II SA/Rz 237/11

z dnia 2 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Maria Piórkowska po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2011 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akr II SA/Rz 237/11 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.K. na działanie Starosty D. w przedmiocie załatwienia wniosku o prawidłowe uporządkowanie stanu prawno-geodezyjnego działki - p o s t a n a w i a - odmówić A.K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jak i w zakresie częściowym. Po doręczeniu A.K. odpisu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 237/11, o odrzuceniu skargi z powodu jej niedopuszczalności, wystąpił on z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści formularza PPF oraz dodatkowych informacji udzielonych na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu i załączonych dokumentów wynika, że jest on emerytem i pobiera świadczenie w wysokości 785,63 zł netto. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, także emerytem, pobierającą świadczenie w wysokości 1163,63zł netto. Na ich utrzymaniu pozostaje bezrobotna dorosła córka oraz jej dwoje dzieci - wnuki wnioskodawcy, w wieku 16 (1995 r.) i 20 (1990r.) lat. Na młodszego z nich rodzina otrzymuje świadczenie alimentacyjne. Zaliczka z funduszu alimentacyjnego wynosi 500 zł miesięcznie (od 15 marca 2011r. do 30 września 2011 r.), a zasiłek rodzinny z MOPS - 91 zł miesięcznie (od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2011 r.). Wszyscy zamieszkują w mieszkaniu własnościowym o pow. 47 m². Pozostałe składniki wykazanego majątku to działka o pow. 420 m², która ma być wykorzystana jako działka rekreacyjna. Wnioskodawca wylicza, że na żywność pozostaje mu kwota 1461,15zł, co w przeliczeniu na 5 osób daje kwotę 47 zł dziennie. Ze złożonego oświadczenia wynika ponadto, że starszy wnuk obecnie nie pracuje. Z dołączonej kopii zaświadczenia od zleceniodawcy – H.S. Sp. z o.o. wystawionego w czerwcu 2011 r. wynika, że ostatnie pobrane wynagrodzenie w kwietniu 2011 r. wynosiło 1155,00zł, poprzednio w marcu 1232,00zł, w lutym 840zł. Pozostałe pozycje obejmowały niektóre miesiące 2010 r. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2011 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Na postanowienie to w ustawowym terminie wniesiono sprzeciw, którym podtrzymano w całości dotychczasowy wniosek. Uzupełniająco dodano, że dochody starczego wnuka nie są stałe, wynikają z pracy dorywczej, a ponadto wskazano na wzrastające koszty utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002, nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Treść zgłoszonego wniosku wskazuje, że skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 §2 p.p.s.a. (pole 4 formularza PPF). Zgodnie z przepisem art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest bowiem odpłatność postępowania sądowego w zakresie udziału danej osoby w tym postępowaniu. Wyjściem naprzeciw trudnościom majątkowym pokrycia kosztów sądowych jest instytucja prawa pomocy. Przez nią ustawodawca zezwala na odstąpienie od ogólnej zasady odpłatności postępowania związanego z działaniem strony, co jednak wymaga szczególnie wnikliwej oceny składanych wniosków i uzasadnień w nich zawartych. Przyznane zwolnienie jest finansowane ze środków publicznych co oznacza, że składa się na nie całe społeczeństwo. Dlatego też strona powinna podjąć wpierw starania o poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby nie było to możliwe albo w pełni efektywne zwrócić się o pomoc do państwa. Obejmuje to zarówno obszar kosztów sądowych jak i wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Niemożność poniesienia kosztów postępowania powinna być od strony niezależna, a nie wynikać z jej bierności w staraniach czynienia oszczędności zwłaszcza, gdy od dłuższego czasu jest świadoma konieczności wystąpienia na drogę postępowania sądowego. Analiza powyższych przesłanek prawnych na podstawie danych przedstawionych przez wnioskodawcę nie wykazała, aby zachodziła podstawa do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, albo