II SA/Rz 200/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. L. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki budowli postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę K. L. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...]. Do wniesionej przez skarżącą od tego wyroku skargi kasacyjnej sporządzonej przez adwokata dołączony został urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym zwróciła się ona o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Z zawartego w nim oświadczenia wynika, że skarżąca jest właścicielką ½ domu o pow. 50 m², zamieszkuje samotnie i utrzymuje się z renty w wysokości 748 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: W sprawie objętej skargą K. L. korzysta już z częściowego prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie z dnia 11 września 2008 r.). W tej sytuacji wniosek o ustanowienie zastępcy prawnego podlega rozpoznaniu pod względem spełniania przez skarżącą przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy, tj. wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Wykazanie tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej i jest oceniane na podstawie uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W przypadku wniosku K. L. wzięto dodatkowo pod uwagę także wszystkie pozostałe informacje udzielone przez nią w związku z wcześniejszym wnioskiem o zwolnienie w sprawie objętej skargą od kosztów sądowych, tj. podana wyżej kwota renty – wbrew opisowi rubryki - jest kwotą netto, którą w całości przeznacza na zakup żywności i utrzymanie domu (m.in. podatek od nieruchomości i wywóz nieczystości – odpowiednio 102 i 166 zł. za 2008 r., należność za energię elektryczną i wodę – odpowiednio ok. 100 i 8 zł./2m-ce, zakup gazu w butli - 42 zł., asenizacja szamba - 59 zł.). Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej. Dokonana w kontekście powyższych danych ocena sytuacji materialno – bytowej skarżącej nie pozwala na uznanie, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Dobitnie świadczy o tym zalegająca w aktach sprawy skarga kasacyjna i dołączone do niej pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą adwokatowi P. O. Mimo że zgodnie z widniejącą na pełnomocnictwie adnotacją obejmuje ono tylko sporządzenie skargi kasacyjnej, to jej wniesienie zasadniczo umożliwia dokonanie kontroli wydanego wyroku przez sąd II instancji, skutecznie zabezpieczając prawo skarżącej do skorzystania ze wszystkich przysługujących jej jako stronie postępowania uprawnień (dodatkowo znajduje to oparcie w braku obowiązku stawiennictwa stron na rozprawie oraz wynikającą z art. 6 P.p.s.a. powinnością udzielania przez sądy administracyjne stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, pouczeń o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań). Ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej samo w sobie poddaje zresztą w wątpliwość zasadność obecnie złożonego i wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wiarygodność zawartych w nim oświadczeń skarżącej, mających świadczyć o jej nie najlepszej kondycji finansowej. Jednoznacznie przeczy też temu, że jej dochody wystarczają jedynie na zakup żywności i pokrycie opłat związanych z utrzymaniem domu. Gdyby faktycznie tak było, nie byłaby ona w stanie wygospodarować środków na ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Kwestią drugorzędną, której ustalenie nie ma znaczenia dla prawidłowości niniejszego rozstrzygnięcia pozostaje, czy skarżąca w tym zakresie korzysta ze wsparcia finansowego innych osób (np. zameldowanych pod tym samym adresem, chociaż faktycznie zamieszkujących oddzielnie dzieci), czy jest w stanie poczynić pewne oszczędności z własnych dochodów (renty), czy też posiada jeszcze jakieś inne nieujawnione źródła dochodów. W tej sytuacji ewentualne ustanowienie dla skarżącej w ramach prawa pomocy zastępcy prawnego wyłącznie celem jej reprezentowania w postępowaniu kasacyjnym pozbawione jest podstaw. Jest również nieuzasadnione z tego powodu, że zatrudnianie lub pozostawanie w innym stosunku prawnym z adwokatem (radcą prawnym) co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (rubryka 12 formularza wniosku PPF zawiera oświadczenie osoby wnioskującej, iż nie zatrudnia i nie pozostaje z tymi osobami w innym stosunku prawnym). Wobec ciążącego na stronach ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 200 P.p.s.a.), prawo pomocy nie może być nadużywane czy też wykorzystywane kosztem Skarbu Państwa do zabezpieczenia (poprawy) swojego stanu majątkowego. W tej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych jest dla wnioskodawczyni wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa, a przytoczone okoliczności nie uprawniają jej do skutecznego ubiegania się o prawo pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, prawo to ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane jedynie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezdomne, bezrobotne bez prawa do zasiłku lub ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); skarżąca kryteriów tych nie spełnia. Wobec niewykazania zatem przez wnioskodawczynię zasadności złożonego wniosku i przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.