II SA/Rz 225/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Starosty z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości postanawia I. Zwolnić skarżącego od opłacenia wpisu od skargi kasacyjnej w 1/2 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 225/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę W. S. na decyzję Starosty z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] z uwagi na jej niedopuszczalność (skarga dot. decyzji wydanej przez organ I instancji). We wniesionej od tego postanowienia skardze kasacyjnej sporządzonej w imieniu skarżącego przez umocowanego przez niego adwokata został zawarty wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od tej skargi. W załączonym do skargi urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając to kwotą otrzymywanej emerytury stanowiącej wraz z zasiłkiem opiekuńczym jedyne jego źródło utrzymania (ich łączna wysokość to 964 zł. miesięcznie), wiekiem (83 lata) i stanem zdrowia (w tym chorobą oczu skutkującą niedowidzeniem i brakiem zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym). Ponoszone przez niego wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną (średnio 100 zł./m-c), koszty leczenia (ok. 100-200 zł.), reszta wg oświadczenia wystarcza na bardzo skromne utrzymanie. Skarżący z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego (zamieszkuje samotnie), a posiadany przez niego majątek obejmuje stary drewniany dom o pow. 80 m-, nieruchomość rolną o pow. 0,97 ha oraz nieczynny, zrujnowany tartak. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Na zwolnienie to zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać - zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Rozpoznanie wniosku i ewentualne przyznanie prawa pomocy wymaga z jednej strony wyważenia możliwości płatniczych skarżącego w kontekście jego sytuacji materialno - bytowej i zdolności do opłacenia kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, z drugiej zaś strony odniesienia tej możliwości do obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Wydatki wyszczególnione kwotowo przez wnioskodawcę obejmują należności za energię elektryczną i koszty leczenia (razem ok. 300 zł./m-c). Nie budzi jednak wątpliwości, iż z pozostałej kwoty (ok. 700 zł.) znaczną część musi on przeznaczyć na zakup żywności. Uwzględnić też należy środki potrzebne na kupno opału, środków czystości, czy inne nieprzewidziane wydatki, które mając na uwadze wiek i stan zdrowia skarżącego nie są wykluczone, a wręcz prawdopodobne (wskazać tu można chociażby na konieczność korzystania z doraźnej pomocy innych osób). Przyjmując jako nie budzącą wątpliwości okoliczność braku dochodowości posiadanego przez skarżącego majątku (nieruchomości) oraz fakt, iż jedynym źródłem pokrywania wydatków związanych z utrzymaniem jest pobierana przez niego emerytura, należy podkreślić również stały charakter tego świadczenia, którego wysokość nie odbiega od średniej tego typu świadczeń i nie jest rażąco niska, jak na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych 1 osoby. Wnioskodawca ma przy tym w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i nie posiada innych osób na swoim utrzymaniu (nie partycypuje też w kosztach utrzymania innych osób). Zestawienie powyższych okoliczności z ustawową przesłanką przyznawania prawa pomocy w zakresie częściowym prowadzi do wniosku, iż W. S. kwalifikuje się do uzyskania częściowego wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych (w praktyce dotyczy to opłacenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł.), niemniej nie przekreśla całkowicie możliwości partycypowania przez niego w tych kosztach; zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym obowiązek ponoszenia kosztów postępowania obejmuje zasadniczo wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak m.in. orzekł NSA w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). W związku z powyższym postanowiono zwolnić W. S. od uiszczenia połowy pełnej wysokości wpisu od skargi kasacyjnej uznając, że będzie on w stanie opłacić pozostałe koszty bez zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Chociaż wpis ten w niniejszej sprawie nie jest kwotą wygórowaną, jego opłacenie w pełnej wysokości w krótkim okresie czasu mogłoby być związane dla skarżącego ze znacznymi trudnościami, zwłaszcza że z określonymi wydatkami z jego strony wiązało się zbieżne czasowo ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Pośrednio jednak dowodzi to również realnych możliwości poczynienia przez skarżącego pewnych oszczędności w ponoszonych wydatkach i wygospodarowania przez niego pewnych środków finansowych ponad niezbędne dla koniecznego utrzymania minimum. W takiej sytuacji przyznanie skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w większym niż orzeczono zakresie stanowiłoby naruszenie ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, prowadząc do nieuzasadnionego pozbawiania Skarbu Państwa należnych mu dochodów. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.