II SA/Rz 224/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego uzgodnienia w zakresie ochrony gruntów rolnych projektu decyzji o warunkach zabudowy - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części, a w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić; II. ustanowić adwokata. II SA/Rz 224/09 U z a s a d n i e n i e R. B. wnioskiem z dnia 27 marca 2009 r. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jednocześnie skarżąca na skutek wezwania Sądu uiściła wpis sądowy w kwocie 500 złotych od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 224/09 wydanym przez referendarza sądowego zwolniono skarżącą od kosztów sądowych i odmówiono ustanowienia adwokata. Od wyżej opisanego postanowienia skarżąca wniosła w dniu 14 kwietnia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jako okoliczności mające uzasadniać wniosek wskazała, że nie jest w stanie ponieść jakiekolwiek kosztów sądowych i kosztów związanych z obroną adwokata. Zwróciła uwagę, że sama nie jest w stanie skutecznie bronić swych praw przed Sądem biorąc pod uwagę swoje wykształcenie zawodowe. Wyjaśniła, że na opłacenie wpisu od skargi pożyczyła od rodziców. Podała, że "mąż po wypadku przeszedł na mniej płatne stanowisko pomocnika i jej pobory tak przez chorobowe jak i obecne pobory jeszcze się zmniejszyły". W konkluzji wskazała, że posiada dodatkowo wydatki związane z wywozem śmieci, leczeniem choroby i żywnością. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek R. B. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w 1/2 części oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że R. B. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką dzieci w wieku 2 i 5 lat. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie 612,82 zł miesięcznie i jej męża w kwocie około 1200 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżąca otrzymuje zasiłek wychowawczy w kwocie 400 zł miesięcznie, natomiast dochód z gospodarstwa ustalony według powierzchni przeliczeniowej wynosi 1898 zł rocznie. Ich łączny dochód za 2008 r. wyniósł około 15333 zł. Posiadane przez nich wartościowe składniki majątkowe obejmują dom o pow. 116,5 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 1,06 ha. Z podanych przez skarżącą danych wynika, że średnie wydatki jej rodziny w skali roku obejmują: ogrzewanie (około 3000 zł), gaz (500 złotych), energię elektryczną (1700 zł), bilety miesięczne (około 2800 złotych), ubezpieczenie domu, opłacenie podatku rolnego, nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa (około 2000 złotych). Skarżąca ponosi również wydatki na zakup żywności, wywóz śmieci oraz leczenie choroby męża. Dodatkowo wraz z rodziną korzysta ze wsparcia rodziców. W ocenie Sądu R. B. w sposób wystarczający uwiarygodniła, iż nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie. W pismach skierowanych do Sądu skarżąca podkreślała w szczególności, że potrzebuje pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, gdyż nie jest w stanie sama skutecznie zabezpieczyć swoich praw w tej sprawie. Dlatego też biorąc pod uwagę powyższe, Sąd przychylił się do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata z u rzędu oraz zwolnił ją od ponoszenia kosztów sądowych w 1/2 ich wysokości. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby R. B. nie mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia (250 zł) - przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia koszty te wynieść mogą 175 złotych. Ubocznie należy podkreślić, że przyznane częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje wpisu od skargi, gdyż wniosek o prawo pomocy wywiera skutki od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona miała obowiązek uiścić lub też uiściła przed jego złożeniem. Natomiast w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi) - art. 200 P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.