II SA/Rz 237/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt j.w., WSA w Rzeszowie odrzucił skargę S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] z uwagi na: - nieusunięcie we wskazanym 7-dniowym terminie jej braków formalnych, tj. nienadesłanie wymaganych odpisów skargi, oraz - brak opłacenia w tym terminie wpisu od skargi w kwocie 300 zł. Po doręczeniu odpisu tego postanowienia, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, przedkładając 2 jej odpisy oraz złożony na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wg jego uzasadnienia i zawartego w nim oświadczenia, zamieszkuje samotnie, utrzymując się z emerytury w wysokości 1910 zł. netto. Z dochodów tych pokrywa wydatki związane z zakupem lekarstw (ok. 150 zł./m-c), ubezpieczeniem domu (400 zł.), zakupem opału (ok. 2 tys. zł./rok), ubezpieczeniem, przeglądem i remontami auta (Tico – 1997 r.) – ok. 500 zł. W związku z ponoszonymi wydatkami musi żyć bardzo skromnie. W jej przekonaniu radca prawny mógłby jej pomóc w sprawie, gdyż czuje się w niej nieporadna. Jako posiadany majątek S. G. wykazała dom o pow. 80 m² wraz z budynkami gospodarczymi (stodoła, garaż) oraz nieruchomością gruntową o pow. 8 ha (las i pole). Ponieważ dane te – głównie z uwagi na wysokość wykazanych dochodów - uznano za niewystarczające do nie budzącego wątpliwości stwierdzenia po jej stronie braku możliwości wywiązania się z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, została ona wezwana do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację, telefon itp.), a także inne cele (oprócz już sygnalizowanych), jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie jej budżetu, np. zakup paliwa do samochodu, wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, b) wskazania sposobu wykorzystania (zagospodarowania) posiadanej nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej korzyści /dochodów (w tym dopłat do produkcji rolnej), c) wyjaśnienia, czy oprócz wykazanego we wniosku PPF samochodu osobowego dysponuje innymi pojazdami mechanicznymi (w tym związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego), d) przedłożenia za okres od 1 marca 2013 r. do dnia wykonania wezwania wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych (ze wskazaniem ich salda końcowego). Doręczone wnioskodawczyni 13 maja 2013 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 20 maja 2013 r.). W dniu 17 maja 2013 r. w kasie Sądu skarżąca tytułem wpisu sądowego dokonała wpłaty kwoty 300 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, tak w przypadku całkowitego (tj. objętego wnioskiem skarżącej) jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na dochodach i sytuacji materialnej jej oraz osób wspólnie gospodarujących (o ile takie są) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna /oceniana przez pryzmat dochodów, wydatków i składników majątkowych/ jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Mimo powołania się przez skarżącą na obciążające ją wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem oraz wymóg skromnego życia, w żaden sposób nie wykazała ona, z jakim negatywnym wpływem dla koniecznego jej utrzymania wiązałoby się jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów postępowania (w tym wpisu od skargi) i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogłaby przez to zaspokoić. Wobec obiektywnie nie najniższych jak na jedną osobę dochodów pochodzących z pobieranej przez skarżącą emerytury, wynikało to przede wszystkim z braku możliwości ich porównania z wydatkami o charakterze koniecznym, tj. przeznaczanych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a nie z wszystkimi normalnie ponoszonymi, chociażby wyczerpywały one całość posiadanych przez nią dochodów (co do zasady - z wymienionych przez skarżącą – kryterium tego nie spełniają wydatki związane z utrzymaniem i eksploatacją pojazdów mechanicznych oraz ubezpieczeniem posiadanych składników majątkowych). Z zawartych we wniosku informacji nie wynikało także nic nt. ewentualnych dochodów lub innych korzyści ze stosunkowo znacznej obszarowo nieruchomości rolnej i leśnej. Sytuacja ta skutkowała skierowaniem do skarżącej wezwania o udzielenie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, co w wiarygodny i nie budzący wątpliwości sposób pozwoliłoby ocenić zasadność jej wniosku, a w przypadku jej stwierdzenia, na przyznanie prawa pomocy (w całości lub w części). Niewykonanie wezwania skutkuje w tej sytuacji uzasadnionym przypuszczeniem, że skarżąca najprawdopodobniej nie spełnia ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, za którym to domniemaniem przemawia obecnie również fakt opłacenia przez nią tytułem wpisu od skargi kwoty 300 zł. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (...). Zgodnie z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.