II SA/Rz 196/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w rodzinie zastępczej - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 196/16 wydanym przez referendarza sądowego odmówiono E.W. przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Powodem wydania takiego rozstrzygnięcia były wątpliwości co do faktycznej kondycji finansowej wnioskodawczyni. W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia E.W. złożyła sprzeciw zarzucając subiektywność w wydawaniu orzeczenia. Wyjaśniła, że niedostarczenie wyciągów z konta, na wezwanie Sądu, nie jest jednoznaczne z ukrywaniem dochodów. Ujawnianie dochodów jest dla niej krępujące, a sam Sąd posiada "narzędzia do sprawdzenia jej wiarygodności" i może zwrócić się do urzędu skarbowego i ZUS’u by sprawdzić odnotowane składki. Wskazała, że tylko do lipca będzie otrzymywać świadczenie z funduszu alimentacyjnego, gdyż starsza córka kończy 25 lat. Jednakże nadal uczy się i nie może być "liczona" do dochodu. Końcowo wskazała, że przedłoży wydruki z konta (nie ma więcej niż jedno) po podaniu przez Sąd uzasadnienia do dokonania tej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną przed tą datą, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – zwana dalej "P.p.s.a."), stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z tym przepisem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotowy wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Z uzasadnienia wniosku PPF oraz dodatkowego oświadczenia złożonego, na wezwanie, przez E.W. wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz dwoma córkami. Źródłem utrzymania jest pobierane wynagrodzenie za pracę - ok. 1400 zł oraz dochody z umów zlecenia za pracę w Stowarzyszeniu [...] w R. (obecnie z uwagi na oszczerstwa byłego męża straciła ważne kontrakty i możliwość zarobkowania). Na posiadany majątek składa się mieszkanie spółdzielczo-własnościowe o pow. 71 m2. Wydatki na mieszkanie to czynsz w kwocie 730 zł, opłaty za media (światło, gaz) – 250 zł, opłaty za telefon – 90 zł. Pozostałe pieniądze przeznacza na zakup żywności, leków, dojazd do pracy i szkoły, "kulturę" i utrzymanie kota. W miesiącu kwietniu 2016 r. zakupiła okulary korekcyjne dla córki za kwotę 840 zł. Wskazała, że jej starsza córka studiuje w W. a koszty utrzymania ponosi jej ojciec. Wyjaśniła, że z uwagi na fakt, że starsza córka kończy 25 lat, z uwagi na zmianę kryterium dochodowego świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymywać będzie tylko do miesiąca lipca 2016 r. Posiada wierzytelność z tytułu alimentów w kwocie 10 000 zł. Jak już wyżej podano z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu skoro, mimo wezwania, skarżąca nie nadesłała wymaganych dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową i dochodową, to jej wniosek o ustanowienie adwokata nie mógł zostać rozpatrzony pozytywnie. Na podstawie złożonych oświadczeń Sąd nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. Zawarte tam informacje były niepełne oraz niepozwalające na ocenę sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Zwrócić należy uwagę, że koszty utrzymania lokalu to wydatki przeznaczane w ciągu miesiąca na opłaty m.in. za prąd, gaz, ewentualne inne rachunki, a koszty utrzymania siebie i członków rodziny to wydatki na żywność, bieżące potrzeby. E.W. w złożonym wniosku nie podał średniej wysokości wydatków przeznaczanych w ciągu miesiąca na utrzymanie siebie i dwóch córek (m. in. zakup żywności, leków, bieżące wydatki, opłaty), wskazując jedynie oględnie, że pozostałe po opłaceniu koniecznych wydatków pieniądze (kwota ok. 330 zł) przeznacza na żywność, leki, dojazd do pracy i szkoły, a także kulturę i utrzymanie kota. Przy czym w ocenie Sądu, dwa ostatnie z wymienionych wydatków trudno uznać za konieczne. Złożone przez wnioskodawczynię niepełne wyjaśnienia jawią się jako mało przekonywujące i niewiarygodne. Brak dokładnych informacji, w tym brak przedłożenia, mimo wezwania, wyciągów z rachunku bankowego (skarżąca oświadczyła, że "nie posiada więcej niż jedno") nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA w Warszawie wskazał, że "ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy." (publ. LexPolonica nr 375745). Wynika z tego, że to na E.W. spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich osiąganych przez nią i członków rodziny dochodów. To w jej interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Sąd zwraca wnioskodawczyni uwagę na brzmienie art. 255 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wbrew zatem twierdzeniom E.W., to nie Sąd ma prowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia sytuacji dochodowej wnioskodawcy, w tym poprzez zwrócenie się do odpowiednich instytucji (urząd skarbowy czy ZUS), jak chce tego skarżąca. Wręcz przeciwnie to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku, a także obowiązek nadesłania, na żądanie Sądu, dodatkowych dokumentów, w tym wyciągów z posiadanego rachunku bankowego. Z tych powodów, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.