II SA/Rz 236/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej dotyczącej przyznania prawa własności - p o s t a n a w i a - zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 3/4 częściach. II SA/Rz 236/11 U Z A S A D N I E N I E Z. R. działając jako pełnomocnik swojej matki Z. R. w terminie wskazanym do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 16 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 236/11 wydanym przez referendarza sądowego zwolniono skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Od tego postanowienia w dniu 25 maja 2010 r. (data nadania UP J.) skarżąca złożyła sprzeciw, wnosząc o zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nie zgodziła się z argumentacją referendarza sądowego przedstawioną w postanowieniu objętym sprzeciwem. Podniosła, że jako osoba niepełnosprawna nie ma możliwości wygospodarowania dodatkowych środków finansowych. Nadto zwrócono uwagę, że pogorszyła się sytuacja materialna pełnomocnika skarżącej, dlatego obecnie utrzymują się wspólnie z emerytury matki i faktycznie prowadzą razem gospodarstwo domowe. Jednocześnie wskazano na inną sprawę ze skargi Z. R. zawisłą przed WSA w Rzeszowie o sygn. akt II SA/Rz 235/11, w której także będzie zobligowana do poniesienia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a,) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, zwolnienie tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu dla niej i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy tylko zwolnienia od kosztów sądowych w całości, tj. w zakresie częściowego prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej w całości, gdyż wskazane przez nią informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiająca się tego oczekuje. Sąd ustalił, że Z. R. jest wdową w wieku 74 lat i z uwagi na stan zdrowia (przebyty udar mózgu) nie jest w stanie samodzielnie egzystować, od 17 lutego 2011 r. ma także orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniem m.in. na konieczność opieki i pomocy innych osób (potwierdza to dołączona do wniosku kserokopia orzeczenia z 17 lutego 2011 r.), - posiadany przez nią majątek obejmuje dom o pow. 80 m² wraz z działką na której jest posadowiony (567 m²), - źródłem jej utrzymania jest emerytura w wysokości 1304 zł. netto miesięcznie, - ponoszone przez nią w skali miesiąca wydatki obejmują zakup leków – ok. 150 zł. wizyty u lekarzy, opłaty za gaz – 390 zł., energię elektryczną – 120 zł., wodę, - 40 zł., wywóz śmieci – 38 zł, telefon – 25 zł., zakup żywności 600 – 700 zł. Do tego należy doliczyć podatki – 180 zł. (rocznie) oraz inne nieprzewidziane wydatki, w tym na bieżące naprawy i remonty domu, - skarżąca pozostaje pod opieką syna Z. (pełnomocnika), który "prowadził własne gospodarstwo domowe, posiada swój dom ale obecnie zameldowany jest pod tym samym adresem co Z. R.". Aktualnie jest bezrobotny. Z. R. w złożonym na wezwanie dodatkowym oświadczeniu podniósł, że "zameldowanie pod tym samym adresem nie świadczy o wspólnym zamieszkiwaniu. Posiada dom oddalony od matki o 300 m (tam prowadzi swoje gospodarstwo domowe), działki o pow. 0,33 i 3,56 ha (zapewniające wraz z sadem częściową samowystarczalność żywnościową) oraz samochody osobowe: Fiat 126p (rok prod. 1995) i Fiat Uno (1994). Obecnie poszukuje pracy. Jego matka od lutego 2011 r. jest uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. miesięcznie. Jako załączniki przedłożył zaświadczenie potwierdzające swój status jako osoby bezrobotnej (od 4 września 2009 r.) oraz wyciągi z rachunków bankowych swojego (saldo 0,02 zł. na 31 marca 2011 r.) i matki (z saldem na 26 kwietnia 2011 r. 10,44 zł.). W sprzeciwie Z. R. oświadczył, że na skutek pogorszenia się jego sytuacji finansowej (tj. pozostawiania w dalszym ciągu bez pracy) od 1 maja 2011 r. faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i utrzymuje się z emerytury matki. Odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika skarżącej, że matka pomaga mu z uwagi na brak pracy, to takie argumentacja nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy skarżącej w całości, gdyż Z. R. nie ma obowiązku utrzymywania dorosłego syna. W związku z tym, sytuacja finansowa pełnomocnika skarżącej pozostaje bez znaczenia dla oceny wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Wśród wydatków skarżącej najważniejsze to te związane z utrzymaniem domu i zakupem żywności oraz wydatki na zakup lekarstw. Przyjmując, że skarżąca rzeczywiście ponosi takie miesięczne koszty należałoby uznać, że otrzymywana emerytura wystarcza na pokrycie bieżących wydatków. Posiadanie stałych dochodów oraz nieruchomości, mimo z pewnością ponoszonych kosztów zwykłego jej utrzymania powoduje, że obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie nie może zostać w stosunku do skarżącej wyłączony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że udzielona pomoc prawna ze środków publicznych nie służyłaby w istocie zaspokojeniu prawa skarżącej do Sądu. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby nie mogła ona partycypować częściowo w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Jednocześnie Sąd wziął pod uwagę wskazane w sprzeciwie dodatkowe koszty poniesione przez skarżącą związane z leczeniem zęba, a także fakt, że skarżąca planuje zakup węgla na ogrzewanie domu. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto koszty te obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (100 zł). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w rozmiarze 3/4 części, co oznacza, że w/w kwoty ulegną odpowiedniemu zmniejszeniu. Dodać trzeba, że w razie uwzględnienia skargi, na wniosek skarżącej, Sąd orzeknie o zwrocie poniesionych kosztów. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.