II SA/Rz 222/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 13 grudnia 2022 r. nr SKO.405.ZA.3405.26.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego - skargę oddala – Przedmiotem skargi J. W. (dalej: "Skarżącego") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 13 grudnia 2022 r. nr SKO.405.ZA.3405.26.2022, wydana w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 17 października 2022 r. Skarżący zwrócił się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie wskazał, że domaga się umorzenia zadłużenia na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 581 z późn. zm.) – dalej: "u.p.a.". Decyzją z 16 listopada 2022 r. nr FA.534.10.2022 Wójt Gminy [...] odmówił umorzenia w całości należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz B. W., A. W. i A. W., w łącznej kwocie 205 673,29 zł. Zdaniem organu I instancji, sytuacja materialno – bytowa skarżącego wyklucza możliwość zastosowania umorzenia w całości ciążącego na nim zadłużenia, w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.a. Skarżący pozostaje w wieku aktywności zawodowej, a jego stan zdrowia pozwala na wykonywanie pracy. Sytuacja wnioskodawcy może zatem ulec poprawie. W opisywanej sprawie zadłużenie Skarżącego jest natomiast konsekwencją wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, zaś twierdzeniom o aktywnym poszukiwaniu zatrudnienia przeczy dwukrotna odmowa podjęcia pracy, do której został skierowany przez Wójta. Jednocześnie Organ I instancji podkreślił, że Skarżący tworzy gospodarstwo domowe z matką, a miesięczny dochód rodziny wynosi 4 141 zł. Tym samym comiesięczne wpłaty do Komornika na rzecz czworga swoich dzieci, jest kwotą rażąco niską. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji argumentując, że zadłużenie powstało bez jego winy i było następstwem wieloletniego braku pracy oraz działań organów samorządów terytorialnych i pomocy społecznej. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z matką, od 2018 r. pobiera świadczenie [...], niemniej miesięczny dochód rodziny – 2 831,71 zł, uniemożliwia spłatę zadłużenia. Ponadto skarżący podniósł, że w 2014 r. uległ wypadkowi przy pracy w gospodarstwie matki, wskutek czego ma [...] i trwały uszczerbek na zdrowiu oceniony na [...], a nadto zdiagnozowano u niego [...]. Decyzją z 13 grudnia 2022 r. nr SKO.405.ZA.3405.26.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta. Podzielając w całości ustalenia stanu faktycznego i ich ocenę dokonaną przez organ I instancji, Kolegium podało, że Skarżący nie przedstawił dowodów wskazujących na wyjątkowość swojej sytuacji i wystąpienie obiektywnych przesłanek potwierdzających, iż zadłużenie było wynikiem okoliczności niezależnych od niego. Zadłużenie u Skarżącego występuje od 2009 r. i systematycznie wzrastało, natomiast dobrowolne i niewielkie wpłaty dokonywane przez Skarżącego na poczet zaległości nie stanowią dowodu na podjęcie maksimum wysiłku w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu odwoławczego, w sposób nie budzący wątpliwości ustalono, że w opisywanej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny wnioskodawcy, które przemawiałyby za umorzeniem spornej należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, J. W. powtarzając w całości argumentację sformułowaną we wniosku o umorzenie należności oraz odwołaniu od decyzji Organu I instancji, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm. - dalej "P.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie Wójt Gminy [...] a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu opisanymi na wstępie decyzjami odmówiły Skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 205.673,29 zł. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.; dalej: u.p.a.): organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organy prawidłowo przyjęły, że nie zachodziły podstawy do umorzenia należności na podstawie ww. przepisu, bowiem w okresie od 1 września 2015r. do 30 września 2022r. Skarżący wpłacił do komornika kwotę 12.650 zł, z której to kwoty na poczet świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego przekazano kwotę 10.840,41 zł, przy czym kwota alimentów bieżących od listopada 2022r. wynosi 1500 zł. Powyższe wynika bezsprzecznie ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Komornika sądowego z 28 października 2022r. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.a. przewiduje również, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy wskazać, że Skarżący wielokrotnie zwracał się o przyznanie ulgi w formie umorzenia zaległości alimentacyjnych, czego wyrazem są liczne judykaty zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ostatnim zapadłym w sprawie Skarżącego wyroku NSA z 24 listopada 2022r. I OSK 1851/20 Sąd kasacyjny uchylił wyrok tut. Sądu i oddalił skargę J. W. W wyroku tym Sąd kasacyjny podzielił stanowisko Organów co do tego, że okoliczność wykonywania opieki nad niepełnosprawną matką (na którą powoływał się również pełnomocnik z wyboru Skarżącego na rozprawie), nie może być potraktowana jako wyjątkowa, gdyż jest obowiązkiem Skarżącego jako syna. