II SA/Rz 221/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi R. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem skargi R.J., dalej "skarżąca", jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., dalej "Kolegium", z [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z [...] lipca 2004 r. sygn. akt [...] zasądził od M.D. alimenty na rzecz syna J.D. w wysokości po 250,00 zł miesięcznie, poczynając od dnia 13 lipca 2004 r. oraz według protokołu rozprawy Sądu Rejonowego w L. z [...] października 2005 r. sygn. akt [...] M.D. zobowiązał się łożyć alimenty na rzecz syna I.D. w wysokości po 250,00 zł miesięcznie od 15 września 2005 r. Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z [...] października 2013 r. sygn. akt [...] rozpoznając sprawę z powództwa matki osób uprawnionych o podwyższenie alimentów zasądził od M.D. alimenty na rzecz syna I.D. i syna J.D. w kwocie po 400,00 zł miesięcznie, począwszy od 1 czerwca 2013 r. Decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] Wójt przyznał R.J. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dzieci J.D. i I.D. w łącznej wysokości 500, 00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] organ I instancji ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane przez skarżącą w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 30 czerwca 2013 r. w łącznej wysokości 14.797,18 zł na osoby uprawnione: J.D. i I.D., są świadczeniami nienależnie pobranymi, oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 14.797,18 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi do dnia zapłaty. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w części zobowiązującej ją do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 14.797,18 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia zapłaty i w tym zakresie orzekło o zobowiązaniu skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 14.797,18 zł, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy w pozostałej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 14 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 717/17, uchylającym wskazane wyżej decyzje wskazał, iż o "nienależnie pobranym świadczeniu" może być mowa wówczas, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenia (alimenty i świadczenia z funduszu alimentacyjnego) z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres. W wyroku tym Sąd wskazał na konieczność ustalenia od kiedy i w jakim zakresie (w jakiej wysokości) na dłużniku alimentacyjnym ciążył obowiązek alimentacyjny, czy wpłacane skarżącej kwoty były alimentami i konkretnie za jakie okresy i kiedy były wpłacane. Jeżeli zatem przed dniem 1 stycznia 2012 r. wydano decyzję przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego (ustalającą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego), to postępowanie w przedmiocie uznania tych świadczeń za nienależne i o zwrot tych świadczeń prowadzi się w oparciu o przepisy w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2012 r., niezależnie od tego, że część tych świadczeń została przyznana za okres po 1 stycznia 2012 r. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych już po 31 grudnia 2011 r., powstało bowiem – jak wymaga tego art. 3 ustawy ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Dz. U. 2011 r. nr 205, poz. 1212 przed 1 stycznia 2012 r. Konsekwentnie, w ocenie Sądu, postępowanie w przedmiocie uznania za świadczenia za nienależnie pobrane i o zwrot świadczeń wypłaconych skarżącej z funduszu alimentacyjnego na mocy decyzji wydanych do 31 grudnia 2011 r., powinno toczyć się w oparciu o przepisy w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2012 r. Następnie sprawa była czterokrotnie przedmiotem rozstrzygania Kolegium, które uchylało wydane przez Wójta decyzje i przekazywało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując uchybienia, które winny być usunięte przy ponownym jej rozpatrywaniu. Ostatnią decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] Wójt ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane przez R.J. w okresie zasiłkowym: 2012/2013, tj. od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w miesiącach: październik 2012r. - 15,83 zł; listopad 2012r. - 500,00 zł; styczeń 2013r. - 404,10 zł, marzec 2013r. - 101,57 zł; kwiecień 2013r. - 500,00 zł; czerwiec 2013r. - 207,36 zł; na osoby uprawnione: J.D., ur. 01.11.2002r. i I.D., ur. 02.09.2005r. w łącznej wysokości 1 728,86 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Równocześnie zobowiązał R.J. do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 1 728,86 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty Organ wyjaśnił, że jednym z warunków przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji, z którą mamy do czynienia w sytuacji, w której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci J.D. i I.D., zakończonych decyzjami przyznającymi świadczenie oznaczonymi datą 1 października 2008 r., 1 października 2009 r., 1 