II SA/Rz 193/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Maria Mikolik WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2025 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 15 listopada 2024 r. nr SKO.4171/64/2024 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom – skargę oddala – Przedmiotem skargi D.W. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium", "Organ II instancji" lub "Organ odwoławczy") z dnia 15 listopada 2024 r., nr SKO.4171/64/2024, w sprawie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem nr SKO.4171/18/2024 SKO wyznaczyło Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") do rozpatrzenia i załatwienia sprawy z wniosku Skarżącej dot. zmiany stanu wody na działkach o nr ewid. [...] i [...] położonych w miejscowości B., gm. D. W dniu 23 kwietnia 2024 r. odbyła się rozprawa administracyjna połączona z oględzinami działek nr [...], [...], [...] i [...] położonych w miejscowości B., gm. D., w obecności biegłego z zakresu wodno-melioracyjnego. Postępowanie miało na celu ustalenie, czy szkoda na działce nr [...] powstała w wyniku działań właścicieli działek nr [...] i [...], które mogły spowodować zmianę stosunków wodnych, oraz czy istnieje związek przyczynowy między tymi działaniami, a powstałą szkodą. W toku oględzin stwierdzono, że teren działek nr [...] i [...] został podniesiony o ok. 80 cm, co spowodowało zmianę kierunku spływu wód opadowych. W związku z tym Organ zwrócił się o opinię biegłego, która miała ustalić, czy doszło do zmiany stosunków wodnych i czy mogło to negatywnie wpłynąć na działki sąsiednie. Organ podniósł, że z ekspertyzy wynika, że działka nr [...] znajduje się poniżej analizowanych działek i jest oddzielona drogą gminną. Na działce nr [...] zlokalizowano budynek mieszkalny oraz zainstalowano zbiornik retencyjny o pojemności 12 m³, który gromadzi wodę opadową z dachów, a następnie rozprowadza ją na tereny zielone. Obliczenia wykazały, że spływ wód opadowych z tej działki mieści się w pojemności zbiornika, a nachylenie terenu oraz warunki drogowe nie wskazują na istotny spływ wód w kierunku działki nr [...]. Biegły uznał, że działania właścicieli działek [...] i [...], w tym prace ziemne i wykonanie zbiornika, są standardowe i nie spowodowały zmiany stosunków wodnych. Nie stwierdzono także przesłanek świadczących o niewłaściwym zagospodarowaniu wód. Organ przyjął wnioski opinii jako logiczne i zgodne z materiałem dowodowym, podkreślając, że nie może ingerować w merytoryczną treść opinii biegłego. W związku z brakiem spełnienia przesłanek określonych w art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1478), Organ I instancji decyzją z 27 czerwca 2024 r. nr OŚ.6331.4.2024.MJ, odmówił zobowiązania A.W., właścicielki działki nr [...] oraz K.W. właścicielki działki nr [...] do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zabezpieczających szkodom na w/w działkach. Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji, kwestionując jej zasadność. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym, SKO utrzymało zaskarżoną decyzję Organu I instancji w mocy. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy – Prawo wodne, właściciel gruntu – o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej – nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W myśl ust. 3 tego przepisu, jeżeli właściciel gruntu dokonuje takich zmian ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich, wójt, burmistrz lub prezydent miasta – z urzędu lub na wniosek – w drodze decyzji administracyjnej nakłada obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Warunkiem zastosowania tej regulacji jest jednak łączne wystąpienie następujących przesłanek: 1. zmiana stanu wody na gruncie, w szczególności kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych, 2. wystąpienie szkody na gruntach sąsiednich, 3. istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy ww. zmianami a powstałą szkodą. W toku postępowania administracyjnego Organ I instancji przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe, w tym zasięgnął opinii biegłego z zakresu hydrologii. Z dokonanych ustaleń jednoznacznie wynika, że na nieruchomościach będących przedmiotem postępowania nie doszło do zmiany stosunków wodnych, które mogłyby wywołać szkodliwy wpływ na działkę nr [...]