II SA/Rz 209/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki wykonanych elementów nadbudowy postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. J. G. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi wniósł o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku (formularza PPF) wskazał na swój wiek (82 lata) i związany z nim zły stan zdrowia (zaniki pamięci, bóle głowy, szyi i kończyn, rozedmę płuc). Mieszka sam, utrzymując się z emerytury, której wysokość wraz z przysługującymi do niej dodatkami wynosi ok. 2200 zł. netto. Dochody te przeznacza na "bieżące wydatki, w tym na zakup leków oraz na zakup niezbędnych przedmiotów codziennego użytku", które wraz z całym wyposażeniem stracił w pożarze budynku w którym zamieszkiwał (budynek ten wraz z dwoma innymi obiektami usługowymi wykazał jako posiadany przez siebie majątek, jednak z uwagi na ich zły stan techniczny nie przynoszą mu one żadnych pożytków, generując jedynie wydatki, np. z tytułu opłat, ekspertyz technicznych). Obecnie zamieszkuje w drewnianej budce o pow. ok. 9 m² postawionej obok spalonego budynku, bez bieżącej wody, sanitariatu i gazu, co sprawia że przedmioty codziennego użytku ulegają szybkiemu niszczeniu. Ponieważ dane te - zwłaszcza z uwagi na wysokość posiadanych przez skarżącego dochodów i brak odniesienia do ponoszonych wydatków - uznano za niewystarczające do kompleksowej oceny jego sytuacji finansowej, wezwano go do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, leczenie, opłaty oraz ewentualnie inne cele w istotny sposób wpływające na obciążenie jego dochodów, b) wyjaśnienia, z jakimi konkretnymi wydatkami wiąże się sygnalizowany w uzasadnieniu wniosku PPF "zakup niezbędnych przedmiotów codziennego użytku" utraconych w pożarze budynku położonego w J. [...], c) wskazania, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, d) przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 marca 2013 r. do dnia wykonania wezwania. Doręczone 9 maja 2013 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 16 maja 2013 r.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie tego warunku obciąża więc osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na sytuacji materialnej (uzyskiwanych dochodach, ponoszonych wydatkach, posiadanych składnikach majątkowych i zasobach finansowych) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna /oceniana przez pryzmat dochodów, wydatków i składników majątkowych/ jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Mimo opisywanych trudnych warunków materialno – bytowych mogących wstępnie wskazywać na zasadność złożonego przez skarżącego wniosku należy stwierdzić, że nie wykazał on w dostateczny sposób powyższej przesłanki, w związku z czym jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przy stałych i stosunkowo znacznych jak na jedną osobę dochodach, wobec braku odpowiedzi wnioskodawcy na skierowane do niego wezwanie, nie można w jednoznaczny i nie budzący wątpliwości sposób uznać, że jednorazowe opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych będzie skutkowało uszczerbkiem dla jego koniecznego utrzymania, zwłaszcza że w sposób bardzo ogólnikowy i bez wskazywania konkretnych kwot powołał się on jedynie na "bieżące wydatki", w tym zakup leków, przedmiotów codziennego użytku czy związane z utrzymaniem posiadanych nieruchomości. Udzielenie przez skarżącego dodatkowych informacji w zakresie objętym wezwaniem było o tyle niezbędne i uzasadnione dla prawidłowego rozpoznania jego wniosku, że na takie same okoliczności (tj. zamieszkiwanie w drewnianej budce bez gazu i wody, spalenie się w dniu 31 grudnia 2010 r. budynku mieszkalnego wraz z wyposażeniem, przeznaczanie dochodów z emerytury na bieżące utrzymanie, leczenie oraz zakup niezbędnego wyposażenia) powoływał się on już składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie II SA/Rz 1021/11 (dot. jego skargi na postanowienie PWINB z dnia 31 sierpnia 2011 r. Nr OA.7723.5.1.2011 w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia). Mimo że na mocy postanowienia z dnia 2 stycznia 2012 r. został on w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych i ustanowiono dla niego radcę prawnego, to upływ czasu od tej daty nakazywał co najmniej zweryfikowanie tych informacji wynikających z wątpliwości, dlaczego skarżący pomimo posiadania dosyć znacznych dochodów w jakikolwiek sposób nie doprowadził przede wszystkim do polepszenia swoich warunków bytowych oraz jakie konkretne wydatki związane z zakupem przedmiotów codziennego użytku ponosi przez cały ten okres. Zastanowienie też budzi, gdzie są one składowane, mając chociażby na uwadze niewielką powierzchnię (9 m²) zajmowanego prowizorycznego pomieszczenia. W sytuacji, gdy wszystkie posiadane przez skarżącego nieruchomości są dla niego jedynie źródłem wydatków i nie przynoszą żadnych korzyści a on sam nie podejmuje w tym kierunku żadnych działań, w kontekście wyjątkowego charakteru prawa pomocy i niedopuszczalności jego nadużywania należy też postrzegać możliwość ich zbycia przez wnioskodawcę, co z pewnością miałoby korzystne przełożenie na jego sytuację finansową. Brak wyjaśnienia przez wnioskodawcę wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania jego wniosku (objętych skierowanym do niego wezwaniem), w tym rzutujących na jego aktualne możliwości płatnicze, nie pozwala na pozytywne odniesienie się do jego wniosku i przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych (wynika to również z braku przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wymóg opłacenia kosztów sądowych bez wątpienia stanowi pewien uszczerbek dla dochodów osoby zobowiązanej, niemniej samo w sobie nie uzasadnia to przyznania zwolnienia od nich, zwłaszcza że nawet wzajemne proporcje dochodów skarżącego (2200 zł./m-c) i stanowiącego największe - ale jednorazowe - obciążenie finansowe wpisu od skargi (500 zł.) nie wskazują na związane z tym bezpośrednie zagrożenie dla zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie skarżącemu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.