II SA/Rz 1956/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 6 października 2023 r.nr SKO.4111.945.2344.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr ŚRF.5221.354.2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie na rzecz skarżącego P. L. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wnioskiem z 9 czerwca 2023 r. P.L. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Burmistrza Miasta [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M.B.. Po rozpoznaniu wniosku Burmistrz Miasta [...] decyzją z 28 sierpnia 2023 r. nr ŚRF.5221.354.2023 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że M.B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. z [...] lipca 2023 r. nr [...], wydanym na stałe. Jest wdową, mieszka wspólnie z synem P.L. Z przeprowadzonego wywiadu wynika jednak, że osoba wymagająca opieki samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie mierzy poziom cukru, przyjmuje insulinę, samodzielnie wychodzi do kościoła oraz na zakupy do osiedlowego sklepu. Obiady przygotowuje i przewozi córka. Syn pomaga w prowadzeniu domu. Burmistrz nie kwestionując złego stanu zdrowia osoby wymagającej opieki i zasadności udzielenia wsparcia w codziennych czynnościach uznał, że zakres koniecznych do wykonania i wykonywanych czynności przez syna nie ma charakteru stałej opieki. Zdaniem organu nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia osoby wymagającej opieki a rezygnacją z aktywności zawodowej przez wnioskodawcę. Z tej przyczyny odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji P.L. wskazał, że jego mama posiada na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest chora na chorobę [...], cukrzycę, nadciśnienie, ma zaawansowaną chorobę wieńcową. Dolegliwości związane z chorobami uniemożliwiają jej normalne funkcjonowanie. Wymaga całodobowej opieki, przygotowania leków, śniadania, pomocy przy toalecie, sprzątaniu oraz codziennych zakupach. Opieka nad chorą mamą uniemożliwia mu podjęcie pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (dalej: "Kolegium", "SKO"), działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podzieliło w całości ustalenia dokonane przez organ I instancji. Wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Musi istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Nadto opieka musi być związana z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego. Kolegium wskazało, że z dokonanych ustaleń wynika, że niewątpliwie zarówno wiek jak i niepełnosprawność M.B. powoduje konieczność sprawowania nad nią opieki. Jednakże w zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki wchodzą przede wszystkim czynności związane z normalnym prowadzeniem gospodarstwa domowego, a czynności te dzielą również inni członkowie rodziny. W ocenie organu wykonywane przez odwołującego czynności mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający mu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Zdaniem Kolegium prawidłowo organ I instancji uznał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej odwołującego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Nie została spełniona pozytywna przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 in fine). Zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Końcowo organ wyjaśnił, że okoliczność wcześniejszego przyznania świadczenia pozostaje bez wpływu na dokonane w niniejszym postępowaniu ustalenia. Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie P.L. domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, - art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego, - art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Skarżący wyjaśnił, że jego matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób. Sam fakt, że część czynności jest w stanie jeszcze wykonywać sama nie pozwala na uznanie, że nie wymaga ona stałej pomocy i opieki, a pomoc którą świadczy syn nie uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. M.B. jest osobą starszą, chorującą na chorobę [...]. Choroba ta ma charakter stały i postępujący, co wymusza stały nadzór nad nią. Pomimo tego jeszcze jest w stanie część czynności wykonać sama. Choroba ma charakter postępujący, stan matki pogarsza się. Skarżący wskazał, że w przeszłości otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. Ani stan zdrowia, ani zakres i sposób opieki nad matką nie był wcześniej kwestionowany. Rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie jest dla niego niezrozumiałe. W odpowiedzi na skargę SKO w Krośnie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga została uwzględniona, bowiem Sąd w ramach swych kompetencji kontrolnych dostrzegł naruszenie przez Organy obu instancji przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Waga tego naruszenia ze względu na treść odpowiednich przepisów prawa materialnego mogła mieć kluczowy wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W świetle tej regulacji postępowania sądowoadministracyjnego, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla te akty w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO w Krośnie z dnia 6 października 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 sierpnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką M.B.. W ocenie Sądu zupełnie nieprawidłowo Kolegium oceniło zebrany w sprawie materiał dowodowy w kontekście podstawowej przesłanki przyznania świadczenia jaką jest sprawowanie przez skarżącego stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką, co miało istotny wpływ na wynik sprawy określony przez SKO poprzez zastosowanie art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. SKO na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego przyjęło, iż zakres wykonywanych przez wnioskodawcę czynności opiekuńczych nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia. Podkreśliło SKO, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, że M.B. choruje na [...] widoczne jest [...]. Przyjmuje leki aby choroba nie postępowała szybko. Choruje również na cukrzyce, tarczycę, ma niedosłuch i miała operowane [...]