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uwzględnia i podziela stanowisko, wyrażone w wyroku NSA z 24 listopada 2022r. I OSK 1851/20, które dotyczyło sprawy umorzenia wobec J. W. zadłużenia z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wówczas w łącznej kwocie 119 111,95 zł. Przenosząc ustalenia i ocenę prawną Naczelnego Sądu na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, co następuje. Zadłużenie Skarżącego z tytułu wypłat dokonywanych z Funduszu Alimentacyjnego narasta od przeszło 10 lat. Decyzje zobowiązujące do zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wydawane były od 2012 r. Już w 2014 r. zadłużenie Skarżącego z tego tytułu wynosiło 51.611,47 zł. W 2016 r. wzrosło do 78.316,62 złotych, w 2017 r. wynosiło 91.721,20 złotych (por. wyrok NSA z 7 września 2021 r. I OSK 3806/18). Obecnie wynosi 205.673,29 złotych. Skarżący od 2014 r. miał przyznany zasiłek opiekuńczy. Obecnie pobiera świadczenie [...]. Świadczenie to przyznawane jest w związku z rezygnacją z pracy celem podjęcia się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przyznanie tego świadczenia Skarżącemu oznacza, że miał on możliwość podjęcia zatrudnienia, z której to możliwości zrezygnował celem podjęcia opieki nad matką. Zatem co najmniej do 2014 r. Skarżący miał możliwość podejmowania zatrudnienia tak by wypełnić ciążący na nim obowiązek alimentacyjny. Oznacza to zatem, że obecna sytuacja Skarżącego, w tym wysokość ciążącego na nim zadłużenia nie jest wynikiem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i których konsekwencje Skarżący ponosi obecnie. Należy przy tym wskazać, ze zarówno w wyroku NSA z 5 czerwca 2019 r. I OSK 2043/17, jak i w wyroku NSA z 24 listopada 2022r. I OSK 1851/20 Sąd kasacyjny nie podzielił stanowiska tut. Sądu, wyrażonego we wcześniejszych judykatach co do konieczności rozważenia kwestii związanych ze sprawowaniem przez Skarżącego opieki nad matką i pobieraniem zasiłku. Sąd kasacyjny wyraził stanowisko, że świadczenie pielęgnacyjne ma na celu zrekompensowanie sprawującemu opiekę strat finansowych związanych z rezygnacją z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się objęcie opiekuna ubezpieczeniem emerytalno-rentowym zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.). Skarżący występował kilkakrotnie z powództwem o obniżenie alimentów. Powództwa te były oddalane. Oznacza to, że w ocenie Sądu Rodzinnego, który je rozpatrywał nie zaistniały okoliczności uzasadniające zmniejszenie obowiązku alimentacyjnego, innymi słowy, oznacza to, że kwoty alimentów uznane zostały za odpowiadające m.in. możliwościom zarobkowym Skarżącego w rozumieniu art. 135 § 1 k.r.o., zgodnie z którym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Jak już wielokrotnie wskazywano w sprawach dotyczących umorzenia tego rodzaju zaległości, w tym w wyrokach będących następstwem skarg Skarżącego na decyzje organów odmawiające umorzenia zaległości, zgodnie z art. 133 § 1 k.r.o. rodzice mają obowiązek świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Obowiązek dostarczania środków utrzymania dzieciom wynika z samej istoty pokrewieństwa i rodzicielstwa. Obciąża on w pierwszej kolejności każdego rodzica, a skoro tak, to umorzenie należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych ze środków publicznych w zastępstwie zobowiązanego rodzica, musi mieć charakter wyjątkowy i nadzwyczajny. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu, że sytuacja zdrowotna i majątkowa Skarżącego jest trudna. Jednak na tle innych osób niewykonujących obowiązku alimentacyjnego względem własnych dzieci, nie ma charakteru wyjątkowego czy nadzwyczajnego, co mogłoby usprawiedliwiać zastosowanie najdalej idącego środka prawnego przewidzianego w art. 30 ust. 2 u.p.a., a więc umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku winny uwzględniać, iż obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowywanie i kształcenie. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (vide: wyrok NSA z 7 września 2021 r. I OSK 3806/18). Sam fakt sprawowania opieki nad matką i uzyskiwania z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być rozumiany jako uzasadniający uznanie, że zachodzi podstawa do umorzenia zaległości wobec Funduszu Alimentacyjnego z tytułu wypłaconych przezeń świadczeń na rzecz osób uprawnionych. Jak zwrócił uwagę NSA, Skarżący mógł podjąć zatrudnienie, które wiązałoby się z osiąganiem wyższych kwot niż kwota zasiłku pielęgnacyjnego, co z jednej strony umożliwiłoby wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego a z drugiej strony, zapewnienie opieki matce. Skarżący tymczasem doprowadził do sytuacji, w której przez wiele lat koszty utrzymania jego dzieci ponoszone były przez społeczeństwo, obecnie zaś poprzestaje na pobieraniu świadczeń z pomocy społecznej rezygnując, pomimo ciążących na nim zobowiązań z podjęcia pracy. Oczywistym jest, że zajmowanie się chorą matką w pełni zasługuje na społeczną akceptację. Nie zwalnia to jednak Skarżącego z obowiązków, które winien był wykonywać względem trojga swoich dzieci. Dostarczanie owym dzieciom środków utrzymania było elementarnym obowiązkiem Skarżącego. Skarżący tymczasem z obowiązków tych nie wywiązywał się, nie podejmował zatrudnienia, winą za ten stan rzeczy obciążając organy administracji, które według jego stanowiska, nie przedstawiały mu odpowiednich propozycji pracy. Sąd podziela na gruncie niniejszej sprawy stanowisko, że zaniechanie wykonywania obowiązku alimentacyjnego, które spowodowało ww. dług wobec funduszu alimentacyjnego nie może być usprawiedliwione koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką. Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.