II SA/Rz 21/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia I. Przyznać skarżącemu prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł., II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia od tych kosztów. J. S. załączonym do skargi urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF zwrócił się o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając to swoim wiekiem (62 lata) oraz uzyskiwanymi dochodami, które nie wystarczają mu na utrzymanie domu i gospodarstwa rolnego. Z zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia wynika, że skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując w domu o pow. 120 m², utrzymując się z dochodów z pracy zarobkowej w wysokości 1300 zł. brutto (933 zł. netto) i prowadząc 3-hektarowe gospodarstwo rolne nie przynoszące żadnych dochodów, a jedynie poprzez pozyskiwane płody rolne wspomagające jego utrzymanie. Jego średnie miesięczne wydatki to: zakup żywności – 250 zł., opłaty ze gaz, energię elektryczną, wodę i telefon – odpowiednio 20, 70, 40 i 43 zł, ubezpieczenie domu – 31 zł., opał do kuchni węglowej – 50 zł., ogrzewanie domu – 167 zł. (dot. części budynku, gdyż na ogrzewanie całości go nie stać), zakup środków czystości i odzieży – 90 zł., utrzymanie samochodu Renault 5 (rok prod. 1993) – 150 zł. Na wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (usługi rolnicze) w skali roku składają się opłaty za kosiarkę, kombajn, prasę i orkę (odpowiednio 400, 600, 400 i 500 zł.), zakup nawozów i środków ochrony roślin (1000 zł.) oraz materiału siewnego (200 zł.). Wg załączonego wyciągu z rachunku bankowego, w okresie od 4 listopada 2011 r. do 20 stycznia 2012 r. wpływy na ten rachunek wyniosły 5196 zł. przy wydatkach 3917 zł. (saldo końcowe na ten okres wynosiło 2221 zł.). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie - art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a. Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego warunkiem przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej J. S. uznano, że kwalifikuje się on do uzyskania istotnego wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych - zarówno wymaganych z wniesieniem skargi jak i mogących wystąpić w przyszłości (w sprawie objętej skargą wpis od niej wynosi 200 zł., zaś do najbardziej prawdopodobnych kosztów mogących wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oraz wpis od skargi kasacyjnej – obydwie w wysokości po 100 zł.). Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim porównanie dochodów skarżącego z pracy zarobkowej z ponoszonymi przez niego wydatkami, które co do zasady dotyczą zaspokajania jego niezbędnych potrzeb życiowych, wzajemnie się równoważąc. Taka równowaga zachodzi również między wymienionymi przez niego wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego a wysokością dopłat do produkcji rolnej otrzymywanych z ARiMR. Z drugiej strony, skarżący ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskiwane przez niego dochody z pracy zarobkowej mają stały systematyczny charakter (mimo że obiektywnie rzecz biorąc rzeczywiście nie są wysokie), jest też posiadaczem gospodarstwa rolnego. W tym zakresie bez znaczenia jest, że z gospodarstwa tego nie uzyskuje żadnych wymiernych korzyści finansowych, skoro pozyskiwanymi z niego pożytkami w naturze w istotny sposób wspomaga on swoje utrzymanie (zwrócenia uwagi wymaga, że całkowita równowaga między korzyściami płynącymi z prowadzenia tego gospodarstwa a wykazanymi nakładami finansowymi na niego w wysokości odpowiadającej dopłatom do produkcji rolnej stawiałaby pod znakiem zapytania celowość jego prowadzenia i podejmowania jakichkolwiek prac gospodarskich). Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09, kosztami "koniecznego utrzymania" w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy więc bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (...) przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci. Ze złożonych przez J. S. oświadczeń nie wynika, aby jakiekolwiek z powyżej wymienionych koniecznych potrzeb życiowych były w jego przypadku zagrożone; w odpowiedzi na skierowane do niego m.in. w tym zakresie wezwanie oświadczył jedynie, że nie jest w stanie ogrzać całego domu, co mając na uwadze jego samotne zamieszkiwanie i metraż budynku trudno uznać jako spełniające to kryterium. Zwrócenia uwagi wymaga, że do wydatków o charakterze koniecznym co do zasady nie są też zaliczane wydatki na utrzymanie pojazdów mechanicznych i usługi telefoniczne. W tej sytuacji, skoro uzyskiwane przez skarżącego dochody zabezpieczają podstawy jego egzystencji, to brak jest uzasadnionych podstaw do uwzględnienia w całości złożonego przez niego wniosku, zwłaszcza że także jego konto bankowe na dzień 20 stycznia 2012 r. wykazywało dodatnie saldo 2221 zł. Nie kwestionując jednak możliwości doświadczania przez wnioskodawcę przejściowych trudności finansowych, co na chwilę obecną może być związane chociażby ze zwiększonymi wydatkami wynikającymi z pory roku oraz mając na uwadze wskazaną powyżej równowagę pomiędzy jego bieżącymi dochodami a wydatkami uznano, że bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania tytułem partycypacji w tych kosztach będzie mógł on wygospodarować jedynie pewne niewielkie środki finansowe. Ustalono je na 100 zł. i tylko takie koszty sądowe skarżący będzie musiał jednorazowo ponieść niezależnie od tego, jakie jeszcze wystąpią po jego stronie w przyszłości. Obciążenie go taką kwotą nie będzie się wiązało z jakimkolwiek zagrożeniem dla pokrycia jego uzasadnionych wydatków, a także nie będzie stanowiło bariery utrudniającej mu dostęp do Sądu (obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma charakter ustawowy - art. 199 P.p.s.a. i stosownie do postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04 rozciąga się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody). Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którą w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.