. Jak ustalono, działka ta jest położona ubocznie względem działki [...] i oddzielona drogą gminną (dz. nr [...]), a ukształtowanie terenu charakteryzuje się niewielkim nachyleniem w kierunku południowo-zachodnim, co determinuje naturalny kierunek odpływu wód w stronę doliny potoku W. Biegły stwierdził, że zagospodarowanie działki nr [...], w tym wykonanie szczelnego, doziemnego zbiornika retencyjnego o pojemności 12 m³ oraz rozprowadzanie zgromadzonej wody na teren zielony o powierzchni 780 m², zabezpiecza przed wystąpieniem nadmiernego spływu wód. W warunkach miarodajnego deszczu ilość spływających wód (ok. 5,1 m³) mieści się w pojemności zbiornika. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że doszło do zmiany stosunków wodnych skutkujących szkodą na gruncie sąsiednim. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, Organ II instancji wskazał, że Burmistrz wywiązał się z obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Ustalenia faktyczne zostały oparte na kompleksowej analizie materiału dowodowego, w tym specjalistycznej opinii biegłego. Brak dowodów na zaistnienie szkody oraz związku przyczynowego między działaniami właścicieli nieruchomości a rzekomym pogorszeniem sytuacji wodnej działki [...] wyklucza możliwość zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne. Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji, SKO postanowiło utrzymać w mocy decyzję Organu I instancji, jako odpowiadającą prawu i słuszną. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na ww. rozstrzygnięcie Kolegium wniosła Skarżąca, uzupełniając ją m.in. pismem z dnia 16 maja 2025 r. w którym zarzuciła Organowi II instancji naruszenie: art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 81 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a., art. 234 ustawy Prawo wodne, art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego, nadto art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach W uzasadnieniu skargi podniosła problem dotyczący niewystarczającego zabezpieczenia jej działki (nr [...]) przed szkodliwym wpływem wód opadowych spływających z sąsiedniej działki nr [...]. Wskazała, że sierpniu 2023 r., w wyniku intensywnych opadów deszczu, woda przedostała się na teren jej działki, spływając z ul. [...] i działki [...], której ogrodzenie – z uwagi na brak podmurówki i istnienie bramy oraz furtki – umożliwia taki przepływ. Zaznaczyła, że na działce [...] zamontowano betonowy zbiornik retencyjny (12 m³) zbierający wodę z dachu, jednak w jej ocenie jest on niewystarczający i oparty na nieaktualnych obliczeniach modelu Błaszczyka z 1954 r., które nie oddają obecnych warunków klimatycznych. Skarżąca wskazała na brak inwentaryzacji zbiornika i jego instalacji w dokumentacji oraz brak objęcia ich pozwoleniem na budowę, mimo że zbiornik został zamontowany 13 września 2022 r., tj. już po wydaniu pozwolenia na budowę budynku (17 maja 2021 r.). Skarżąca zauważyła, że jego budowa mogła nastąpić w czasie, gdy budynek nie był jeszcze oddany do użytkowania. Ponadto wskazała, że podniesienie terenu działki przez nawiezienie ziemi – co miało służyć wyrównaniu terenu – doprowadziło do zwiększenia spadku i przyspieszenia odpływu wód w kierunku ul. [...]. Pomimo przeprowadzonej wizji lokalnej oraz opinii specjalistów, nie podjęto działań faktycznie rozwiązujących problem. Skarżąca zaproponowała ułożenie betonowych elementów wzdłuż ogrodzenia i wykonanie przelewu odprowadzającego nadmiar wód do kanalizacji deszczowej. Zarzuciła instytucjom, w tym Powiatowemu Inspektoratowi Nadzoru Budowlanego w [...], skupienie się wyłącznie na formalnościach i zgodności z przepisami, pomijając realny problem zalewania jej działki. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 27 maja 2025 r. Skarżąca do protokołu rozprawy podała, że zastoisko widoczne na zdjęciu dołączonym do akt sprawy znajduje się na działce drogowej nr [...], należącej do Gminy. Woda zbiera się także na sąsiedniej działce oraz na jej działce nr [...] – szczególnie w najniżej położonym miejscu. Brakuje jednak dokumentacji fotograficznej potwierdzającej te rozlewiska. Woda zagraża narzędziom przechowywanym w garażu oraz utrudnia poruszanie się. Skarżąca podała, że w miesiącu sierpniu 2023 r., zgodnie z informacją z IMGW, spadło 200 mm deszczu na m² w ciągu 14 dni. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca zobowiązania A.W., właścicielce działki nr [...] oraz K.W. właścicielce działki [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zabezpieczających szkodom na w/w działkach. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 234 Prawa wodnego. Zgodnie z tym przepisem: 1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. 4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane. 5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Powyższy przepis zawiera opis czynu zabronionego zagrożonego sankcją administracyjnoprawną. Znamiona tego czynu to zmiana kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Ziszczenie się przesłanek następuje w sytuacji wykazania, że dokonano zmiany kierunku i natężenia wód opadowych lub roztopowych i zmiana ta spowodowała szkodę na grunty sąsiednie, przy czym pojęcie nieruchomości sąsiedniej należy rozumieć wąsko i przyjąć, że chodzi tu jedynie o nieruchomości bezpośrednio sąsiadujące z tą nieruchomością, której właściciel spowodował zmiany. Ostatni z elementów to tzw. adekwatny związek przyczynowy, czyli ustalenie, że nie doszłoby do szkody gdyby nie działania polegające na zmianie kierunku i natężenia spływu wód. W sprawie Skarżąca pismem z 19 września 2023 r. zwróciła się do Urzędu Gminy w D. o interwencję w związku ze szkodą na jej działce nr [...] powstałą przy nawalnych deszczach a związanych z budową domów mieszkalnych na działkach nr [...] i [...], na podstawie pozwolenia na budowę z 17 maja 2021 r. Jak wskazała przy realizacji domów doszło do znacznego podwyższenia terenu co powoduje przelewanie się wody i stagnowanie jej na działce [...] (droga), a następnie przelewanie się także na teren jej działki. Na dowód przedłożyła zdjęcie, z którego wynika, że woda stagnuje na drodze i na poboczu. Organy nadzoru budowlanego, do których zwróciła się o interwencję, nie stwierdziły naruszenia przepisów prawa budowlanego. Na podstawie sporządzonej opinii biegłego stwierdzono, że w wyniku realizacji budowy na wskazanych przez Skarżącą działkach doszło do wyrównania istniejących zagłębień i nierówności. Nie wpłynęło to jednak na zmianę kierunku spływu wód, te spływają w kierunku południowo - zachodnim, a działka Skarżącej położona jest ubocznie względem tych działek, dodatkowa oddziela ją od nich droga. Ponadto na działkach znajdują się zbiorniki, które zbierają nadmiar wody o pojemności 10 m³, i 12 m³ w taki sposób, że wody nie przelewają się na działki sąsiednie, a w całości wykorzystywane są na tych działkach. Dodatkowo w piśmie uzupełniającym wskazano, że za wewnętrzną stroną ogrodzenia działki nr [...] występuje pas podniesionego gruntu, wykonanym przez właścicieli, który ma na celu minimalizować spływ wód. Zarządca drogi nigdy nie zgłaszał zastrzeżeń w zakresie zalewania. Skarżąca nie zgadza się z tym stanowiskiem. Twierdzi, że po zabudowaniu działek w czasie ulewnych deszczy woda stagnuje i przelewa się na jej działkę. Wykonane zabezpieczenia w postaci betonowych zbiorników i nawiezienie od wewnątrz działki nr [...] ziemią nie zabezpieczą przed ponownym zalaniem. Jej zdaniem obliczenia dokonane przez biegłego nie uwzględniają najnowszych metod w tym sposobów obliczania miarodajnego deszczu na podstawie Polskiego Atlasu Natężeń Deszczów. Twierdzi, że aby uniknąć w przyszłości podobnych sytuacji należy ułożyć betonowe elementy wzdłuż ogrodzenia w miejsce nawiezionej ziemi. Pytana na rozprawie przed Sądem oświadczyła, że znajdujące się w aktach zdjęcie przedstawia stan po ulewnych deszczach jakie miały miejsce w sierpniu 2023 r. widać na nim rozlewisko wody znajdujące się na działce nr [...], stanowiącej drogę dojazdową we władaniu Gminy oraz na przylegającej do niej działce jej kuzyna. Wyjaśniła, że na jej działce również zbiera się woda, a na niżej położonym terenie, gdzie znajduje się blaszany garaż oraz grządki tworzą się rozlewiska. W garażu znajdują się narzędzia, które narażone są na korozję, zaś woda na grządkach powoduje grzęzawiska, przez co zmuszona jest do chodzenia w gumowych butach. Uprawy jednak nie cierpią ponieważ położone są niżej. Podała, że według uzyskanych przez nią obliczeń Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Krakowie opady w sierpniu 2023 r. były większe aniżeli wynikało to z opinii biegłego. W ciągu 14 dni spadło około 200 mm wody/m². Podała również, że przypadek zalania był jednostkowy i nie powtórzył się. Obecna na rozprawie uczestniczka postępowania K.W. potwierdziła, że zdarzenie miało jednostkowy charakter i nigdy więcej Skarżąca nie została zalana. W ocenie Sądu przedstawione okoliczności sprawy dowodzą tego, że w sprawie nie spełniły się desygnaty art. 234 P.w., a mianowicie nie wykazano powstania szkody ani też dużego prawdopodobieństwa jej wystąpienia. Opisany w sprawie przypadek miał charakter jednorazowy, nie powtórzył się, a ze znanych Sądowi z urzędu okoliczności wiadomo, że sierpień 2023 r. był okresem ekstremalnych deszczy, które nawiedziły całą Polskę i spowodowały wiele strat. Ponadto przeprowadzona w sprawie opinia biegłego dowiodła, że w sprawie nie mamy do czynienia ze szkodliwą zmianą stosunków wodnych. Na podstawie przeprowadzonych obliczeń biegły dowiódł, że podwyższenie terenu jakie miało miejsce na działkach nr [...] i [...], a także ich wyrównanie nie doprowadziło do zmiany kierunku spływu wód, które poprzednio jak i teraz spływają w kierunku południowo – zachodnim do rzeki W., co spowodowane jest ukształtowaniem terenu. Wyjaśniono również, że wody z tych działek odprowadzane są do znajdujących się na nich zbiorników retencyjnych, których pojemność jest odpowiednia do ilości spływających po nich wód. Z przedstawionych okoliczności wynika, że to nie zabudowa działek [...] i [...] była powodem zastoisk na działce [...], jej pobocza oraz przelewania się na podjazd Skarżącej lecz wyjątkowo nawalne deszcze, przed którymi nie sposób było się uchronić. Odnośnie podnoszonych przez Skarżącą argumentów dotyczących nieprawidłowości obliczeń biegłego i przyjętego sposobu tych obliczeń, Sąd stwierdza, że w aktach brak jest dokumentu, który pozwoliłby na podważenie zastosowanej przez biegłego metodologii, jak też uzyskanych wyników. W sprawie powołano biegłego specjalistę z zakresu wodno – melioracyjnego, właściwego zatem w sprawach zmiany stosunków wodnych. Fachowa wiedza i specjalizacja dają gwarancję rzetelności tego dowodu. Biegły bowiem jako specjalista z określonej dziedziny ustala okoliczności i ocenia je według swojej najlepszej wiedzy. Skarżąca poza podjęciem próby podważenia tych ustaleń i wyników nie przedstawiła dowodu w postaci opinii innego biegłego. Powoływanie się wyłącznie na inne źródła informacji w postaci chociażby Polskiego Atlasu Natężeń Deszczów nie może stanowić skutecznej przeciwwagi dla fachowych wniosków biegłego. W sprawie nie ma również znaczenia podnoszona przez Skarżącą okoliczność nielegalnego posadowienia zbiorników retencyjnych na działkach nr [...] i [...], która to podlega kontroli organów nadzoru budowlanego i na obecnym etapie nie może mieć znaczenia dla oceny zmiany stosunków wodnych. Ponadto jak wynika z akt, sprawa procesu inwestycyjnego na działkach nr [...] i [...] była podnoszona przed tymi organami, które jednak nie stwierdziły nieprawidłowości – pismo Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w D. z 28 listopada 2023 r., Nr OA-IV.501.17.2023. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.