II SA/Rz 21/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2016 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że kwota zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata J. K. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. II SA/Rz 21/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał PS zasiłek pielęgnacyjny od 1 września 2006 r. w kwocie 153 zł miesięcznie. Po ustaleniu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] przyznał PS prawo do dodatku pielęgnacyjnego na stałe od dnia 1 listopada 2010 r., Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r. [...] uchylił opisaną wyżej decyzję własną z dnia [...] października 2006 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Prezydent Miasta [...] ustalił, że kwota wypłaconego PS w okresie od 1 listopada 2010 r. do 28 lutego 2014 r. świadczenia pielęgnacyjnego była świadczeniem nienależnie pobranym, jednakże rozstrzygnięcie to zostało uchylone w postępowaniu odwoławczym, decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 20 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.) – "u.ś.r.", Prezydent Miasta [...] ustalił, że kwota wypłacona PS w łącznej wysokości 6 120 zł z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2010 r. do 28 lutego 2014 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ podał, że na skutek uzyskania przez PS prawa do dodatku pielęgnacyjnego, z dniem 1 listopada 2010 r. ustało jego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2006 r. O konieczności niezwłocznego powiadomienia organu pomocy społecznej w przypadku uzyskania dodatku pielęgnacyjnego PS został prawidłowo pouczony, składając wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, jak i w decyzji o jego przyznaniu, jednakże nie wywiązał się z tego obowiązku. Wypowiedział się w tej kwestii dopiero w dniu 14 kwietnia 2014 r., wskazując, że nie był świadomy pobierania świadczenia, które mu nie przysługuje. Zdaniem organu zachowaniu PS można przypisać znamiona "świadomości", gdyż miał on obiektywną możliwość zapoznania się z negatywnymi przesłankami przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego, wyliczonymi enumeratywnie we wniosku o jego przyznanie. Został również prawidłowo pouczony o obowiązku ujawnienia wszystkich zmian mających wpływ na prawo do przyznania świadczenia, gdyż pouczenie takie zawarto we wniosku o przyznanie świadczenia oraz w decyzji o jego przyznaniu. Ubiegając się zatem o świadczenie rodzinne skarżący wiedział lub obiektywnie oceniając – mógł wiedzieć, że ma obowiązek powiadomienia organu o uzyskaniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W odwołaniu od tej decyzji, PS zakwestionował ustaloną przez organ datę wystąpienia negatywnej przesłanki do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W jego ocenie datą zbiegu świadczeń, skutkującą nienależnym pobraniem świadczenia pielęgnacyjnego winna być data wydania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tj. [...] stycznia 2014 r. Dopiero bowiem z chwilą wydania tej decyzji zasiłek stał się nienależny, a zatem nienależne pobranie świadczenia miało miejsce tylko za okres, w którym zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek pielęgnacyjny były pobierane równocześnie. Skarżący zakwestionował również stanowisko organu, że pouczenie o negatywnych przesłankach przyznania świadczenia oraz o obowiązku powiadamiania organu o ich wystąpieniu było właściwe i zostało przez niego zrozumiałe. Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając stanowisko tego organu Kolegium wskazało, że PS wystąpił z samodzielnym i odrębnym wnioskiem o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego pomimo, że wcześniej działając za pośrednictwem swojej matki oświadczył przed organem, że nie jest uprawniony do takiego dodatku i zobowiązał się do niezwłocznego powiadomienia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego skarżący posiadał zatem świadomość nieprzysługiwania mu prawa do obu świadczeń równocześnie. Tym bardziej, że pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest jednoznaczne, wyraźne, zapisane dużą czcionką, zrozumiałe w zakresie swej treści i nie postawia żadnych wątpliwości, że osobie która ma prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje prawo do dodatku pielęgnacyjnego, a każda zmiana sytuacji świadczeniobiorcy prowadzi do obowiązku powiadomienia organu o tej zmianie. Skoro skarżący nie wywiązał się z obowiązku powiadomienia organu o przyznaniu i pobieraniu dodatku pielęgnacyjnego, w pełni zasadnie organ I instancji orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane kwot wypłaconych skarżącemu z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego w okresie, w którym przyznano mu dodatek pielęgnacyjny. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że stanowisko skarżącego co do czasu, w jakim pobierał nienależnie zasiłek pielęgnacyjny nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Interpretacja art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz art. 30 ust. 1 u.ś.r., nie budzi wątpliwości, że podstawę żądania zwrotu świadczenia w razie łącznego pobierania dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego stanowi jego wypłata, która w realiach opisywanej sprawy została dokonana za okres od 1 listopada 2010 r. do 28 lutego 2014 r. Okoliczność równoczesnego pobierania obu świadczeń wynikająca z dwóch decyzji różnych organów (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Prezydenta Miasta [...]), wydanych na podstawie dwóch niezależnych wniosków skarżącego, skutkuje koniecznością żądania zwrotu jednego z nich, nie tylko w części za okres od momentu wydania decyzji ZUS, lecz również za okres 3 lat wstecz. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie PS wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 16 ust. 6 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że nienależnie pobrane świadczenie zostało pobrane przez niego świadomie, tj. w złej wierze. Powtarzając zarzuty zawarte we wniesionym odwołaniu skarżący podniósł, że w toku postępowania o przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie został należycie pouczony tak o przesłankach jego przyznania, jak i ciążących na nim obowiązkach związanych z koniecznością informowania organu o zmianie okoliczności jego przyznania. Nigdy nie miał bowiem zamiaru działać niezgodnie z przepisami, a jego działania nie miały na celu wprowadzenie organu w błąd. Tym bardziej, że informację o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego uzyskał od samych pracowników MOPS. Zdaniem skarżącego pouczenie dotyczące warunków i sposobu pobierania świadczenia rodzinnego winno być zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do takiego świadczenia lub w odrębnej ulotce, wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni i wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Niezależnie od powyższego skarżący podniósł, że pobrany przez niego zasiłek pielęgnacyjny stał się świadczeniem nienależnie pobrany dopiero z chwilą wydania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak również postępowanie poprzedzające jej wydanie takich wad i uchybień nie zawierają. Decyzja ta utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji orzekajacą o uznaniu kwoty wypłaconej z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane. Przypadki nienależnego pobrania świadczenia wyliczone zostały w art. 30 ust. 2 pkt 1- 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 114, ze zm.) – "u.ś.r.". W pkt 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, za świadczenia nienależnie pobrane uznane zostały świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W niniejszej sprawie okolicznością powodującą ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego było przyznanie skarżącemu prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Okoliczność ta stanowi bowiem przesłankę negatywną przyznania zasiłku pielegnacyjnego wyrażoną w art. 16 ust. 6 u.ś.r. Dodatek pielęgnacyjny został pzyznany PS decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. na stałe od dnia 1 listopada 2010 r. i jak wynika z akt sprawy (pismo ZUS – k.14 akt administracyjnych) kwota dodatku należnego od tej daty została wypłacona. Poza sporem pozostaje również fakt pobierania przez PS zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 maja 2010 r. do 30 listopada 2014 r. na podstawie decyzji Burmistrza z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], przy jednoczesnym pobieraniu dodatku pielęgnacyjnego. Skarżący kwestionuje zaś datę, od której zasiłek pielegnacyjny może być uznany za świadczenie nienależnie pobrane, wskazując, iż mogło to nastąpić najwcześniej od [...] stycznia 2014 r., czyli po dniu wydania decyzji o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego. Nienależnie pobrane świadczenie – jak stwierdza się w skardze – miało miejsce tylko za okres, w którym oba świadczenia były pobierane przez skarżącego równocześnie. Biorąc pod uwagę treść przepisu art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. stwierdzić należy, że taki właśnie stan stwierdzony został zaskarżoną decyzją. Za nienależnie pobrany w myśl tego przepisu uznany został bowiem zasiłek pielegnacyjny faktycznie “wypłacony" w kwocie 6.120 zł od 1.11.2010 r. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżący pobrał kwotę przyznanego od tej daty dodatku pielęgnacyjnego jednorazowo w 2014 r. Istotne jest, że za ten sam okres dublowały się zasiłek pielęgnacyjny i wypłacony przez ZUS dodatek pielęgnacyjny, a kwota z tytułu jednego i drugiego świadczenia została skarżącemu fizycznie wypłacona. Z tego względu trafna jest decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2015 r. i utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja. Organ I instancji odniósł się do kwestii wskazanych w uprzednio wydanej decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., a mianowicie pouczenia skarżącego o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego po zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. Prawidłowo przyjął, że ES matka skarżącego, która działała jego imieniem, już podczas składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego podpisała stosowne pouczenie oraz oświadczenie o nie pobieraniu i braku uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego oraz obowiązku powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego zasiłku. Stosowne pouczenie zawierała również decyzja o przyznaniu zasiłku z dnia 6 października 2006 r. Organ ustalił również, że skarżący odrębnym, samodzielnym wnioskiem z dnia 18.11.2013 r. zwrócił się do ZUS o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego. Jak wynika z informacji ZUS od lutego 2014 r. dodatek taki wypłacany jest skarżącemu na bieżąco przy wypłacie renty. Nie jest również zasadny podniesiony w czasie rozprawy przed Sądem zarzut naruszenia § 14 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r., poz. 2284). Rozporządzenie to weszło bowiem w życie 2 stycznia 2016 r., podczas gdy objęte kontrolą Sądu decyzje zapadły w 2015 r. Niezależnie jednak od tego należy zwrócić uwagę, że powołany przepis zastąpił identycznie brzmiące uregulowanie zawarte w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. poz. 3) - § 13 tego rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy organ właściwy prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych poweźmie wątpliwość w sprawie dotyczącej przyznanego świadczenia rodzinnego co do występujących okoliczności mających wpływ na prawo do tego świadczenia, powiadamia niezwłocznie osobę pobierającą to świadczenie o konieczności złożenia w wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż 14 dni licząc od dnia otrzymania wezwania, wyjaśnień w sprawie lub dostarczenia niezbędnych dokumentów. W ocenie Sądu przepis ten nie został naruszony. Po otrzymaniu pisma ZUS z dnia 10 grudnia 2013 r. informującego o złożeniu przez skarżącego wniosku o wypłatę dodatku pielęgnacyjnego i podjęcie przez organ rentowy wypłaty tego dodatku od 1.11.2010 r. za okres 3 lat wstecz, Prezydent Miasta [...] wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny i wyjaśniał okoliczności przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego, a następnie wydał najpierw decyzję z dnia [...] marca 2015 r. o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny (nie jest ona objęta kontrolą Sądu w niniejszej sprawie) oraz decyzje stwierdzające pobranie nienależnego świadczenia. Organ opierał się przy tym na wyjaśnieniu i dokumentach składanych przez skarżącego, jak również podjął własne działania mające na celu wyjaśnienie sprawy. Działał zatem zgodnie z § 13 powołanego rozporządzenia, choć zauważyć należy, że od poinformowania przez ZUS (grudzień 2013 r.) do wydania pierwszej decyzji organu I instancji stwierdzającej, że zasiłek pielęgnacyjny za okres 1.11.2010 r. – 28.02.2014 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym (kwiecień 2015 r.) upłynęło ok. 1,5 roku. Kwestia ta nie była jednak przedmiotem skargi, a tym samym badania Sądu w niniejszej sprawie, stąd też nie ma ona wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co skutkowało oddaleniem skargi w oparciu o art. 151 P.p.s.a. Dodatkowo należy nadmienić, że wydanie decyzji o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane otwiera skarżącemu możliwość ubiegania się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie płatności na raty w szczególnie uzasadnionych okolicznościach rodzinnych, na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. . Wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącego w ramach udzielonej pomocy prawnej Sąd przyznał w oparciu o art. 250 P.p.s.a.