II SA/Rz 236/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. - działającej przez pełnomocnika Z. R. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej dot. przyznania prawa własności postanawia zwolnić skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Z. R. działając jako pełnomocnik swojej matki Z. R., w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł., wskazując na jej zły stan zdrowia, niskie dochody i ponoszone wydatki wniósł o zwolnienie od niego i od wymaganego w takiej samej wysokości wpisu w toczącej się jednocześnie sprawie z jej skargi o sygn. akt II SA/Rz 235/11, jako stanowiących barierę w jej dostępie do Sądu. W złożonym następnie formularzu PPF - obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Z. R. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z jego uzasadnienia i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż: - jest wdową, liczy 74 lata i z uwagi na stan zdrowia (przebyty udar mózgu) nie jest w stanie samodzielnie egzystować, ma także orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniem m.in. na konieczność opieki i pomocy innych osób (potwierdza to dołączona do wniosku kserokopia orzeczenia z dnia 17 lutego 2011 r.), - posiadany przez nią majątek obejmuje dom o pow. 80 m² wraz z działką na której jest posadowiony (567 m²), - źródłem jej utrzymania jest emerytura w wysokości 1304 zł. netto miesięcznie, - ponoszone przez nią w skali miesiąca wydatki obejmują zakup leków – ok. 150 zł. plus wizyty u lekarzy, opłaty za gaz – 390 zł., energię elektryczną – 120 zł., wodę, - 40 zł., wywóz śmieci – 38 zł, telefon – 25 zł, zakup żywności 600 – 700 zł. Do tego podatki – 180 zł./rok oraz inne nieprzewidziane wydatki, w tym na bieżące naprawy i remonty domu (dane ustalone częściowo w oparciu o wniosek w sprawie II SA/Rz 235/11), - skarżąca pozostaje pod opieką syna Z. (pełnomocnika), który "prowadzi własne gospodarstwo domowe, posiada swój dom ale obecnie zameldowany jest pod tym samym adresem co Z. R.". Aktualnie jest bezrobotny. Z. R. w złożonym na wezwanie dodatkowym oświadczeniu podniósł, że "zameldowanie pod tym samym adresem nie świadczy o wspólnym zamieszkiwaniu. Posiada dom oddalony od matki o 300 m (tam prowadzi swoje gospodarstwo domowe), działki o pow. 0,33 i 3,56 ha (zapewniające wraz z sadem częściową samowystarczalność żywnościową) oraz samochody osobowe: Fiat 126p (rok prod. 1995) i Fiat Uno (1994). Obecnie poszukuje pracy. Jego matka od lutego 2011 r. jest uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. miesięcznie. Jako załączniki przedłożył zaświadczenie potwierdzające swój status jako osoby bezrobotnej (od 4 września 2009 r.) oraz wyciągi z rachunków bankowych swojego (saldo 0,02 zł. na 31 marca 2011 r.) i matki (z saldem na 26 kwietnia 2011 r. 10,44 zł.). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego warunkiem przyznania osobie fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a. Na wstępie należy podkreślić, że oceniając możliwość opłacenia przez Z. R. kosztów sądowych, z urzędu wzięto pod uwagę fakt toczącego się przed WSA w Rzeszowie równolegle ze sprawą II SA/Rz 236/11 postępowania z jej skargi o sygn. II SA/Rz 235/11, z którym są związane takie same koszty sądowe i w którym został przez nią złożony analogiczny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącej i wysokość związanych ze skargą kosztów sądowych (wymaganych i mogących wystąpić w przyszłości) uznano, że co do zasady kwalifikuje się ona do uzyskania wsparcia w tym zakresie. Potwierdza to analiza możliwości płatniczych skarżącej wynikająca z porównania jej dochodów i wydatków. Przy dochodach netto rzędu 1450 zł. miesięcznie (emerytura i zasiłek pielęgnacyjny), suma jej wykazanych stałych miesięcznych wydatków oscyluje w granicach ok. 1380 – 1480 zł. Są to kwoty porównywalne, co skutkuje potrzebą rozpatrzenia, jaki charakter mają ponoszone przez skarżącą wydatki. Potencjalny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów sądowych dotyczy bowiem realnego zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc takich, które mają charakter absolutnie niezbędny. Oznacza to, że z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi korzystają tylko najważniejsze, co wiąże się z wymogiem zaniechania tych, które takiego charakteru nie posiadają i ograniczenia pozostałych (także koniecznych) do niezbędnego minimum. Mimo że jak wynika z wniosku, większość wydatków w nim wymienionych dotyczy zabezpieczenia podstaw egzystencji Z. R., to wyjątkowy charakter prawa pomocy związany z jego finansowaniem ze środków publicznych nakazuje wyłączyć z tego zakresu wydatki określone jako "nieprzewidziane", w tym na bieżące naprawy i remont domu. Z treści wniosku w żaden sposób nie wynika, żeby wydatki skarżącej z tego tytułu były absolutnie niezbędne do korzystania z mieszkania w sposób umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a zaniechanie remontu mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla jej życia i zdrowia (odzwierciedla to postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r. II OZ 127/09). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. na stronach postępowania ciąży ustawowy obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów; zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Kryterium to skarżąca przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych i do tego nie najniższych dochodach niewątpliwie spełnia. W tej sytuacji uznano, że możliwe będzie wygospodarowanie przez nią pewnych niewielkich środków finansowych tytułem partycypacji w tych kosztach. Ustalono je na 100 zł. (tak samo w sprawie II SA/Rz 235/11). Tylko takie koszty skarżąca będzie musiała jednorazowo ponieść, niezależnie od tego, jakie jeszcze wystąpią po jej stronie w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – obydwie w wysokości po 100 zł. Obciążenie skarżącej kosztami sądowymi w podanej wyżej wysokości będzie adekwatne do jej możliwości płatniczych, nie będzie wiązało się z zagrożeniem dla pokrycia jej uzasadnionych wydatków życiowych, a także nie będzie stanowiło bariery utrudniającej jej dostęp do Sądu i skorzystanie z przysługujących jej uprawnień. Bez wpływu na tą ocenę pozostaje, czy jako osobę wspólnie gospodarującą z wnioskodawczynią traktować jej syna, mimo iż okoliczności jednoznacznie wskazują że tak. Z uwagi na przysługujący mu status osoby bezrobotnej, bez zadeklarowanych dochodów, dla potrzeb rozpatrzenia niniejszego wniosku o prawo pomocy postanowiono uwzględnić w tym zakresie jego oświadczenie, jako ułatwiające weryfikację możliwości płatniczych skarżącej. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej i pełnomocnika na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie przysługiwał jej od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym kwoty nieobjętej przyznanym zwolnieniem). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.