II SA/Rz 237/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na działanie Starosty [...] w przedmiocie załatwienia wniosku o prawidłowe uporządkowanie stanu prawno – geodezyjnego działki postanawia odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 26 maja 2011 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie odrzucił skargę A. K. z uwagi na jej niedopuszczalność. Po doręczeniu mu w/w postanowienia wraz z uzasadnieniem zwrócił się on o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata "do złożenia kasacji". Jak wynika z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, dodatkowego oświadczenia oraz dołączonych dokumentów (bądź ich kserokopii): - skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką i 2 wnuków (16 i 20 lat), zamieszkując w mieszkaniu o pow. 47 m² (pozostałe składniki wykazanego majątku to działka o pow. 420 m²), - główne źródło ich utrzymania stanowią pobierane przez skarżącego i jego żonę emerytury w wysokości 914 i 1384 zł. brutto (785 i 1163 zł. netto) oraz otrzymywane przez ich bezrobotną córkę na młodszego syna świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz zasiłek rodzinny w kwotach 500 i 91 zł. miesięcznie. Starszy syn podejmuje dorywcze prace zarobkowe (ostatni raz w m-cu kwietniu 2010 r.), - średnia wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania to 780 zł., koszty leczenia wnioskodawcy i jego żony – 300 zł., zakup żywności – 1460 zł. W wyniku rozpatrzenia złożonego wniosku stwierdzono, co następuje: Prawo pomocy we wnioskowanym zakresie dotyczy jego przyznania w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 i 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Spełnienia tej przesłanki nie wykazuje jednak ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, w tym osiąganych dochodów. Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie osobie wnioskującej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. względem bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe całkowicie środków do życia) – tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. 593. A. K. niewątpliwie nie zalicza się do takich osób, w konsekwencji czego jego wniosek może podlegać rozpoznaniu wyłącznie pod względem przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata; przesłanką jego przyznania jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). 5-osobowa rodzina wnioskodawcy ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, dysponuje też stałymi miesięcznymi dochodami w wysokości 2539 zł. netto, które wg udzielonych przez niego danych bilansują się z ponoszonymi wydatkami na utrzymanie mieszkania, leczenie oraz zakup żywności. Mogłoby to wskazywać na zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy, niemniej jednak pod uwagę muszą być równocześnie wzięte wszystkie pozostałe okoliczności mające na to wpływ. Przede wszystkim należy podkreślić wyjątkowy charakter prawa pomocy, wynikający z jego finansowania ze środków publicznych. Nie jest ono instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz gwarantującą prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, do czego są zobowiązane wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (potwierdza to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Nie mniej ważne jest wykorzystanie wszystkich swoich i domowników możliwości zarobkowych; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 29 października 2009 r. II OZ 935/09, obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Mimo względnej równowagi między wysokością przedstawionych przez skarżącego dochodów i wydatków nie wykazał on, w jaki sposób poprzez poniesienie kosztów postępowania ewentualny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu miałby się dla niego i członków rodziny objawić i zaspokojeniu jakich niezbędnych ich potrzeb życiowych mógłby zagrozić. Nie wymienia także żadnych negatywnych skutków wiążących się dla nich z jednorazowym poniesieniem tych kosztów, do których mając na uwadze aktualny jego etap należy zaliczyć wydatki związane z wniesieniem skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi, a więc opłaceniem wpisu w kwocie 100 zł. oraz ustanowieniem adwokata do jej sporządzenia. Nie są one na tyle znaczące, aby ich poniesienie przez skarżącego było niemożliwe, zwłaszcza że z pierwszeństwa przed kosztami postępowania korzystają wyłącznie najważniejsze wydatki, a nie wszystkie normalnie ponoszone. Przepisy postępowania sądowoadministracyjnego wymagają przy tym jedynie sporządzenia skargi kasacyjnej przez osobę uprawnioną, co przyczynia się do ograniczenia ponoszonych przez stronę wydatków. Podstawą wynagrodzenia adwokata ustanowionego z wyboru jest ponadto umowa między nim a klientem, co także pozwala wpływać na jego wysokość i termin zapłaty oraz dostosować go do rodzaju sprawy i własnych możliwości płatniczych. W tej sytuacji możliwość wygospodarowania przez skarżącego środków na ich pokrycie dostrzeżono w zaniechaniu ponoszonych przez niego wydatków nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego oraz ograniczeniu pozostałych (także koniecznych) do niezbędnego minimum; potwierdza to postanowienie WSA w Krakowie z dnia 19 marca 2010 r. I SA/Kr 11/10, w myśl którego ubiegający się o pomoc przewidzianą w art. 246 § 1 P.p.s.a. winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie WSA w Łodzi z dnia 10 października 2008 r. II SA/Łd480/08); w tym zakresie istotne znaczenie należy przypisać potencjalnym możliwościom zarobkowym córki i starszego wnuka wnioskodawcy, co w znaczący sposób odciążyłoby go od wydatków związanych z ich utrzymywaniem. Wnioskodawca nie wyjaśnił przy tym, z jakich przyczyn pozostają oni bez pracy oraz czy czynią jakiekolwiek starania o jej podjęcie. Wobec powyższego należy uznać, że A. K. nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania mu prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym przez niego zakresie jak i jego części, w związku z czym złożony wniosek nie może być rozpoznany zgodnie z jego oczekiwaniami; odmienne uznanie prowadziłoby do nadużycia instytucji prawa pomocy i nieuzasadnionego przerzucania związanych ze sprawą kosztów na Skarb Państwa. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.