II SA/Rz 227/25

WyrokWSA w Rzeszowie2025-05-28

Skład orzekający: Elżbieta Mazur-Selwa, Stanisław Śliwa, Jolanta Kłoda-Szeliga

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy księgi stanu cywilnego, których okres przechowywania w urzędzie stanu cywilnego jeszcze nie minął, ale dla których upłynął 100-letni termin od zamknięcia księgi urodzeń lub 80-letni termin od zamknięcia księgi małżeństw i zgonów, podlegają udostępnieniu w celu wykonania fotokopii na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że księgi stanu cywilnego, dla których upłynął 100-letni (urodzenia) lub 80-letni (małżeństwa, zgony) termin od zamknięcia, podlegają udostępnieniu w celu wykonania fotokopii na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, niezależnie od tego, czy upłynął jeszcze okres ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Okres przechowywania w urzędzie nie jest równoznaczny z okresem udostępniania materiałów archiwalnych.
Stan faktyczny
Skarżący wnioskował o możliwość wykonania fotokopii ksiąg stanu cywilnego (urodzeń do 1923 r., małżeństw i zgonów do 1943 r.) znajdujących się w zasobach Urzędu Stanu Cywilnego. Organy administracji odmówiły udostępnienia, argumentując, że księgi te nie są materiałem archiwalnym, ponieważ nie upłynął jeszcze ich termin przechowywania w urzędzie. Skarżący podnosił, że dostęp do materiałów archiwalnych nie wymaga podawania celu i jest powszechny.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody Podkarpackiego i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...]. Zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącego kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 9 grudnia 2024 r. nr O-VII.6231.14.2024 w przedmiocie odmowy udostępnienia akt stanu cywilnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 14 października 2024 r. nr USC.5364.21.2024; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącego K. B. kwotę 580 zł /słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: Wojewoda lub Organ odwoławczy) z 9 grudnia 2024 r., nr O-VII.6231.14.2024, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt lub Organ I instancji) z 14 października 2024 r., nr USC.5364.21,2024r w sprawie odmowy udostępnienia akt stanu cywilnego w celu wykonania fotokopii. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika że Skarżący K. B. wnioskiem z 16 września 2024 r. wniósł o umożliwienie mu wykonania fotografii ksiąg urodzeń do 1923 r. (włącznie z rokiem 1923), ksiąg małżeństw i ksiąg zgonów do 1943 r. (włącznie z rokiem 1943) znajdujących się w zasobach Urzędu Stanu Cywilnego w [...]. Pismem z 20 września 2024 r. Wójt wezwał Skarżącego do określenia celu wystąpienia o udostępnienie aktów stanu cywilnego oraz sposobu skanowania. W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że zgodnie z art. 130 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2023, poz., 1378, dalej: p.a.s.c.), w związku z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U z 2020 r. poz. 164, dalej: u.n.z.a.) każdemu przysługuje dostęp do materiałów i nie ma obowiązku podawania zakresu, celu, charakteru dla jakiego wnioskodawca wnosi o udostępnienie materiałów archiwalnych. Jednocześnie podał model skanera bezdotykowego oraz szacunkowy czas skanowania ksiąg. Organ I instancji decyzją z 14 października 2024 r., działając na podstawie art. 2 ust.6, art.12 ust. 1 w związku z art. 28, 45, 128, 130 p.a.s.c. w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2024 r. poz.572 – dalej: K.p.a.) odmówił Skarżącemu dostępu do przedmiotowych aktów stanu cywilnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że księgi o udostępnienie których wnioskował Skarżący nie są materiałem archiwalnym i nie podlegają udostępnieniu na podstawie art. 130 ust. 4 p.a.s.c.. Dostęp do żądanych aktów stanu cywilnego podlega ograniczeniu i mogą one zostać udostępnione osobom uprawnionym wymienionym w art. 45 p.a.s.c. Skarżący nie wykazał jednak, aby należał do kręgu tych osób. Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda opisaną na wstępie decyzją z dnia 9 grudnia 2024 r., utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego i podał, że podziela stanowisko Wójta w kwestii odmowy udostępnienia Skarżącemu aktów stanu cywilnego. Zdaniem organu odwoławczego, w przeciwieństwie do twierdzeń Skarżącego, księgi stanu cywilnego, których udostępnienia zażądano tj. księgi urodzeń do 1923 r. oraz księgi małżeństw i zgonów do 1943 r. nie są materiałem archiwalnym i nie podlegają udostępnieniu na podstawie art. 130 ust. 4 p.a.s.c. Księgi objęte wnioskiem sporządzone zostały w tzw. księgach łączonych, czyli zawierają w jednej księdze różne rodzaje aktów lub różne roczniki dla jednego rodzaju aktów. Stosownie zaś do art. 128 ust. 1 p.a.s.c. kierownik USC przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów. Jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. W konsekwencji księga stanu cywilnego zawierająca np. księgi