II SA/Rz 255/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Marian Ekiert AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - skargę oddala - II SA/Rz 255/05 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi jest decyzja Kierownika Urzędu ds. Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2005 roku, Nr [...], który po rozpatrzeniu odwołania J. S., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2001 roku Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Podstawę prawną decyzji stanowi przepis art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 2002 roku nr 42, poz. 371/. Sprawa J. S. była już przedmiotem rozpoznania przez WSA w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2004 roku w sprawie o sygn. SA/Rz 2596/01 uchylił decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Sąd ten odwołał się do oceny wyrażonej w wyroku NSA SA/Rz 2882/98 z 29 czerwca 2000 r., wedle której branie przez milicjanta lub grupę milicjantów udziału w walkach z oddziałami UPA w jednostkach Wojska Polskiego nie wyklucza uznania tej aktywności za działalność kombatancką, przy jednoczesnym nakazaniu wyjaśnienia kwestii udziału J. S. w walkach z UPA w ramach kampanii operacyjnej "B." KW MO w R. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji WSA stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd ten wskazał, że wbrew wyrokowi NSA organ ograniczył postępowanie dowodowe do kwestii bycia przez skarżącego żołnierzem. Sąd wskazał, że skarżący konsekwentnie zarzucał, że jego udział w walkach z UPA miał miejsce w ramach współpracy KWMO w R. z oddziałami wojska. Organ dołączył oświadczenia świadków, nie przeprowadził jednak dowodu z ich przesłuchania. Sąd wskazał, że dopiero uzupełnione postępowanie wyjaśniające będzie uprawniać do wydania orzeczenia. Wykonując zalecenia WSA /wyroku z 6.04.2004/ organ zwrócił się do IPN, Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu i do Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów o nadesłanie informacji potwierdzających udział Plutonu Operacyjnego Komendy MO w M. i Kompanii Operacyjnej KWMO w R. w walkach z UPA w latach 1946 – 1948 wespół z żołnierzami Wojska Polskiego i KBW. Organ wskazał, że J. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej pełniąc służbę w organach MO. Fakt służby potwierdza zaświadczenie komendy MO z 12.09.1969, zaświadczenie KWP w R. z dnia 28 sierpnia 1992 roku i z dnia 13.09.2000 roku oraz pismo IPN Oddział w R. z 16.09.2004 roku. Pełnił służbę w okresie od 18 stycznia 1946 do 15 lutego 1954 roku w charakterze milicjanta Plutonu Operacyjnego PKMO M., milicjanta Kompanii Operacyjnej WKMO R. i KMO R., KMO M. W toku postępowania podniósł okoliczność udziału w walkach z UPA pod dowództwem wojskowym podczas służby w MO, na potwierdzenie czego przedłożył oświadczenia świadków Z. R. i W. S. Oświadczyli oni, że wspólnie z J. S. przebywali na szkoleniu w JW. 2105, podczas którego brali udział w akcji przeciw bandom UPA w powiecie lubaczowskim pod rozkazami dowódców wojskowych. Organ odstąpił od przesłuchania tych świadków z uwagi na fakt, że oni sami zostali również pozbawieni uprawnień kombatanckich. Brak jest dowodów potwierdzających, że walki, na które powołuje się skarżący prowadzone były pod bezpośrednim dowództwem wojskowym. W piśmie z dnia 27 marca 2001, Centralne Archiwum Wojskowe podało, że nie jest w stanie ustalić, czy Pluton Operacyjny Powiatowej Komendy MO w M. i Kompania Operacyjna KWMO w R. brały udział w walkach z UPA. W dokumentach CAW odnaleziono informacje potwierdzające współpracę MO i ORMO z jednostkami wojskowymi 28 Pułk Piechoty w zwalczaniu UPA w latach 1946 – 1948. Z pisma IPN z dnia 16.09.2004 wynika, że akta osobowe J. S. nie zawierają informacji dotyczących uczestniczenia w walkach z UPA. Jedynie w zaświadczeniu KWP w R. z 28.08.1992 istnieje zapis o udziale strony w walkach z UPA. W skardze do WSA J. S. zarzucił decyzji: - naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach poprzez uznanie, że skarżący nabył uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu utrwalania władzy ludowej, - naruszenie art. 153 P.p.s.a poprzez nieuwzględnienie w całości stanowiska WSA wyrażonego w wyroku z 6 kwietnia 2004 roku oraz stanowiska NSA w wyroku z 29.06.2000, - naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez: 1/ uznanie, że zebrane w sprawie dowody nie wskazują a udział skarżącego w walkach z UPA, podczas, gdy analiza dokumentów pozwala na uznanie za wielce prawdopodobny udział w walkach pod dowództwem wojskowym; 2/ uznanie, że oświadczenia W. S. i Z. R. są niewiarygodne i na tej podstawie odstąpienie od przesłuchania tych świadków, w sytuacji, gdy całokształt materiału nie daje podstaw do takiego uznania. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i wskazał, że wbrew zarzutom skarżącego, organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa i dołożył starań do wyjaśnienia stanu faktycznego, a zaskarżona decyzja została wydana na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z 2002 roku/ sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z 2002 r./ zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunków do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. sąd zobowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, narusza prawo w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania, narusza przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Kontroli legalności w rozpatrywanej sprawie poddana została decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który utrzymał w mocy decyzję własną o pozbawieniu J. S. uprawnień kombatanckich. Przy rozpatrzeniu sprawy organ związany był oceną prawną wyrażoną przez NSA w wyroku z dnia 29 czerwca 2000 roku w sprawie SA/Rz 2882/98 oraz przez WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 6 kwietnia 2004 roku w sprawie sygn. SA/Rz 2596/01, zgodnie z którą, udział milicjanta w walkach z oddziałami UPA może być uznany za działalność kombatancką pod warunkiem, że walki toczyły się wspólnie z jednostkami wojskowymi lub w strukturze tych jednostek. Przepis art. 25 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. Nr 42, poz. 371 z 2002 r. ze zm./ zwanej dalej ustawą o kombatantach, przyjmuje zasadę, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia. Przepis ten w ust. 2, stanowiący materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji wylicza, kto z mocy ustawy traci uprawnienia kombatanckie. Wśród wymienionych są również osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1, 2 oraz 4 ustawy. Uprawnienia kombatanckie skarżący uzyskał wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od 9 grudnia 1945 do 31 grudnia 1947, co wynika z treści orzeczenia Okręgowej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD w R. z dnia 30 kwietnia 1970 roku, a potwierdza zaświadczenie Nr [...] z dnia 18 maja 1976 roku wydane przez ten związek, stwierdzające prawo do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z 23 października 1975 roku "o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych". W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że J. S. był zatrudniony od dnia 18 stycznia 1946 roku do dnia 15 lutego 1954 roku jako milicjant Plutonu Operacyjnego PKMO M., Kompanii Operacyjnej WKMO R., KMO R. i KMO M., co stwierdza zaświadczenie KWP w R. nr [...] a także potwierdza pismo Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w R. z dnia 14 września 2004 roku. W toku postępowania administracyjnego skarżący podniósł okoliczność, że podczas służby w Milicji Obywatelskiej brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w ramach Kompanii Operacyjnej B. przy Komendzie Wojewódzkiej MO w R. Okoliczność tę potwierdza zaświadczenie KWP z 28 sierpnia 1992 roku stwierdzające, że J. S. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od 18 stycznia 1946 do 15 lutego 1954, a w okresie od 18 stycznia 1946 do 31 grudnia 1947 brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2-gie , uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową WP w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947r. Przepis ten zawiera wykaz okoliczności stanowiących przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich nabytych z racji utrwalania władzy ludowej lub z innych tytułów. W tym miejscu należy wskazać na treść przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach , który za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Prowadząc ponownie postępowanie, organ zobowiązany był więc do przeprowadzenia dowodu z dokumentacji archiwalnej, której celem było ustalenie udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA pod ewentualnym dowództwem wojskowym lub przy współpracy z oddziałami wojskowymi co mogłoby stanowić podstawę do zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z 14 września 2004 roku wynika, że materiały historyczne znajdujące się w zasobach Instytutu zawierają wprawdzie dokumenty potwierdzające udział funkcjonariuszy PKMO M. i Plutonu Operacyjnego PKMO M. w walkach z oddziałami niepodległościowymi w okresie od 1946 do 1947, jednak nie potwierdzają udziału funkcjonariuszy Plutonu Operacyjnego Komendy MO w M. i Kompanii Operacyjnej KWMO w R. w walkach z UPA w okresie służby skarżącego, w tym również pod dowództwem wojskowym. Raport sytuacyjny za okres od 1 września 1947 do 30 września 1947, wymieniony w w/w piśmie IPN zawiera informację o absolwentach IX kursu przeszkolenia szeregowych funkcjonariuszy MO przy WKMO oraz o obchodach wysyłanych, w zależności od stanu bezpieczeństwa – w sile dwóch milicjantów, często wspólnie z ORMO, WP lub KBW. W ocenie sądu, z informacji o wspólnych obchodach nie wynika, by odbywały się pod dowództwem wojskowym. Również zasadne było odstąpienie od przesłuchania zawnioskowanych przez skarżącego świadków, skoro na te same okoliczności przeprowadzone zostały dowody z dokumentów. Sąd podziela stanowisko organu, że zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdziły okoliczności uczestniczenia skarżącego w walkach z UPA pod dowództwem wojskowym, a tylko takie ustalenia mogły by upoważnić organ do zastosowania wobec J. S. w/w przepisów o zachowaniu uprawnień kombatanckich. Uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem dla tych, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Polski, a ich przyznanie musi mieć za podstawę albo działalność, z którą ustawa łączy te uprawnienia, albo represje określone w ustawie W przypadku skarżącego brak jest podstaw do uznania, że zgodnie z przepisem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach może on utrzymać uprawnienia kombatanckie przyznane na podstawie innego stanu prawnego. Wskazując na powyższe sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a.