II SA/Rz 200/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków A. B. i M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie objętym złożonymi wnioskami. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie odrzucił skargę A. B. i M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] z uwagi na opłacenie należnego od niej wpisu z uchybieniem oznaczonego do tego terminu. We wniesionej od tego postanowienia skardze kasacyjnej pełnomocnik A. i M. B. – adw. J. K. wniósł o przyznanie im w całości zwolnienia od związanej z nią opłaty. W odrębnie złożonych następnie formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący zwrócili się o zwolnienie ich od kosztów sądowych wskazując na wydatki związane z utrzymaniem domu i rodziny (m.in. na zakup żywności, ubrań, leczenia skarżącej – przez ostatnie 4 m-ce ok. 2 tys. zł. oraz dzieci, opłaty za energię elektr. – 280 zł. /2 m-ce, zakup gazu butlowego – 60 zł./m-c, opłaty za wodę i kanalizację – 200 zł. /6 m-cy). Z pozostałych zawartych we wnioskach informacji wynika, że na utrzymaniu skarżących pozostaje 3 małoletnich dzieci w wieku 2, 6 i 8 lat. Posiadany przez nich majątek obejmuje współwłasność dwóch domów o pow. 75 m² każdy wraz z działkami na których są posadowione (13 i 26 a). Jedyne źródło utrzymania rodziny stanowią dochody skarżącego z działalności gospodarczej w wysokości 2200 zł. miesięcznie (skarżąca jest osoba bezrobotną, zajmuje się domem i dziećmi). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Z uwagi na prowadzenie przez skarżących wspólnego gospodarstwa domowego oraz oparcie złożonych przez nich wniosków na identycznych okolicznościach dot. sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej, uzasadnione jest ich wspólne rozpoznanie (nawet w przypadku odrębnego rozpoznawania każdego z nich, pod uwagę brana byłaby sytuacja wszystkich osób wspólnie gospodarujących z osobą składającą wniosek). Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym generalną zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – określanej dalej jako P.p.s.a.; zasada ta dotyczy każdej strony posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zestawienie wskazanych przepisów wskazuje na wyjątkowy charakter prawa pomocy, a dokonana w ich kontekście analiza sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych A. i M. B. nie daje wystarczających podstaw do uznania, że w sposób dostateczny wykazali oni spełnienie przesłanki do przyznania im wnioskowanego w związku z deklarowaną sytuacją rodzinną i majątkową prawa pomocy, a która - mając na uwadze aktualny etap postępowania sądowego - uniemożliwiałaby im opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Wnioskodawcy wraz z dziećmi mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródło dochodów (wobec jednorazowego charakteru kosztów postępowania). Mimo powoływania się we wnioskach na ponoszone wydatki, z zawartych w nich informacji nie wynika, by oprócz kosztów związanych z utrzymaniem siebie, rodziny oraz domu obciążały ich jakieś szczególne zobowiązania lub zaległości płatnicze. Mimo treści uzasadnień wniosków sugerujących pośrednio względną równowagę między dochodami a wydatkami skarżących, brak jest danych potwierdzających, by cierpieli oni jakikolwiek niedostatek oraz że poniesienie wskazanych kosztów sądowych (100 zł. tytułem wpisu od skargi kasacyjnej) zagrażałoby zaspokojeniu ich uzasadnionych potrzeb życiowych, wiążąc się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania; pod pojęciem tego uszczerbku rozumiane jest zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb jak żywność, lekarstwa, opłaty związane z utrzymaniem domu, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków (co do zasady nie zalicza się do nich np. wydatków na utrzymanie pojazdów mechanicznych, opłat telefonicznych i telewizyjnych, remonty – chyba że jest on absolutnie niezbędny do korzystania z domu /mieszkania). Właśnie w wydatkach nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego oraz ograniczeniu do niezbędnego minimum wydatków "koniecznych" należy poszukiwać oszczędności. Prawdopodobieństwo wystąpienia u skarżących tego uszczerbku poprzez opłacenie kwoty 100 zł. jest tym bardziej wątpliwe, że uiścili oni już w sprawie wpis od skargi w kwocie 100 zł. oraz ustanowili adwokata z wyboru do wniesienia skargi kasacyjnej; w tym ostatnim wypadku świadczy to o tym, że na ustanowienie pełnomocnika albo już wygospodarowali pewne środki finansowe albo liczą się z taką koniecznością na przyszłość, na co niewątpliwie musiały im pozwalać możliwości finansowe. Prawo pomocy ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialnej, stanowiąc formę dofinansowania osób ubogich z budżetu Państwa. Może to nastąpić jedynie w przypadku, w którym zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowym jest niemożliwe. Żadnych tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawców nie stwierdzono. Skutkuje to pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości płatniczych A. i M. B. do związanych ze skargą kosztów postępowania, w tym opłacenia na obecnym etapie postępowania kwoty 100 zł. Odmienne uznanie stanowiłoby naruszenie ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy i przekształcałoby w wyjątek zasadę ich ponoszenia, gdyż w przekonaniu osób wnioskujących zawsze wystąpiłyby jakieś potrzeby (wydatki), którym byłyby one skłonne przyznać pierwszeństwo przed tymi kosztami. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.