października 2010 r., 3 października 2011 r. przedstawiła zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., H.S. o bezskuteczności egzekucji alimentów powadzonej przeciwko M.D., które zawierały również informację na temat wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego M.D. Jednak z zebranych w aktach sprawy dowodów wynika, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dłużnik M.D. przesyłał skarżącej kwoty pieniężne na poczet zasądzonych alimentów. Łączne zadłużenie M.D. na dzień 23 grudnia 2008 r., czyli w dniu pierwszej wpłaty dłużnika w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez skarżącą wynosi 5 036,56 zł, wobec czego kwoty przekazane od dłużnika alimentacyjnego od dnia 23 grudnia 2008r. zostały zliczone na spłatę tego zadłużenia. Zadłużenie M.D. powstałe przed ustaleniem prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżącej na dzieci w łącznej wysokości 5 036,56 zł zostało spłacone w dniu 25 czerwca 2009 r. Pismem z dnia 29 kwietnia 2020 r. M.D. poinformował organ, iż wszystkie wpłaty pieniężne przekazywane za pośrednictwem Western Union były alimentami, a zatem uznać należy pobrane w tym okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 22.808,00 zł za nienależnie pobrane. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła R.J. podnosząc, że pieniądze, które otrzymywała od ojca dzieci były prezentami. Kolegium działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej "k.p.a."), art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust. 6, ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm., dalej "u.p.u.a." utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium w całości podzieliło ustalenia i stanowisko organu I instancji. Zgodnie z art. 2 pkt 17 lit. d u.p.u.a. za nienależnie pobrane świadczenie należy uznać świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu (art. 23 ust. 1). Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g naliczane są odsetku ustawowe za opóźnienie (art. 23 ust. 1a). Kolegium wskazało, że fakt dokonywania wpłat na rzecz skarżącej przez dłużnika potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy kopie potwierdzeń przelewów pieniężnych. Z potwierdzeń przelewów nie wynika za jakie okresy przekazywane były alimenty, wynika jedynie termin dokonania przelewu danej. W związku z tym, że wpłaty dokonywane były na poczet alimentów, świadczenia pobrane w tym czasie z funduszu alimentacyjnego przez skarżącą w wysokości 1 728, 86 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Skarżąca ponadto nie dopełniła wynikającego z art. 19 ust. 1 u.p.o.a. obowiązku poinformowania organu o otrzymywanych bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego kwotach alimentach w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu) staje świadczeniem nienależnie pobranym. W istocie bowiem ustawodawca nie uzależnia uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Skarżąca otrzymywała od dłużnika określone kwoty pieniężne tytułem alimentów, jednocześnie pobierając świadczenia z funduszu nie informując o tym fakcie właściwego organu mimo stosownego pouczenia zawartego w decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Niewątpliwie na drukach wpłat nie zaznaczono, iż przekazywane kwoty stanowią alimenty. Odwołująca musiała mieć jednak tego świadomość, skoro wystąpiła do Komornika sądowego o ograniczenie egzekucji o kwoty otrzymane od dłużnika, pomimo późniejszych twierdzeń, iż otrzymane kwoty nie stanowiły alimentów. Trudno przy tym zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż przekazywane kwoty były wyłącznie "prezentami". Logicznym bowiem jest, iż zobowiązany w pierwszej kolejności przekazuje kwoty do których został zobowiązany, tj. alimenty, co potwierdził również w piśmie do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., wskazując wyraźnie, że były to alimenty przekazywane na zaspokojenie potrzeb dzieci. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R.J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania ponosząc, że nikt nie zwrócił uwagi, na to czy świadczenia te nie są już przedawnione. Zgodnie z u.p.o.a., należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat. W sprawie od pobrania ostatniego świadczenia upłynęło ponad 8 lat, decyzja ustalająca wysokość świadczeń nienależnych do zwrotu do tej pory nie stała się decyzją ostateczną, a postępowanie wciąż nie jest zakończone. W tej sytuacji wydaje się, że postępowanie powinno być umorzone, ponieważ roszczenia o zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego przedawniły się. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020r. poz. 808 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, nienależnie pobrane świadczenie - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 23 ust. 1). Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 23 ust. 1a). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 23 ust. 7). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w odnoszącym się do niniejszej sprawy wyroku z dnia 14 listopada 2017r. sygn. akt II SA/Rz 717/17, LEX nr 2412586, wskazał, iż o "nienależnie pobranym świadczeniu" może być mowa wówczas, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres. Istotną bowiem okolicznością jest tożsamość okresu, na który wypłacono równocześnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego i alimenty. W wyroku tym Sąd wskazał na konieczność ustalenia od kiedy i w jakim zakresie (w jakiej wysokości) na dłużniku alimentacyjnym ciążył obowiązek alimentacyjny, czy wpłacane skarżącej kwoty były alimentami i konkretnie za jakie okresy i kiedy były wpłacane. Stosownie do treści art. 19 ust. 1 ustawy, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Sformułowanie zawarte w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. Zatem, obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie i podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 ustawy). Aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. W niniejszej sprawie z akt sprawy bezspornie wynika, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego odwołująca otrzymywała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego alimenty. Ponadto bezsporne jest również to, skarżąca nie dopełniła wynikającego z art. 19 ust. 1 ustawy obowiązku poinformowania organu o otrzymywanych bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego kwotach. Podkreślić należy, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu nie może pobrać od dłużnika alimentów przysługujących za czas trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu) staje świadczeniem nienależnie pobranym. W istocie bowiem ustawodawca nie uzależnia uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Z istoty świadczenia alimentacyjnego wynika, że jest to świadczenie wypłacane zamiast alimentów, ale tylko w przypadku gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Natomiast gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy zaległe zobowiązania, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 marca 2019r., sygn. akt II SA/Po 290/18, LEX nr 2650593; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt l OSK 1345/11, LEX nr 1113240). W decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawarto pouczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Skarżąca otrzymywała od dłużnika określone kwoty pieniężne tytułem alimentów, jednocześnie pobierając świadczenia z funduszu, nie informując o tym fakcie właściwego organu. W sprawie niesporny jest fakt, że na dowodach wpłat dokonanych przez M.D. nie zaznaczono tytułu, jakich wpłat dokonano ani okresu jakiego wpłata dotyczyła. Skarżąca musiała jednak mieć świadomość, że są to alimenty, skoro wystąpiła do Komornika sądowego o ograniczenie egzekucji o kwoty otrzymane od dłużnika, pomimo późniejszych twierdzeń, iż otrzymane kwoty nie stanowiły alimentów. Trudno przy tym zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż przekazywane kwoty były wyłącznie "prezentami". Logicznym bowiem jest, iż zobowiązany w pierwszej kolejności przekazuje kwoty do których został zobowiązany, tj. alimenty, co potwierdził również w piśmie do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., wskazując wyraźnie, że były to alimenty przekazywane na zaspokojenie potrzeb dzieci. Zatem, pobrane przez R.J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1 728,86 zł w sytuacji otrzymania alimentów od dłużnika alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi i jako takie podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Sąd w całości podziela przytoczoną wyżej ocenę prawną niekwestionowanego stanu faktycznego, dokonaną przez SKO. Jedynym zarzutem skargi jest zarzut przedawnienia roszczeń objętych decyzją. Zdaniem skarżącej zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat. W tym przypadku od pobrania ostatniego świadczenia upłynęło ponad 7 lat, a decyzja ustalająca wysokość świadczeń nienależnych do zwrotu do tej pory nie stała się decyzją ostateczną - postępowanie wciąż nie jest zakończone. W tej sytuacji, zdaniem skarżącej, postepowanie powinno być umorzone, ponieważ roszczeń o zwrot świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego nie można dochodzić jako przedawnionych. Zarzut ten jest bezzasadny. Zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808 z późn. zm.) należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 4 ww ustawy, decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Decyzja o ustaleniu świadczeń za nienależnie pobrane i ich zwrocie została wydana przez SKO [...].12.2020 r. – termin 3-ltni jeszcze nie upłynął. Kontrolowana decyzja dotyczy świadczeń pobranych przez skarżącą w okresie zasiłkowym 2012/2013, stąd od terminu ich pobrania nie minęło 10 lat. Żaden więc z terminów przedawnienia dotychczas nie upłynął, co oznacza, iż należności nie są "przedawnione" jak twierdzi skarżąca. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę jako bezzasadną oddalił.