. Pomimo schorzeń w dużej mierze pozostaje jednak samodzielna. Samodzielnie je i pije. Trudności sprawia jej krojenie twardszych rzeczy, ale np. kupuje krojony chleb a mięso kroi jej syn. Obiady przygotowuje i przywozi jej córka. Pani B. myje się sama, ma w łazience zamontowany uchwyt i stopień by wygodniej było jej wejść do wanny. Ubiera się sama. Syn pomaga zawiązać buty lub włożyć kurtkę. Leki również przyjmuje sama, syn je przygotowuje. Pani B. również sama bada poziom cukru i przyjmuje insulinę. Podczas wywiadu potwierdziła, że robi to samodzielnie. Ponadto ustalono, że Pani B. samodzielnie wychodzi do kościoła oraz do sklepu osiedlowego po zakupy. Gdy są większe i cięższe wtedy pomaga syn. W trakcie wywiadu Pani B. wspomniała również, iż zdarzyło jej się stracić przytomność z powodu spadku cukru. Syn wtedy przebywał w domu, lecz nie wiedział, że zasłabła. Pan L. podczas wywiadu był małomówny, miał również trudności w sporządzeniu oświadczenia, gdyż nie potrafił dokładnie sprecyzować jaki zakres opieki sprawuje nad matką. W złożonym oświadczeniu z dnia 28.08.2023r. wskazał, że pomaga mamie w ubieraniu się i rozbieraniu, czasem robi zakupy, wychodzi też po mamę do sklepu, pomaga w myciu się, sprząta, myje naczynia, odkurza, chodzi po zakupy, wyrzuca śmieci. Ponadto z akt sprawy wynika, iż w opiece nad Panią B. pomagają też inne osoby córka przygotowuje i przywozi obiady, do lekarza wozi ją syn A. Pani B. porusza się samodzielnie po mieszkaniu, wychodzi z domu. Gdy czuje się słabiej w poruszaniu posługuje się kulą, a w razie zawrotów głowy przytrzymuje się ścian lub drzwi szaf. Stan zdrowia i postępująca choroba [...] powodują, iż Pan B. wymaga wsparcia, jednak aktualnie podstawowe czynności życiowe wykonuje samodzielnie. Pomoc , którą świadczy syn, nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Zdaniem Kolegium z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, iż niewątpliwie zarówno wiek jak i niepełnosprawność M.B. powoduje konieczność sprawowania nad nią opieki, jednakże w zakres "opieki" sprawowanej przez wnioskodawcę wchodzą przede wszystkim czynności związane z normalnym prowadzeniem gospodarstwa domowego i co więcej z ustaleń tych wynika, że w czynności te dzielą również inni członkowie rodziny. Kolegium przyjęło, iż zakres wykonywanych przez wnioskodawcę czynności opiekuńczych nie uzasadnia przyjęcia, iż sprawowana opieka uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Zarówno podawanie leków, jak i posiłków, wykonywane być mogą przez wnioskodawcę przed, bądź po wykonaniu pracy zarobkowej. Towarzyszenie matce w trakcie wizyt lekarskich również nie przeszkadza w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem osoby zatrudnione posiadają możliwość sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny w ramach stosunku pracy na podstawie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Opieka wnioskodawcy – zdaniem SKO - nie koliduje więc z podjęciem przez niego zatrudnienia. W niniejszej sprawie – zdaniem Sądu - przede wszystkim należało zważyć na moc dowodową oraz ustalenia płynące z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2023 r. o zaliczeniu matki skarżącego do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, gdzie wyraźnie stwierdzono że posiadany przez nią rodzaj schorzenia w obecnym stopniu zaawansowania narusza sprawność organizmu powodującą konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Została naruszona sprawność organizmu, w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych. Z tegoż orzeczenia wynika konieczność zaopatrzenia M.B. w przedmioty ortopedyczne itp. ułatwiające jej funkcjonowanie. WSA podkreśla w tym miejscu, że kwalifikacja niepełnosprawności i konieczności objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu prowadzącego postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ ten ma prawo badać, jaki jest zakres świadczonej opieki, a w szczególności czy zakres opieki wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a więc czy zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej względnie uniemożliwia jej podjęcie (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Rz 283/23, LEX nr 3592962). SKO negatywnie oceniając zakres świadczonej przez skarżącego opieki nie uwzględniło wszystkich istotnych dla tej kwestii okoliczności faktycznych, co miało wpływ na wynik sprawy. SKO dokonując swoich ocen na podstawie wywiadu środowiskowego nie zwróciło uwagi na rozbieżność twierdzeń matki skarżącego o swojej samodzielności i twierdzeń syna o stanie matki i zakresie opieki. Kolegium zignorowało postępujący charakter schorzeń M.B., w tym fakt, że w lipcu 2023 r. przyznano jej znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Stan M.B. nie poprawia się więc, a wręcz przeciwnie pogarsza, w związku z postępami choroby [...]. Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny czyniąc swoje spostrzeżenia oparł się na relacji M.B., która jak wynika z jego treści "chwaliła się" swoją samodzielnością. Przy ocenie samodzielności M.B. nie wzięto pod uwagę, że zapomina się ona, traci wątek, mają miejsce przypadki utraty świadomości. Schorzenia [...] w powiązaniu z trudnościami w poruszaniu się (kule), wiekiem (80 lat) stawiają pod znakiem zapytania prawdziwość twierdzeń M.B. o jej samodzielności. Przeprowadzająca wywiad stwierdziła, że skarżący był "małomówny". Oszczędność w przedstawianiu wykonywanych czynności opiekuńczych przez skarżącego nie zwalnia organu od poczynienia pełnych ustaleń co do zakresu opieki. Sąd zwraca uwagę na fakt, że w poprzednim okresie SKO nie miało wątpliwości co do takiego stanu M.B., który determinuje konieczność stałej lub długotrwałej opieki syna. Mimo upływu lat i oczywistej co najmniej braku poprawy zdrowia matki ustala SKO, że zakres koniecznej opieki nad nią się zmniejszył i skarżący może pracować. Z faktu, że córka M.B. przywozi jej obiady nie można wnosić, że skarżący opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie sprawuje samodzielnie. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.