II SA/Rz 199/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Maria Piórkowska NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2013 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 199/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzję z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] udzielającą R. P. pomocy w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych w miesiącu grudniu 2012 r. w kwocie 70,00 zł (jednorazowo). W podstawie prawnej Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – zwana dalej k.p.a.) w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm. – zwana dalej ustawą). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że w dniu 26 października 2012 r. R. P. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie pomocy finansowej na zakup ziemniaków, opłacenie światła, zakup butli gazowej, obuwia zimowego, zakup leków, środków czystości i środków higieny osobistej. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że R. P. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z zasiłku okresowego w wysokości 238,50 zł oraz zasiłków celowych. Biorąc powyższe pod uwagę Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] przyznał R. P. pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych w miesiącu grudniu 2012 r. w kwocie 70,00 zł (jednorazowo). Od tej decyzji odwołanie złożył R. P., wnioskując o podwyższenie kwoty zasiłku. Powołał się przy tym na art. 32 ust. 1, art. 65 ust. 5, art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 456 zł. Uprawnienia wynikające z ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, tj. uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Organ powołując się na treść art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej. Nadto potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powołując się na art. 39 ust. 1 ustawy Kolegium podało, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przy czym jest on świadczeniem uznaniowym. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że R. P. prowadzi jednorazowe gospodarstwo domowe jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. W 2012 roku korzystał z zasiłku stałego (od 1 stycznia do 30 września 2012 r. w kwocie 238,50 zł i od 1 października do 31 grudnia 2012 r. w kwocie 271,00 zł). Otrzymywał świadczenie pieniężne na zakup posiłków lub żywności w kwocie 73 zł/mc. Otrzymał również 12 zasiłków celowych na łączną kwotę 1 160,00 zł. Organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Nie zostały również naruszone powołane przez odwołującego przepisy Konstytucji RP. Organ pomocy społecznej, przy wydawaniu decyzji indywidualnych nie jest uprawniony do oceny polityki państwa w zakresie zatrudnienia i zwalczania bezrobocia. SKO wskazało, że R. P. nie jest dyskryminowany, o czym świadczy częstotliwość i wysokość przyznawanych świadczeń. Wprawdzie nie pokrywają one w pełni potrzeb wnioskodawcy, jednak organ musi wziąć pod uwagę również możliwości finansowe organów realizujących zadania pomocy społecznej. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł R. P. podnosząc, że jest wysoce niesprawiedliwa. Zawnioskował o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenie, ewentualnie jej zmianę i podwyższenie zasiłku celowego. Zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, błąd w ustaleniach faktycznych. Raz jeszcze powołał się na art. 32 ust. 1, art. 65 ust. 5, art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny rozważa zatem wyłącznie kwestię, czy decyzja organu administracji publicznej mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwana dalej "P.p.s.a.") Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji (bądź postanowienia) lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych ustawach. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia wskazanego w powyższej ustawie naruszenia prawa, w konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 tej ustawy, skarga podlegała oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] w przedmiocie przyznania R. P. kwoty 70 zł tytułem zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych w miesiącu grudniu 2012 r. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 182 - powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa"). Zainicjowane zostało wnioskiem skarżącego o przyznanie pomocy finansowej na zakup ziemniaków, opłacenie światła, zakup butli gazowej, obuwia zimowego, zakup leków, środków czystości i środków higieny osobistej. Pomoc ta udzielana jest na podstawie przepisów wspomnianej ustawy w postaci zasiłku celowego, co wynika z treści art. 39 ust. 1 stanowiącego, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślenia wymaga, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, co wynika z zawartego w cyt. wyżej art. 39 ust. 1 ustawy sformułowania "może". Zauważyć należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Organy pomocy społecznej obowiązane są do podjęcia działań na rzecz udzielenia niezbędnej pomocy osobom takiej pomocy potrzebującym. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje po wykazaniu kryterium dochodowego. Jego ustalenie nie stwarza jednakże prawa podmiotowego do otrzymania pomocy w maksymalnej wysokości świadczenia przewidzianego w ustawie. Wysokość świadczenia musi bowiem uwzględniać wielkość dostępnych dla organu pomocy społecznej środków finansowych, a także liczbę osób i rodzin potrzebujących pomocy. Przyznawanie i wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin o charakterze obowiązkowym, stąd też gminy muszą gospodarować ograniczonymi środkami finansowymi w taki sposób, aby zachować zdolność wywiązania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być dostosowane do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nie ulega zatem wątpliwości, że nie jest rolą ani zadaniem pomocy społecznej zaspokajanie każdej zgłoszonej potrzeby i w pełnym zakresie, lecz jedynie w zakresie niezbędnym do udzielenia pomocy w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i przy uwzględnieniu możliwości, w tym finansowych, pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej obowiązane są kierować się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i potrzebujących takiej pomocy; nie powinny przedkładać sytuacji jednych, nad pozostałymi. Lektura akt administracyjnych oraz uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji prowadzi do wniosku, że organy orzekające w sprawie niniejszej w sposób prawidłowy, tj. zgodnie z regułami wyrażonymi w k.p.a. przeprowadziły postępowanie dowodowe. W konsekwencji prawidłowo został ustalony stan faktyczny sprawy, co jest warunkiem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący jest kawalerem, osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, o dobrym stanie zdrowia, mieszka we własnym domu jednorodzinnym, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w tym samym budynku mieszka inna osoba, która zgodnie z jego oświadczeniem prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe. R. P. nie posiada żadnego źródła utrzymania, jego jedynym źródłem dochodu są przyznane świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Niewątpliwie sytuacja finansowa i życiowa skarżącego jest trudna. Z tych względów decyzja o przyznaniu skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego, w ocenie Sądu miała oparcie w przepisach prawa. Skarżący kwestionuje jednakże wysokość przyznanego zasiłku. Jak wyżej wskazano, decyzja w przedmiocie świadczenia pieniężnego z art. 39 ust. 1 ustawy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ jest uprawniony do jej podjęcia, po wcześniejszym ustaleniu istnienia przesłanki z art. 7 i kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy, w granicach od min. do max świadczenia przewidzianego w ustawie, przy istnieniu prawnego wymogu należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, tj. w sposób umożliwiający jego kontrolę. Uznaniowość co należy podkreślić, oznacza także możliwość odmowy przyznania świadczenia, jeżeli w ocenie organu istnieją okoliczności uzasadniające taką odmowę. Należyte uzasadnienie decyzji wyłącza dowolność przy jej podejmowaniu. To z kolei wyłącza możliwość władczej ingerencji w treść decyzji względem której przyznano organom administracji publicznej pewien zakres swobody decyzyjnej, aby mogły dostosować rodzaj i zakres pomocy do aktualnej (niezaspokojonej własnym wysiłkiem) potrzeby wnioskodawcy oraz możliwości finansowej pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji warunki te spełniają (uzasadniając podjęte rozstrzygnięcia). Skarżący spełnia kryterium z art. 7 i 8 ustawy, a przyznana kwota świadczenia pieniężnego uwzględnia możliwości pomocy społecznej. Wprawdzie wysokość przyznanego zasiłku celowego (70 zł) nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, jednakże powyższe decyzje – jako zgodne z prawem – muszą pozostać w obrocie prawnym. W kwestii wysokości zasiłku przepisy ustawy nie wyznaczają żadnych kryteriów, poza tym, które determinuje uprawnienia do uzyskania zasiłku bezzwrotnego, poprzez spełnienie tzw. kryterium dochodowego. Zasiłek bezzwrotny może być przyznany osobie, która, w wypadku osoby samotnie gospodarującej, nie może uzyskać na miesiąc więcej dochodu, niż kwoty 542 zł. Skarżący taki zasiłek uzyskał. Określając wysokość przyznanego zasiłku celowego obowiązkiem organu pomocy społecznej, jak wyżej zaznaczono, było uwzględnienie celów, zadań, ale i możliwości pomocy społecznej. Jednocześnie Sąd zauważa, co wynika z akt administracyjnych sprawy, że skarżący jest objęty stałą pomocą ze strony organu pomocy społecznej i otrzymuje świadczenia pomocy społecznej w różnych formach. R. P. w 2012 r. otrzymał zasiłek okresowy (od 1.01. – 30.09.2012 r. w kwocie 238,50 zł/mc i od 1.10 do 31.12.2012 r. w kwocie 271,00 zł/mc). Otrzymał świadczenie pieniężne na zakup posiłków lub żywności w kwocie 73,50 zł/mc oraz 12 zasiłków celowych na łączną kwotę 1 160 zł. Jako chybiony należy ocenić zarzut naruszenia art. 32 ust. 1, art. 65 ust. 5 i art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, skoro organy stosujące przepisy prawa w sprawie niniejszej zastosowały je prawidłowo. Powyższe ustalenia, w ocenie Sądu, prowadzą do wniosku, że wydane decyzje są zgodne z prawem i z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona.