostępniła je zainteresowanym korzystaniem z nich podmiotom. W tej sytuacji uznać więc należy, że ogół zrealizowanych przez skarżącą czynności stanowił istotny element procesu urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, z tego więc względu nałożenie na niego kar było zasadne. Niezasadne są zarzuty skargi dotyczące nieustalenie pozostałych podmiotów urządzających gry, ewentualnej odpowiedzialności WS za urządzanie gier czy też łącznego prowadzenia postepowania w stosunku do WS i AS bądź też ich solidarnej odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach i w konsekwencji wymierzenia solidarnej kary pieniężnej w wysokości 400.000 zł. Brak jest rozwiązań prawnych, które nakazują nałożenie solidarnie kary pieniężnej na podstawie art. 89 u.g.h. na małżonków będących podmiotami urządzającymi gry w rozumieniu tej ustawy. W orzecznictwie natomiast konsekwentnie przyjmuje się, że określona art. 89 u.g.h. sankcja administracyjna może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjmować na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów u.g.h., która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.