w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. A.K. do tej kategorii niewątpliwie zaliczony być nie może, zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie mógł zostać przez Sąd uwzględniony. Nie spełnia on przesłanki niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania z uwagi na posiadane przez rodzinę źródła i wysokość osiąganych stałych dochodów. Mając jednak na zasadzie stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w wypowiedziach przedstawicieli doktryny prawniczej, opierając się na zasadzie wnioskowania a maiori ad minus, Sąd pod rozwagę wziął także przesłanki prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd stwierdza, że wnioskodawca nie spełnia wymogów również w tym zakresie. Wraz z rodziną posiada w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Dysponuje wraz z żoną stałymi miesięcznymi dochodami wynoszącymi niemal 2.000 zł netto. Dodatkowo wspólnie prowadzone gospodarstwo domowe jest zasilane świadczeniami alimentacyjnymi, które są w stanie, tym bardziej łącznie ze świadczeniem rodzinnym, zaspokoić bieżące i niezbędne potrzeby uprawnionego z tego tytułu, co nie obciąża pozostałego budżetu rodziny. Także starszy z wnuków wnioskodawcy podejmuje prace dorywcze i osiąga z tego tytułu dochody pozwalające na zaspokojenie swoich potrzeb, a ponadto na dokładanie się w odpowiednim zakresie do kosztów wspólnych, co również odciąża pozostały budżet domowy. Jedynie matka dzieci, a córka wnioskodawcy pozostaje bez pracy i nie posiada własnego źródła dochodu. Według udzielonych przez wnioskodawcę informacji co do wysokości miesięcznych wydatków to w zasadzie bilansują się one z dochodami rodziny. Nie zachodzi więc sytuacja niedoborów finansowych, zresztą oświadczono, że nie korzysta się w rodzinie z pomocy społecznej, poza zaliczkami alimentacyjnymi i zasiłkiem rodzinnym. Dodatkowo Sąd miał na względzie okoliczność wieloletniego (k.3, 35, 67) zabiegania w przedmiocie niniejszej sprawy, co tym bardziej powinno skłonić wnioskodawcę do czynienia starań w zakresie niewielkich chociażby oszczędności, co do których w żadnym miejscu wnioskodawca się nie odnosi. Podkreślenia wymaga, że koszty prawa pomocy są finansowane ze środków budżetu państwa, który jest składową obciążeń podatkowych całego społeczeństwa. Musi istnieć zatem szczególnie uzasadniona potrzeba przyznania prawa pomocy, do czego nie wystarcza jedynie zgłoszony wniosek i jego uzasadnienie. Wniosek powinien w świetle okoliczności całej sprawy wykazywać ponad wszelką wątpliwość niemożności, albo znacznych trudności w pokryciu kosztów postępowania. Prawo pomocy nie może być przez zainteresowanych traktowane jako sposób zabezpieczenia czy poprawy własnego stanu majątkowego, lecz ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni. W przypadku A.K. przypadek taki nie zachodzi nie tylko co do przesłanek prawa pomocy w zakresie całkowitym, ale również i w zakresie częściowym. W świetle materiału zgromadzonego w aktach sprawy nie można przyjąć, że zachodzi niebezpieczeństwo uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarówno wnioskodawca jak i pozostałe osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe powinny efektywnie wykorzystać wszystkie swoje możliwości zarobkowe i wykazać, że starania o uzyskanie dochodów były rzeczywiście podejmowane. Bierność nie jest okolicznością uzasadniającą zasadność wniosku. Z posiadanego dochodu netto rodzina jest w stanie poczynić oszczędności na pokrycie kosztów postępowania. Należny wpis od skargi kasacyjnej wynosić będzie 100zł, a ponadto wydatkiem po stronie wnioskodawcy będzie wynagrodzenie adwokata za sporządzenia tego środka odwoławczego, ewentualnie dalsze koszty reprezentacji. Tylko niezbędne wydatki mogą konkurować z kosztami sądowymi, inne mają charakter równorzędny. Z tych względów odmówiono prawa pomocy w zakresie całkowitym jak i w zakresie częściowym orzekając na podstawie art. 245 §1, §2 i §3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1) i pkt 2) p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a.