II SA/Rz 224/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego uzgodnienia w zakresie ochrony gruntów rolnych projektu decyzji o warunkach zabudowy postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. R. B. opłacając w wyniku wezwania wpis sądowy w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...], jednocześnie złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku odwołała się do okoliczności świadczących jej zdaniem o zasadności wniesionej skargi. Wg zawartego w dalszej jego części oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: - skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 2 dzieci (2 i 5 lat), - posiadany przez nich majątek obejmuje nieukończony dom o pow. 116 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,06 ha, - dochody skarżącej i jej męża za 2008 r. wyniosły ok. 15 333 zł. (wynagrodzenie za pracę skarżącej 612 zł. i jej męża 12 707 zł., zasiłek wychowawczy skarżącej 400 zł./m-c, dochód z gospodarstwa ustalony wg jego powierzchni przeliczeniowej – ok. 1898 zł.), - ponoszone w skali roku wydatki obejmują ogrzewanie (ok. 3 000 zł.), gaz (500 zł.), energię elektrycz. (1700 zł.), bilety miesięczne (ok. 2800 zł.), ubezpieczenie domu, opłacenie podatku rolnego, nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa (ok. 2000 zł.); skarżąca wraz z rodziną korzysta ze wsparcia rodziców. W załączonym do formularza PPF piśmie przewodnim wnioskodawczyni podniosła, iż bez pomocy adwokata na którego ustanowienie jej nie stać, nie jest w stanie poradzić sobie ze sprawą. Dotyczy to również kosztów sądowych, gdyż na uiszczenie wpisu od skargi musiała pożyczyć pieniądze, co może wiązać się z brakiem środków na zakup żywności. Rozpoznając w oparciu o powyższe złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wiąże się z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej związane jest z wymogiem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Spełnienie tej przesłanki wiąże Sąd co do złożonego wniosku, jednak w przypadku wnioskodawczyni ona nie zachodzi. Zasadniczo wiąże się to z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi skarżącej wynikającymi z opłacenia wpisu od skargi, co nawet przy założeniu że środki na ten cel zostały pożyczone (brak wskazania od kogo), to i tak wybierając taki sposób jego sfinansowania skarżąca docelowo musiała uwzględnić konieczność ich zwrotu (zaciągnięcie pożyczki czy kredytu musi mieć odzwierciedlenie w zdolności do ich spłaty). Nie bez znaczenia pozostaje również obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); obejmuje ona wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Skarżąca z pewnością do takich osób należy – wraz z rodziną ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, stałe chociaż stosunkowo niewysokie źródła dochodów oraz gospodarstwo, które jeżeli nawet nie przynosi wymiernych korzyści finansowych, to poprzez pozyskiwanie z niego płody rolne niewątpliwie pozwala znacząco ograniczyć wydatki na zakup żywności. Wyjątkowy charakter prawa pomocy – szczególnie w zakresie całkowitym, a więc objętym wnioskiem – został także zaakcentowany w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005). Wg jego autorów (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek) prawo to ma zastosowanie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione całkowicie środków do życia), którego to kryterium skarżąca także nie spełnia. Tak jak powyższe okoliczności nie potwierdzają dostatecznie, że skarżąca mimo normalnie ponoszonych wydatków nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności z przeznaczeniem na związane ze skargą koszty postępowania, tak również nie można jednak jednoznacznie wykluczyć doświadczania przez nią i członków jej rodziny przejściowych trudności finansowych (świadczyć o tym może powoływanie się na zaciągnięcie pożyczki na opłacenie wpisu i na pomoc ze strony rodziców). Z tego względu wniosek R. B. może być oceniany tylko pod względem przyznania jej częściowego prawa pomocy, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym zakresie stwierdzono częściową zasadność wniosku, wynikającą m.in. z czasowo ograniczonych możliwości płatniczych skarżącej spowodowanych przede wszystkim opłaceniem stosunkowo wysokiego jak na dochody jej i męża wpisu od skargi. Wg informacji zawartych w samej skardze, w obecnej sytuacji, gdy skarżąca przebywa na zasiłku wychowawczym a zawodowo pracuje tylko jej mąż, dochód na członka ich rodziny nie przekracza 300 zł. miesięcznie (dane te korespondują z zawartym we wniosku PPF oświadczeniem o dochodach uzyskanych przez nich w 2008 r.). Dochody te są praktycznie jedynym źródłem finansowania bieżących wydatków związanych z utrzymaniem 4-osobowej rodziny. Ich odniesienie nawet tylko do wymienionych kwotowo we wniosku nakładów na ogrzewanie, opłaty, dojazdy do pracy czy gospodarstwo rolne prowadzi do wniosku o potrzebie prowadzenia przez skarżącą i jej męża rozważnej gospodarki finansowej, czy wręcz wartościowania pod względem niezbędności ponoszonych przez nich wydatków. W tej sytuacji postanowiono zwolnić skarżącą od związanych ze sprawą kosztów sądowych, wśród których oprócz wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych należą opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku jej oddalenia (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (250 zł.). Będzie to najbardziej adekwatne do sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej. W wystarczającym stopniu zabezpieczy to jej interesy w sprawie objętej skargą bez powodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny, nie prowadząc do równoczesnego nadużycia instytucji prawa pomocy (dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są tylko wydatki bezwzględnie konieczne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; wszystkie inne, którym nie można przypisać tej cechy należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności). Na tej podstawie uznano również, że wobec braku ustawowego obowiązku reprezentowania stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego, jeżeli skarżąca uważa udział adwokata w sprawie za niezbędny, sama musi wygospodarować na to potrzebne fundusze. Zasadnicze znaczenie ma w tym względzie faktyczna możliwość częściowej partycypacji przez skarżącą w kosztach postępowania, co uzasadniają przytoczone wyżej okoliczności uzasadniające odmowę przyznania całkowitego prawa pomocy. Skarżąca będąc częściowo zwolniona od kosztów sądowych, na ustanowienie pełnomocnika z wyboru będzie mogła przeznaczyć zaoszczędzone w ten sposób środki. Jedynymi czynnościami które wymagają udziału fachowego pełnomocnika jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, np. skargi kasacyjnej, co wpływa na obniżenie ponoszonych przez strony wydatków. Sąd orzekający bierze zaś z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia przepisów prawa przez organy administracji. Ubocznie wyraźnego podkreślenia wymaga, że przyznane zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje wpisu od skargi, gdyż wniosek o prawo pomocy wywiera skutki prawne od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona miała obowiązek lub też uiściła przed jego złożeniem. Z tych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawczynię przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.