II SA/Rz 248/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy budynku postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. M. K. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...], złożonym w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) wniósł o zwolnienie od koszów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu wskazał okoliczności mające świadczyć jego zdaniem o zasadności wniesionej skargi. Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, utrzymując się z pobieranych przez siebie emerytur w wysokości odpowiednio 1587 i 650 zł. (brutto). Na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 125 m² wraz z 18-arową działką na której jest posadowiony oraz nieruchomości rolna o pow. 0,39 ha. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. M. K. tego warunku nie spełnił zarówno odnośnie całkowitego, jak i częściowego prawa pomocy. W szczególności nie wykazał on, czym dla niego i żony miałby się objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązałoby się dla nich poniesienie kosztów postępowania, w tym opłacenie wymaganego na obecnym etapie wpisu od skargi (pod pojęciem uszczerbku w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych jak żywność czy lekarstwa, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków). Niezależnie od tego, że uzasadnienie wniosku o prawo pomocy nie wskazuje faktów potwierdzających jego zasadność (te przedstawione odnoszą się wyłącznie do kwestii prawidłowości wydanej decyzji), przekonania o zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy nie można wysnuć także na podstawie zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wynika z niego, że skarżący wraz z żoną mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, nie mają innych osób na utrzymaniu, uzyskują stałe dochody w łącznej wysokości 2237 zł. brutto miesięcznie. Mimo braku chociażby wskazania przez nich średnich miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem, dochodów tych (ok. 2 tys. zł. netto) nie można uznać za niskich jak na potrzeby 2 osób i uniemożliwiających wygospodarowanie niezbędnych środków na poczet kosztów postępowania. Brak jakiegokolwiek odniesienia do ponoszonych kosztów utrzymania siebie i domu można wręcz interpretować w ten sposób, że wydatki z tym związane nie stanowią dla skarżącego i jego żony na tyle dużego obciążenia, aby nie byli oni w stanie poczynić oszczędności z przeznaczeniem na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważają za niezbędny. Spełnienia przesłanki braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie spełniają także możliwe do zaistnienia przejściowe trudności finansowe, które jednak także w żaden sposób nie zostały zasygnalizowane. Wymagana tytułem wpisu od skargi kwota 500 zł. z pewnością nie jest kwotą niską i zapewne mogłaby być przeznaczona przez skarżącego na pokrycie innych wydatków, niemniej decydujące znaczenie ma rzeczywista możliwość jej poniesienia, która w jego przypadku jest całkiem realna. Nie będzie to przekraczać jego możliwości finansowych, zwłaszcza że w przeciwieństwie do stałych dochodów ma ona charakter jednorazowy. Dotyczy to także pozostałych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości (należą do nich opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – 250 zł.). Obejmuje to również wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, zwłaszcza że przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez adwokata czy radcę prawnego na żadnym jego etapie (wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez nich niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów). Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, a uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji skutkuje przyznaniem skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącego wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet gdyby wiązało się to z potrzebą poczynienia przez nie pewnych oszczędności. Prawo pomocy, przede wszystkim w zakresie całkowitym, ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane jedynie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia) - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593.) Z uwagi na wymienione okoliczności M. K. nie spełnia jednak także przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W sytuacji zatem, gdy jedynym kryterium przyznawania prawa pomocy jest sytuacja materialna osoby wnioskującej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym a skarżący go nie spełnia, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o odmowie przyznania mu prawa pomocy.