urodzeń, małżeństw i zgonów powinna być przechowywana przez okres właściwy dla księgi urodzeń, czyli przez najdłuższy możliwy. Zatem w analizowanej sprawie 100 letni okres przechowywania pierwszej księgi urodzeń należy liczyć od 1924 r., a drugiej księgi urodzeń, małżeństw i zgonów od 1943 r. Skoro zatem nie upłynęły jeszcze maksymalne okresy przechowywania ksiąg stanu cywilnego w USC, to nie znajduje zastosowania art. 130 ust. 4 p.a.s.c. W ocenie organu na gruncie obowiązujących przepisów p.a.s.c., gdy nie upłynął okres przechowywania księgi w USC, akty stanu cywilnego w niej sporządzone przenoszone są do rejestru stanu cywilnego i wydawane są z nich dokumenty zgodnie z regulacjami p.a.s.c., np. odpisy skrócone i zupełne aktów stanu cywilnego. Jak podał Wojewoda, taka interpretacja przepisów p.a.s.c. została przedstawiona przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, które zgodnie z art. 11 ust. 4 pkt 2 p.a.s.c kształtuje jednolitą politykę w zakresie rejestracji stanu cywilnego i kontroluje wykonywanie ustalonych sposobów postępowania. Tymczasem jak wynika z akt postępowania, Skarżący pomimo wezwania przez Organ I instancji nie wykazał istnienia interesu prawnego, o którym mowa w art. 45 p.a.s.c. uprawniającego do uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego. Nie wykazał też aby należał do kręgu osób uprawnionych do otrzymania odpisów aktów stanu cywilnego, o sfotografowanie których wnosił. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł Skarżący, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, w szczególności: art. 128 ust. 1, art. 130 ust. 4 p.a.s.c. w zw. art. 16a ust. 1, art. 16b ust. 2 pkt 1 oraz art. 16d ust. 1 pkt 1 u.n.z.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie uznając, że księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie p.a.s.c., a znajdujące się w archiwum urzędu stanu cywilnego, nie podlegają udostępnieniu poprzez ich sfotografowanie na podstawie przepisów u.n.z.a. tj. 100 lat, w przypadku księgi urodzeń i 80 lat w przypadku księgi małżeństw lub zgonów, akta urodzeń, również w sytuacji kiedy księgi te są łączone. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu uczyniono decyzję Wojewody wydaną w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg stanu cywilnego w celu wykonania fotokopii. Według organu odwoławczego, księgi których termin przechowywania w USC jeszcze nie minął, w szczególności tzw. księgi łączone prowadzone jako księgi obejmujące wiele roczników, z uwagi na fakt że nie minął jeszcze wymagany czas do zamknięcia ostatniej księgi i przekazania jej do archiwum - nie są materiałem archiwalnym, a zatem nie mogą być udostępniane na zasadach wynikających z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Sąd w składzie orzekającym nie podziela stanowiska organu odwoławczego, ale za ugruntowaną już linią orzeczniczą podziela argumenty i wnioski wywiedzione w wyroku NSA z 1 marca 2023 r., sygn. II OSK 192/22, CBOSA który uznał za nieprawidłową taką interpretację powołanych wyżej przepisów, która kwestię udostępniania wnioskowanych materiałów utożsamia z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. NSA podkreślił, że z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika USC udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub aktów zbiorowych stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. W przepisie tym – w ocenie NSA, którą to ocenę Sąd w składzie orzekającym podziela i uznaje za własną - mowa jest jedynie o przechowywaniu akt, co pozwala przyjąć, że przepis ten reguluje zasady udostępnienia materiałów o tyle, że wskazuje na podmiot odpowiedzialny za ich udostępnienie. Nie stanowi jednak podstawy do uznania, że brak upływu okresu przechowywania aktów stanu cywilnego ze względu chociażby na prowadzenie więcej niż jednej księgi stanu cywilnego w danej księdze stanu cywilnego, uniemożliwia udostępnienie tych ksiąg, dla których upłynął okres 100 lat w przypadku księgi urodzeń i 80 lat w przypadku księgi małżeństw lub zgonów. Wykładnia art. 130 ust. 4 w zw. z art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. musi odbywać się w świetle ogólnej zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych określonej w art. 16a ust. 1 u.n.z.a. Zgodnie z art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. materiały archiwalne podlegają udostępnianiu nie wcześniej niż w przypadku: 1) aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących: a) urodzeń - po 100 latach, b) małżeństw i zgonów - po 80 latach. Przepisy tej ostatniej ustawy stanowią według NSA lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Analogiczną interpretację przepisów p.a.s.c. zastosowano w wyrokach tutejszego Sądu z dnia 9 lutego 2022 r., o sygn. akt II SA/Rz 1540/22, LEX., WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r. sygn. III SA/Kr 925/19, w wyroku NSA z 22 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 417/17 oraz w wyroku WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r. IV SA/Wa 538/19, stwierdzając że brak jest podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnieniu materiałów archiwalnych - w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze, co akty małżeństwa i zgonu - stanowiące zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 materiał archiwalny - mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu. Z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika USC udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, w oparciu o reguły wynikające z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Obowiązek ten powstaje każdorazowo w odniesieniu do aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie p.a.s.c., a więc przed 1 marca 2015 r., w sytuacji gdy księga stanu cywilnego nie została jeszcze przekazana do archiwum państwowego, a upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. Istota powołanej regulacji polega na wskazaniu podmiotu odpowiedzialnego za udostępnienie materiałów w okresie przejściowym, tj. do czasu ich przekazania właściwemu archiwum, a nie terminów otwierających lub zamykających możliwość takiego udostępnienia. Zdaniem Sądu, w odniesieniu do księgi stanu cywilnego, w stosunku do której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w USC, choćby z uwagi na łączne prowadzenie w księdze zarówno księgi małżeństw, jak i urodzeń oraz zgonów, jak też z uwagi na łączne prowadzenie w jednej księdze wielu roczników - co do zasady, również nie stosuje się przepisów p.a.s.c., gdy chodzi o udostępnianie zgromadzonych zasobów, ponieważ wraz z zamknięciem każdej pojedynczej księgi, prowadzonej w ramach księgi łączonej - stanowi ona materiał archiwalny. Kwestię udostępniania materiałów archiwalnych reguluje zaś ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że błędna jest interpretacja organów administracji obu instancji, które kwestię udostępniania wnioskowanych przez Skarżącego materiałów z ksiąg stanu cywilnego wiązały z zakończeniem okresu ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego i przekazania do archiwum. Przepis art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. nie reguluje zasad udostępniania zawartości ksiąg stanu cywilnego, lecz normuje obowiązki kierownika USC związane z przekazaniem tych ksiąg, do właściwych archiwów państwowych, po upływie oznaczonych w tym przepisie terminów. Taka konstrukcja sama w sobie nie ustanawia zatem żadnych reguł dotyczących udostępniania ww. materiałów, a więc nie można było wywodzić z niej podstawy prawnej do odmowy ich udostępnienia. Jednocześnie z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniej powołanych przepisów nie można wywnioskować więcej niż to, że po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed 1 marca 2015 r. (przed dniem wejścia w życie p.a.s.c.) z jednej stronny nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego, z drugiej zaś podlegają przekazaniu do właściwego archiwum państwowego, co jednak nie oznacza, że upływ okresów przekazania determinuje kwestię udostępnienia takich materiałów, w tym akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Przepisy te stanowią bowiem o przechowywaniu, a nie o udostępnianiu ww. materiałów. Innymi słowy, art. 128 ust. 1, w szczególności zd. 2 oraz ust. 1a p.a.s.c. nie wprowadzają zmian w odniesieniu do zasad udostępniania aktów stanu cywilnego, bo okres przechowywania ksiąg nie oznacza, że wspólny jest także okres ich udostępniania. Zestawienie treści powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym należy traktować jako lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Dlatego właśnie wykładnia przywołanego art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniejszych unormowań musi odbywać się w ścisłym powiązaniu przede wszystkim z art. 16a i 16b u.n.z.a., gdyż w innym przypadku niweczyłoby to przewidziane w art. 16a ust. 1 u.n.z.a. powszechne prawo dostępu każdego do materiałów archiwalnych. Stanowiska tego nie niweczy też zdanie 2 w art. 130 ust. 4 p.a.s.c. , że udostępnianie ww. materiałów przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum odbywa się na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, co mogłoby sugerować związek między upływem terminu przechowywania księgi w urzędzie stanu cywilnego a jej udostępnianiem. Z art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. jasno wynika, że materiały archiwalne w postaci aktów stanu cywilnego podlegają udostępnieniu nie wcześniej niż od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących: urodzeń - po 100 latach, małżeństw i zgonów - po 80 latach. Skoro więc ustawodawca sprecyzował, kiedy wspomniany zasób archiwalny podlega udostępnieniu na zasadach przedmiotowej ustawy, to nie można wywodzić z przepisów o przechowywaniu ksiąg stanu cywilnego zawartych w p.a.s.c. skutków przeciwstawnych w stosunku do unormowania zawartego w art. 16a ust. 1 oraz art. 16b ust. 2 pkt 1 lit. a i b u.n.z.a. W orzecznictwie Sądów administracyjnych jednolicie wyraża się pogląd, iż podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnianiu materiałów archiwalnych, w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i akt akty zgonu stanowiące materiał archiwalny, mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu (zob. wyrok NSA z 22 stycznia 2019 r. , sygn. II OSK 417/17, wyrok WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r., sygn.. III SA/Kr 925/19; wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., sygn. IV SA/Wa 538/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 9 lutego 2022 r., sygn. II SA/Rz 1540/21; wyrok WSA w Łodzi z 14 lipca 2022 r., sygn. III SA/Łd 252/22 (opubl. w CBOSA). Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16 ust. 1 u.n.z.a. Oceny tej nie podważa zmiana stanu prawnego w zakresie art. 28 ust. 4 P.a.s.c., choćby z tego powodu, że przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia udostępnienia aktów stanu cywilnego sporządzonych przed dniem wejścia w życie aktualnie obowiązującego prawa o aktach stanu cywilnego, a więc do tych aktów art. 28 ust. 4 p.a.s.c. nie znajduje zastosowania. Jedynymi adekwatnymi unormowaniami w tym zakresie są art. 16a-16b oraz 22c u.n.z.a., przy czym ostatni z wymienionych wprowadza zabezpieczenia wolności i praw osób, których dotyczą dane zawarte w materiałach archiwalnych, np. w formie anonimizacji, w zw. z art. 130 ust. 4 zd. 2 P.a.s.c. Odnosząc się do zaakcentowanej przez Wojewodę, istniejącej w województwie podkarpackim odmienności w prowadzeniu ksiąg, wynikającej z zaszłości historycznych tj. łącznym prowadzeniu wielu ksiąg w jednej księdze łączonej i potrzebie traktowania tej księgi łączonej jako jedną całość danych, podlegającą łącznemu przekazaniu do archiwum, podkreślić należy że organ Dostrzegając potrzebę traktowania księgi łączonej jako jedną całość danych, podlegającą łącznemu przekazaniu do archiwum a zatem – zdaniem organu – wyłącznie łącznie udostępnieniu, kładzie nacisk na techniczny aspekt prowadzenia przedmiotowych ksiąg, dając priorytet technicznym aspektom udostępniania danych zawartych w księgach łączonych, kosztem prawa dostępu do danych po upływie określonego czasu. Tymczasem z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika wniosek przeciwny. Zarówno NSA jak i wojewódzkie sądy administracyjne w powołanych wyżej orzeczeniach akcentowały, że niezależnie od faktycznego, technicznego sposobu sporządzania ksiąg i związanych z tym komplikacji w udostępnianiu ujętych w nich danych, priorytetem objąć należy ogólną zasadę powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych, po upływie wskazanych prawem okresów. Jako wzorzec i punkt odniesienia sądy przyjmowały zasady prowadzenia ksiąg w Królestwie Polskim, do których nawiązywały kolejne orzeczenia, nie ulega jednak wątpliwości, że w obecnym stanie prawnym, odmienności wynikające z różnych reżimów prawnych stosownych w różnych zaborach nie mogą uzasadniać odmienności w wykładni i interpretacji obowiązujących przepisów prawa. Sąd w składzie orzekającym stwierdza zatem, że niezależnie od tego w jaki techniczny sposób wytworzone i zebrane zostały dane zawarte w księgach stanu cywilnego oraz niezależnie od tego na jakim powstały terenie, pod jakim zaborem i według jakiego reżimu prawnego – w chwili obecnej dostęp do owych danych – które po upływie określonych w ustawie terminów stały się materiałem archiwalnym – musi odbywać się według zunifikowanych zasad, odpowiadających obecnie obowiązującemu prawu i jego powszechnej, jednolitej w skali kraju, wykładni. Nawiązywanie zatem do okoliczności technicznych zróżnicowanych w zależności od zaboru w jakim powstawały dane, mimo iż historycznie uzasadnione, nie może współcześnie powodować regionalnego ograniczenia prawa obywateli do dostępu do danych archiwalnych. Tym samym, w ocenie Sądu, organy dokonały nieprawidłowej wykładni i nieprawidłowo zastosowały wobec Skarżącego art. 128 ust. 1 oraz art. 130 ust. 4 p.a.s.c., co miało wpływ na wynik sprawy, w postaci odmowy dostępu do żądanych ksiąg. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie uwzględnienie przez organ administracji ustaleń Sądu w zakresie przedstawionej w niniejszym wyroku oceny prawnej, a następnie rozpoznanie wniosku Skarżącego przy uwzględnieniu reguł wskazanych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Procedując w sprawie, organ powinien przy tym ocenić, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające ograniczenie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych w zakresie i na zasadach wynikających z art. 16b ust. 1 u.n.z.a., stosując przy tym ewentualnie instrumenty wskazane w art. 22c ust. 1 – 3 u.n.z.a. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. obejmując nimi koszty uiszczonego wpisu sądowego w kwocie 200 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz kwotę 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło