II SA/Rz 251/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 9 stycznia 2025 r. nr ZK-III.654.2.2025 w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 26 listopada 2024 r. nr USC.5565.7.2024. Przedmiotem skargi S. K. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 9 stycznia 2025 r., nr ZK-III.654.2.2025 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") z dnia 26 listopada 2024 r. nr [...] o przeznaczeniu do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z 29 października 2024 r. Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...], powołując się na art. 621 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248, 834, 1089, dalej: "u.o.O."), wystąpił do Wójta Gminy [...] o przeznaczenie osób do wykonywania świadczeń osobistych. Skarżący, wskazany został przez wnioskodawcę do nałożenia obowiązku świadczeń osobistych, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny jako kucharz do przygotowywania posiłków na rzecz [...]. W wyniku rozpoznania wniosku, Wójt, decyzją z 26 listopada 2024 r nr [...], orzekł o przeznaczeniu ww. osoby do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ I instancji wskazał, że świadczenie nakłada się na wniosek Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji, który złożył w dniu 29 października 2024 r. wniosek o nałożenie na Skarżącego obowiązku świadczeń osobistych polegających na przygotowywaniu posiłków przez 7 dni. Postępowanie administracyjne wszczęto 7 listopada 2024 r., a Skarżący został o nim poinformowany 8 listopada 2024 r. Zgodnie z ustawą o obronie Ojczyzny, osoby w wieku 16–60 lat mogą być zobowiązane do takich świadczeń. W toku postępowania ustalono, że brak jest podstaw do zwolnienia Skarżącego z obowiązku. W związku z tym wydano decyzję o jego przeznaczeniu do świadczeń osobistych i nakazano osobiste stawiennictwo w określonym miejscu. Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie, w którym podniósł, że nie ma doświadczenia praktycznego w zawodzie kucharz, a na co dzień pracuje jako prokurent w spółce prawa handlowego i w związku z tym ma dużo obowiązków. Ponadto samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne jako rolnik indywidualny. Decyzją z 9 stycznia 2025 r. nr ZK-III.654.2.2025, Wojewoda, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 poz. 572 ze zm. – dalej: K.p.a.), w związku z art. 621 ust. 1 u.o.O. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o obronie Ojczyzny. Skarżący, jako obywatel polski w odpowiednim wieku i stanie zdrowia, podlega obowiązkowi świadczeń osobistych na rzecz obrony państwa, o czym stanowią art. 618 i 621 ww. ustawy. Organ II instancji ustalił, że nie zachodzą podstawy do zwolnienia Skarżącego z tego obowiązku na podstawie art. 625 u.o.O. W związku z tym, utrzymano w mocy decyzję Organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący ponowił przedstawione wcześniej w odwołaniu zarzuty wraz z powołaną na ich poparcie argumentacją. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę także podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewoda wskazał, że decyzja Organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo. Organ odwoławczy odniósł się do zarzutów skargi, podnosząc, że Skarżący nie przedłożył w toku postępowania przed Organem I instancji dokumentów potwierdzających pełnienie funkcji prokurenta w spółce prawa handlowego, co zostało prawidłowo odnotowane w aktach sprawy. Podkreślił również, że brak doświadczenia Skarżącego w zawodzie kucharza nie zwalnia go z obowiązku wykonania świadczeń osobistych, które obejmują różne prace doraźne na rzecz obrony państwa. Wojewoda zaznaczył, że przeznaczenie do wykonania świadczeń osobistych staje się wykonalne wyłącznie w razie ogłoszenia mobilizacji lub w czasie wojny, a sama decyzja ma charakter planistyczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej, i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli w wyżej wskazanym zakresie Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżona decyzja narusza zarówno przepisy postępowania, jak również przepisy prawa materialnego. Zaskarżona decyzja dotyczy przeznaczenia do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony. Obowiązki w tym zakresie określa ustawa o obronie Ojczyzny zaś zasady postępowania doprecyzowują wydane w oparciu o nią rozporządzenia Rady Ministrów, w tym wydane na podstawie art. 626 ustawy o obronie Ojczyny rozporządzenie z 19 lipca 2024 r., w sprawie świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie pokoju ( Dz.U. z 2024 r., poz. 1184; dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z art. 621 ustawy o obronie Ojczyzny, który stanowił podstawę wydanych decyzji: wójt ( burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu osoby do wykonania świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 620 ust. 1 ustawy, w tym szefa wojskowego centrum rekrutacji. Przepis ten co należy podkreślić dotyczy obowiązków nakładanych w okresie pokoju a planowanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Obowiązek tych świadczeń na podstawie art. 618 ustawy o obronie Ojczyzny może zostać nałożony na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły 16, a nie przekroczyły 60 lat życia. Polegać one mogą na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego. Z kolei czas wykonywania świadczeń osobistych nie może przekraczać jednorazowo 12 godzin, a w stosunku do kurierów oraz osób dostarczających i obsługujących przedmioty świadczeń rzeczowych - 48 godzin ( art. 619 ust. 1 ustawy o obronie ojczyzny). Kwestie formalnoprawne w tym wzór decyzji, informacje zawarte we wniosku o przeznaczenie osób do wykonywania świadczenia osobistego, uzgodnienie możliwości przeznaczenia osób do wykonywania świadczeń osobistych określa powołane wcześniej rozporządzenie Rady Ministrów. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 11 tego rozporządzenia wynika, że wniosek ma zawierać informacje dotyczące miejsca zatrudnienia i adresu oraz stanowiska albo kwalifikacje osoby, która ma być przeznaczona do wykonania świadczeń osobistych. Na podstawie z kolei § 5 rozporządzenia wójt, burmistrz lub prezydent miasta uzgadnia z Szefem Wojskowego Centrum Rekrutacji możliwość przeznaczenia osób do wykonania świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji w czasie wojny. Po dokonaniu uzgodnień wójt ( burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o przeznaczeniu do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony. Wprawdzie rozporządzenie nie określa sposobu dokonywania uzgodnień nie mniej jednak odesłanie w spawach nieuregulowanych do k.p.a. ( art. 515 ustawy o obronie Ojczyzny) oznacza odesłanie również do art. 106 k.p.a. i obowiązek wydania w tym zakresie postanowienia. Przechodząc do analizy zastosowania powyższych przepisów na tle poddanej kontroli sprawy wskazać należy, że z wnioskiem o przeznaczenie S. K. do wykonywania świadczeń osobistych w postaci przygotowywania posiłków wystąpił Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...]. We wniosku, w rubryce dotyczącej miejsca i adresu zatrudnienia stanowisko/kwalifikacje wskazano "kucharz". Nie budziłoby wątpliwości zestawienie świadczeń osobistych z wskazanymi kwalifikacjami, gdyby nie fakt, że Skarżący w toku postępowania podjął próbę podważenia stwierdzonych kwalifikacji, podnosząc, że nie ma doświadczenia praktycznego w zawodzie kucharza, którego nie wykonuje od 2009 r., a wcześniej w tym zawodzie pracował jedynie kilka tygodni. Aktualnie jest [...]. Brak uzgodnienia decyzji z Szefem Wojskowego Sztabu Rekrutacji, spowodował, że wątpliwości w tym zakresie nie zostały wyjaśnione. Organ ograniczył się wyłącznie do wynikającego z art. 85 ust . 1 Konstytucji i art. 3 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny obowiązku obrony ojczyzny i nie stwierdzeniu wynikających z art. 625 ustawy wyłączeń. W ocenie Sądu obowiązek wskazania we wniosku miejsca, stanowiska zatrudnienia bądź kwalifikacji nie może pozostawać obojętny na treść nałożonych obowiązków w ramach przeznaczenia do świadczeń osobistych. Nakładając ten obowiązek nie można bowiem abstrahować od tych kwalifikacji. W sytuacji podważania przez osobę przeznaczoną do ich wykonania stwierdzonych przez Organ kwalifikacji, kwestia ta powinna zostać wyjaśniona. W świetle powyższego podważenie przez Skarżącego kwalifikacji w zakresie przeznaczonych dla niego świadczeń osobistych i brak uzgodnienia decyzji z Szefem Woskowego Centrum Rekrutacji powodują, że decyzja o przeznaczeniu do wskazanych świadczeń osobistych jest przedwczesna i nieuzasadniona. Sąd zwraca również uwagę na określony decyzją okres przeznaczenia tj. 7 dni. podczas gdy zgodnie z art. 619 ust. 1 i 2 ustawy czas wykonywania świadczeń osobistych nie może przekraczać jednorazowo 12 godzin, a w stosunku do kurierów oraz osób dostarczających i obsługujących przedmioty świadczeń rzeczowych – 48 godzin, a nałożenie obowiązku wykonania świadczenia osobistego jest ograniczone do 3 razy w roku. Termin 7 dni został zastrzeżony dla prac doraźnych na rzecz Sił Zbrojnych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa o jakich mowa w art. 637 ustawy o obronie ojczyzny. Zgodnie z tym przepisem: 1. Osoby podlegające obowiązkowi świadczeń osobistych mogą być w każdym czasie w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny powołane do wykonania różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz Sił Zbrojnych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa. 2. Czas wykonywania świadczeń osobistych nie może przekraczać jednorazowo 7 dni. Nałożenie obowiązków w ramach tego przepisu i określonych w nim warunków a także terminów dotyczy sytuacji ogłoszenia mobilizacji i wojny. Na podstawie tych przepisów decyzje mogą być wydawane po zaistnieniu zdarzeń w postaci ogłoszenia mobilizacji czy znajdowania się w czasie wojny, a wniosek kierowany jest na podstawie wydanego w oparciu o art. 640 ust. 8 ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń osobistych i rzeczowych na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny ( Dz.U. z 2024 r., poz. 1354). Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak również decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.