II SA/Rz 240/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2015 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] oraz decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]; II. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Przedmiotem skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zwanego dalej Kolegium lub SKO jest decyzja z dnia [...] grudnia 2014 r., [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Burmistrz Miasta [...] orzekł o ustaleniu, że kwota wypłacona Z.K. za okres od dnia 1 czerwca 2010 r. do dnia 29 lutego 2012 r. na poczet zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 3 213, 00 zł wraz z ustawowymi odsetkami jest nienależnie pobranym świadczeniem. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Z.K. z uwagi na zamieszkanie na terenie Niemiec od 16 czerwca 2010 r., o czym nie poinformował Ośrodka Pomocy Społecznej, stosownie do przepisu art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą" nie był uprawniony do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. W odwołaniu od ww. decyzji pełnomocnik Z.K. podniosła, że mąż nie miał świadomości o konieczności poinformowania MOPS o wyjeździe za granicę, gdyż zawarte pouczenie w decyzji nie stanowi jednoznacznie o takim obowiązku, zaś przyznane świadczenie wynikało z jego stanu zdrowia i jako prawo nabyte nie powinno zostać odebrane. Nie zostały spełnione przesłanki z art. 30 ustawy do uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane . Kolegium wymienioną na wstępie decyzją, zaskarżoną w niniejszej sprawie, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zmianami), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i 8 ustawy. Kolegium wyjaśniło, że w myśl art. 1 ust. 2 ustawy świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, cudzoziemcom, do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym, przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. poz. 1650), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy. W myśl art. 1 ust. 3 ustawy świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Cytowany ust. 3 wskazuje jednoznacznie, iż koniecznym jest by w okresie zasiłkowym osoba uprawniona zamieszkiwała na terenie Polski. Wobec faktu, iż pojęcie "zamieszkiwanie" nie zostało zdefiniowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych należy w tej materii odwołać się do regulacji zawartej w art. 25 kodeksu cywilnego. Kodeks cywilny stanowi, iż miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jak wynika z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy Z.K. przebywa w Niemczech od 16 czerwca 2010 r. do nadal z kilkumiesięcznymi przerwami. Jest tam zameldowany, przebywał tam na zasiłku chorobowym, a pobyty w kraju są krótkotrwałe. W aktach zawarte są również jednoznaczne oświadczenia ww., iż mieszka w Niemczech. Tam też zarejestrowany był jako bezrobotny oraz odbywał leczenie . Wobec powyższego trudno jest uznać, iż pobyt za granicą od czerwca 2010 r. do nadal jest tylko czasowy i nie zostało przeniesione tam centrum życiowe strony. W światłe powyższego w czasie przebywania w Niemczech Z.K. nie spełniał przesłanki z art. 1 pkt 3 ustawy do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W decyzji z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w sprawie przyznania Z.K. świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego zawarte jest jednoznaczne pouczenie o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Pouczenia w zakresie uprawnień do świadczeń rodzinnych zawarte są również w formularzu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego, który Z. K. wypełnił i złożył do MOPS w [...] w dniu [...] marca 2009 r. Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Podstawą prawną do ustalenia nienależnie pobranych przez Z.K. świadczeń w postaci zasiłku pielęgnacyjnego wynika z przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy z uwagi na okoliczność, iż od dnia 16 czerwca 2010 r. nie spełniał przesłanki z art. 1 ust. 3 (przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej) będąc o tym pouczonym zarówno w decyzji przyznającej świadczenie jak i w dokumentach, które wypełniał na etapie ubiegania się o zasiłek. Ponadto strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku powiadomienia organu o zmianie miejsca zamieszkania i wyjazdu do Niemiec. Prawa nabyte, na które w odwołaniu się powołano nie mogą być zachowane wobec zmiany stanu faktycznego i niespełnienia przesłanek do przysługiwania świadczenia . Z.K. reprezentowany przez pełnomocnika A.K. zaskarżył ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o rozpatrzenie skargi i sprawiedliwy wyrok. Podniósł, że nie miał świadomości o konieczności poinformowania MOPS o wjeździe do pracy sezonowej za granicę, gdyż zawarte w decyzji pouczenie nie stanowi jednoznacznie o takim obowiązku. Podał, że w myśl przepisu art. 1 ust. 3 ustawy przepisy unijne stanowią na jego korzyść wprowadzając zasadę praw nabytych w myśl której świadczenie przyznane w jednym z państw członkowskich przysługuje stronie niezależnie od aktualnego miejsca zamieszkania. Dokonując wykładni pojęcia miejsca zamieszkania z w uwagi na brak definicji legalnej tego pojęcia w ustawie należy odwołać się do definicji zawartej w kodeksie cywilnym. Zatem miejsce zamieszkania skarżącego jest nadal w D. ponieważ nie wyjechał za granicę z zamieram stałego pobytu, a pobyt ten przeciąga się z powodów bytowych i zdrowotnych. Skarżący jest chory od dzieciństwa na chorobę genetyczną, która utrudnia mu znalezienie pracy, a zatem wyjazd za granicę do prac sezonowych był konieczny i miał miejsce w dramatycznym dla jego rodziny okresie. Stan faktyczny niniejszej spraw nie mieści się w dyspozycji art. 30 ustawy, a pobrane świadczenie nie zostało pobrane nienależnie, zatem żądanie jego zwrotu jest bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki przewidziane w ustawie. Kontrola natomiast dotyczy wyłącznie rozstrzygnięcia organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, rozpoznając ją w granicach sprawy – art. 134 P.p.s.a. Poza tym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w calu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga – art. 135 P.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie lecz z powodów, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Skarżący złożył wniosek o przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego, który uwzględniono i decyzją z dnia [...] marca 2009r. przyznano mu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 lutego 2009 r. do 31 marca 2012 r. W aktach administracyjnych znajduje się pismo Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, z którego wynika że Z.K. od 16 czerwca 2010 r. do nadal mieszka w Niemczech wobec tego mają do niego zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Wobec tego decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Burmistrz Miasta [...] na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylił decyzję przyznającą Z.K. zasiłek pielęgnacyjny. "W przypadku gdy Marszałek ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego właściwy organ uchyla decyzję przyznającą świadczenia" – art. 23a ust. 5 ustawy. W aktach administracyjnych zalega oświadczenie żony skarżącego będącej jego pełnomocnikiem, że Z.K. w różnych okresach faktycznie mieszkał na terenie Niemiec lecz żadnych świadczeń tam nie pobierał. Postanowieniem Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] września 2013 r. wznowiono z urzędu postępowanie powołując art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. uznano, że wypłacone skarżącemu świadczenie jest nienależne a w punkcie 2 zobowiązano do jego zwrotu. Po rozpoznaniu odwołania w dniu [...] stycznia 2014 r. wydano decyzję kasacyjną a następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. ponownie uznano wypłacone mu świadczenie pielęgnacyjne za nienależne a rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy. Analizując akta administracyjne zauważyć należy, że wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy – art. 149 § 2 K.p.a. Postanowienie o wszczęciu postępowania nadzwyczajnego jest tylko aktem procesowym, nierozstrzygającym sprawy wznowienia postępowania, a jedynie otwierającym postępowanie w sprawie. Organ administracji publicznej po wznowieniu postępowania i przeprowadzeniu postępowania z art. 149 § 2 wydaje decyzję z art. 151 § 1 pkt 1 lub 2 K.p.a. Tutaj po wydaniu postanowienia, które tylko otwiera drogę do dalszego postępowania wznowieniowego organ nie wydał dalszych rozstrzygnięć z art. 151. Skoro z zebranego materiału dowodowego bezspornie wynika, że Z.K. nie pobierał na terenie Niemiec świadczenia pielęgnacyjnego to wobec niego nie ma zastosowania ustawa o koordynacji systemów. Wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu jest rażącym naruszeniem prawa. Poza tym wskazanie w komparycji decyzji, że podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie uznania za świadczenie nienależne jest powołanie się na art. 1, art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest rażącym naruszeniem prawa. Przepis art. 30 ust. 2 cyt. ustawy określa przesłanki, których spełnienie warunkuje przyjęcie powstania świadczenia nienależnego. Poza tym gdy wyrzeka się o nienależnym świadczeniu, należy wyrzec również o jego zwrocie. W świetle ustaleń Marszałka, że Z.K. nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego na terenie Niemiec, każda decyzja wyrzekająca o zwrocie nienależnego świadczenia jest rażącym naruszeniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji organów obu instancji w całym procesie w granicach sprawy nie pozwalają na zbadanie rozstrzygnięcia organów pod względem merytorycznym. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. rzeczono jak w sentencji.