II SA/Rz 215/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie decyzji przyznającej zasiłek okresowy -skargę oddala- II SA/Rz 215/16 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi S. P. jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: K.p.a.) decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie weryfikacji decyzji przyznającej zasiłek okresowy. Jak wynika z akt sprawy, Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2015. ([...]) przyznał S. P. zasiłek okresowy w kwocie 317 zł miesięcznie od dnia [...] października 2015 r. do dnia [...] stycznia 2016 r. z przeznaczeniem na bieżące potrzeby bytowe, w tym opłaty mieszkaniowe. Po przeprowadzeniu [...] grudnia 2015 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego, [...] grudnia 2015 r. organ zawiadomił S. P. o wszczęciu postępowania w sprawie weryfikacji w/w decyzji, po czym decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] – działając na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 14 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.) - umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie weryfikacji decyzji przyznającej zasiłek okresowy, uznając, że nie zachodzą ku temu okoliczności. Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. P. zarzucając naruszenie konstytucyjnego porządku prawnego oraz dokonanie przez organ ustaleń faktycznych sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W jego ocenie organ uznał dowody oparte na fałszu, które to nie wywołują żadnych skutków prawnych. Wskazał, że domaga się natychmiastowego wypłacenia zasiłku okresowego na okres od października 2015 r. do [...] stycznia 2016 r., którego został bezprawnie pozbawiony. W jego ocenie ustawa obliguje organ do wypłaty tego świadczenia, gdyż jego niepełnosprawność jest trwała, a schorzenie rozpoznane przez wojsko nieuleczalne. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało na dokonane w trakcie aktualizacji wywiadu ustalenia, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmując trzypokojowy lokal własnościowy. Opłaty mieszkaniowe reguluje na bieżąco. Nie pracuje zawodowo, nie podejmuje też prac dorywczych. Nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, co tłumaczy złym stanem zdrowia i brakiem spełnienia warunków rejestracji. Wniósł odwołanie od orzeczenia ZUS, wg którego nie jest osobą niezdolną do pracy. Korzysta z różnych form wsparcia z MOPS, w tym w formie gorących posiłków. Przeżyć pozwalają mu pieniądze wygrywane w zakładach bukmacherskich oraz otrzymywane tytułem wsparcia od przyjaznych ludzi. Zgłasza liczne problemy zdrowotne, jednak nie pozostaje pod opieką lekarską (leczy się samodzielnie preparatami ziołowymi). Nie przedłożył też aktualnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego na jakie schorzenia cierpi i jakiego wymaga leczenia (ostatnie zaświadczenia pochodzą z 2000 r.). W tych okolicznościach brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie S. P. wniósł o uchylenie w całości decyzji Kolegium i przyznanie mu należnego świadczenia, tj. zasiłku okresowego za okres od października 2015 r. do [...] stycznia 2016 r. Zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego zastosowanie oraz naruszenie praw gwarantowanych Konstytucją RP. Podkreślił, że jako inwalida wojenny został pozbawiony swych praw. Sformułował też zarzuty dotyczące prawidłowości działania MOPS. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli we wskazanym zakresie Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji pozostawały w związku z wydaną pierwotnie [...] października 2015 r. przez Prezydenta Miasta [...] decyzją przyznającą S. P. od dnia [...] października 2015 r. do dnia [...] stycznia 2016 r. zasiłek okresowy w kwocie 317 zł miesięcznie z przeznaczeniem na bieżące potrzeby bytowe, w tym opłaty mieszkaniowe. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji, u podstaw przyznania zasiłku znalazły się ustalenia poczynione w toku poprzedzającego jej wydanie wywiadu środowiskowego, wg którego skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, długotrwale chorą i ubogą; zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, a warunkiem jego przyznania było spełnienie przez wnioskującego kryterium dochodowego, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosiło 634 zł. [...] grudnia 2015 r. Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 61 § 1 i 4 K.p.a. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zweryfikowania uprawnień do otrzymania przez S. P. powyższego świadczenia. U podstaw tego znalazły się jego kolejne wnioski o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne (z dnia [...] grudnia 2015 r.) oraz o przyznanie zasiłku celowego (z dnia [...] grudnia 2015 r.), a także dokonana w związku z nimi aktualizacja wywiadu środowiskowego ([...] i [...] grudnia 2015 r.). Dopuszczalność weryfikacji decyzji administracyjnych przyznających świadczenia z zakresu pomocy społecznej wynika z art. 106 ust. 5 u.p.s., przewidującego zmianę decyzji lub jej uchylenie na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także przewidującego taką możliwość w przypadku wystąpienia przesłanek o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 (należy do nich zaliczyć marnotrawstwo, niszczenie przyznanych świadczeń oraz marnotrawienie własnych zasobów finansowych; brak współdziałania świadczeniobiorcy z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej; odmowę zawarcia kontraktu socjalnego lub jego nieprzestrzeganie; nieuzasadnioną odmowę podjęcia pracy lub leczenia odwykowego; dysproporcję między udokumentowanym dochodem a rzeczywistą sytuacją majątkową oraz odmowę złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym osoby lub rodziny). Przepis ten stanowi niejako dopełnienie regulacji art. 2 ust. 1 tej ustawy, wg którego pomoc społeczna jako instytucja polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych /tylko takim/ osobom i rodzinom, które nie są w stanie ich pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W związku z tym, na mocy art. 109 u.p.s., na osobach i rodzinach korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej ciąży obowiązek niezwłocznego poinformowania organu który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń, a konsekwencją naruszenia tych zasad może być obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych (art. 98 u.p.s.). Wyraźnego podkreślenia jednak wymaga, że na gruncie przepisów u.p.s. postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń jest postępowaniem odrębnym od toczącego się w trybie art. 106 ust. 5 postępowania w przedmiocie weryfikacji decyzji ostatecznej; oznacza to, że w momencie wydania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego, nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 224/14). W okolicznościach sprawy, mimo braku wskazania tak przez SKO jak i Prezydenta Miasta [...] podstaw prawnych w oparciu o które prowadziły postępowanie i stwierdziły brak przesłanek do uchylenia lub zmiany decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego, należy stwierdzić zasadność uznania, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione warunki zarówno do obligatoryjnej jak i fakultatywnej weryfikacji decyzji z dnia [...] października 2015 r. Żaden z warunków o jakich mowa w art. 106 ust. 5 u.p.s. nie znalazł potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a wskazane uchybienia organów nie miały wpływu na wynik sprawy. Jako nową okoliczność ujawnioną w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego względem danych stanowiących podstawę przyznania zasiłku okresowego - przy niezmienionej sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej, zawodowej i zdrowotnej - można wprawdzie uznać uzyskaną od skarżącego informację o uzyskiwaniu wygranych w zakładach bukmacherskich oraz korzystaniu z charytatywnego wsparcia innych osób, niemniej brak możliwości potwierdzenia tego oraz wzgląd na pozostałe okoliczności nie pozwalają na uzasadnione stwierdzenie, że skala wygranych (wg oświadczenia, kilka razy po kilkadziesiąt złotych) oraz pomocy innych osób w istotny sposób wpływa na jego sytuację materialną. Wg twierdzeń skarżącego zawartych w protokołach aktualizacyjnych wywiadów środowiskowych, pozwalają mu one jedynie zabezpieczyć konieczne potrzeby. O tym jednak, że mają jedynie uzupełniające znaczenie względem świadczeń z pomocy społecznej i nie zabezpieczają wszystkich niezbędnych potrzeb może świadczyć brak ich stałego charakteru i wysokości, a także że bez wsparcia z pomocy społecznej skarżący praktycznie nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować (korzysta m.in. z pomocy w formie darmowych posiłków). W tej sytuacji, z racji niewykazania w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności przemawiających za dokonaniem weryfikacji decyzji z dnia [...] października 2015 r. (zmiany sytuacji dochodowej, dysproporcji między udokumentowanym dochodem a rzeczywistą sytuacją majątkową), w pełni zasadne było umorzenie przez organ I instancji postępowania w tym przedmiocie, co znalazło potwierdzenie w utrzymującej ją w mocy decyzji SKO. Stosownie bowiem do art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Na mocy zaś art. 14 u.p.s., jeżeli ustawa ta nie stanowi inaczej, w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. Wobec tego, że zaskarżona decyzja oraz wydana w I instancji decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. są bez wątpienia dla skarżącego korzystne, zarzuty skargi - jako nie mające odzwierciedlenia w okolicznościach sprawy oraz nie wykazujące merytorycznego związku z treścią tych decyzji - nie zasługują na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.