II SA/Rz 220/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego postanawia I. Zwolnić wnioskodawcę od wpisu od skargi w całości, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia. R. K. w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, zajmując mieszkanie o pow. 31,5 m². Źródło ich utrzymania stanowi odpowiednio wynagrodzenie za pracę oraz emerytura w wysokości 1850 i 1500 zł. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego oszacował na 2088 zł, w tym: alimenty – 700 zł, spłata kredytów (1/2 kredytu konsolidacyjnego w wysokości 260 zł oraz kredyt mieszkaniowy – 400 zł), czynsz – 185 zł, energia elektryczna – 53 zł, gaz – 30 zł, woda i ścieki – 50 zł, abonament tel. – 80 zł, zakup biletów na dojazd do pracy – 180 zł, leki dla matki – 150 zł. Pozostała kwota przeznaczana jest na wyżywienie. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia wnioskodawca wyjaśnił, że jego matka jest osobą przewlekle chorą, a całościowy koszt jej leczenia w skali miesiąca to ok. 250 zł (zakup lekarstw, konsultacje medyczne, dojazdy do poradni). Kwota netto jego wynagrodzenia to 1348 zł, świadczenia matki 1232 zł. Środki pozostające po odliczeniu wydatków związanych z eksploatacją lokalu, spłatą zaciągniętych zobowiązań i alimentów, wystarczają jedynie na zakup podstawowych produktów spożywczych i nie pozwalają poczynić jakichkolwiek oszczędności. Jako załączniki zostały dołączone kserokopie: pisma potwierdzającego wysokość opłat za mieszkanie i gospodarowanie odpadami (200 zł), zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia i potrąceniach komorniczych z tyt. alimentów, odcinka przekazu pocztowego emerytury, rachunku za wodę i kanalizację, zaświadczenia lekarskiego, orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, legitymacji członkowskiej Polskiego Związku Głuchych, paragonów za zakup leków, opłat za telefon (44 zł), tv cyfrową (20 zł) i energię elektryczną, harmonogramu spłaty kredytu konsolidacyjnego w okresie grudzień 2009 – grudzień 2021, wyciągów z rachunku bankowego skarżącego (potwierdzającego m.in. spłatę kredytu mieszkaniowego) – z saldem końcowym na 17 marca 2015 r. 6 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Głównym kryterium decydującym o przyznaniu prawa pomocy jest zatem sytuacja materialna osoby wnioskującej (oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli takie są), w tym przede wszystkim osiągane dochody i wydatki związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej wnioskodawcy i jego matki uznano, że wymaga ona udzielenia mu częściowego wsparcia. Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest zestawienie uzyskiwanych przez nich dochodów i obciążających ich wydatków, z których zdecydowana większość – bezpośrednio lub pośrednio - dotyczy zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych i przeznaczana jest na bieżące potrzeby; dotyczy to zwłaszcza wydatków na utrzymanie mieszkania (opłaty), leczenie, zakup żywności, dojazdy do pracy, opłacenie obciążających skarżącego alimentów oraz spłatę kredytów, które jak wynika z udzielonych informacji, mają związek z zaspokajaniem własnych potrzeb mieszkaniowych i zostały zaciągnięte w okresie znacząco wyprzedzającym wniesienie skargi. Wydatki te co do zasady wyczerpują całość dochodów pozostających w dyspozycji skarżącego i jego matki, czego potwierdzeniem jest stan rachunków bankowych i brak oszczędności. W tej sytuacji wygospodarowanie przez skarżącego w krótkim okresie czasu środków na opłacenie całości kosztów sądowych, w tym przede wszystkim warunkującego nadanie skardze dalszego biegu i jej merytoryczne rozpoznanie wpisu, wiązałoby się dla niego i matki bądź ze znacznymi trudnościami (skutkując uszczerbkiem w ich koniecznym utrzymaniu), lub pozbawieniem go prawa do sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Mając jednocześnie na uwadze wyjątkowy charakter prawa pomocy należy stwierdzić, że przyznanie wnioskodawcy zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości, byłoby na obecnym etapie postępowania co najmniej przedwczesne; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie 250 zł (zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04, wynikający z art. 199 P.p.s.a. ustawowy obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy każdej strony posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody). Ponieważ koszty te jako uzależnione od konkretnego etapu postępowania są rozłożone w czasie, wiąże się to dla niego z obowiązkiem poczynienia chociażby niewielkich oszczędności. Ich źródła można upatrywać w zaniechaniu takich wydatków, które nie mają charakteru bezwzględnie koniecznego i ograniczeniu pozostałych (także koniecznych) do niezbędnego minimum. W tym kontekście, jako korzystające z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, nie są kwalifikowane wydatki związane z opłatami za telefon i telewizję cyfrową, a zastrzeżenia może budzić, czy za takie w przypadku skarżącego powinny być uznane w całości obciążenia związane ze spłatą zaciągniętych kredytów (co do zasady, zobowiązania finansowe nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, co oznacza, że sytuacja odwrotna jest dopuszczalna tylko wyjątkowo i nie może być nadużywana). Dodatkową okolicznością, która nie może ujść uwadze, jest brak oświadczenia skarżącego w kwestii posiadania pojazdów mechanicznych, mimo że objęta była ona skierowanym do niego wezwaniem do złożenia dodatkowego oświadczenia; wyjątkowy charakter prawa pomocy, wynikający z jego finansowania ze środków publicznych, nie pozwala na interpretowanie wynikających z tego wątpliwości na korzyść osoby wnioskującej (koszty związane z użytkowaniem pojazdów, podobnie jak spłata zobowiązań finansowych, nie są zaliczane do wydatków zabezpieczających podstawy egzystencji, a tym samym korzystających z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego). W przedstawionych okolicznościach, uznając za zasadne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy wyłącznie w takim zakresie, w jakim umożliwi mu to sądową kontrolę zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.