II SA/Rz 263/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi R.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 3 grudnia 2024 r. nr SKO.405.PS.1515.100.2021 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego - oddala skargę - Przedmiotem skargi R. D. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 3 grudnia 2024 r. nr SKO.405.PS.1515.100.2024 w sprawie przyznania zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji"), decyzją z dnia 28 października 2024 r. nr MOPS.5012.16.2024, działając na podstawie art. 7, art. 8, art. 9, art. 39 ust. 1, ust. 2, art., art. 98, art. 106 ust. 1, ust. 4, art. 109, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o Pomocy Społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn zm.; dalej: "u.p.s.") i art. 104 i 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a."), przyznał skarżącej prawo do zasiłku celowego w wysokości 400,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie podstawowych potrzeb życiowych w szczególności dotyczących zakupu pralki oraz produktów żywieniowych. W wyniku przeprowadzonego postępowania, w tym wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków dochodem skarżącej był wyłącznie zasiłek okresowy. Na podstawie tych ustaleń, uwzględniając treść art. 8 ust. 1, ust 2 u.p.s., organ stwierdził, że skarżąca spełnia podstawowe kryterium dochodowe, wynoszące w przypadku osoby samotnie gospodarującej 776,00 zł oraz przesłanki wynikające z art. 7 u.p.s. uzasadniające przyczynę udzielenia pomocy, tj. posiadanie statusu osoby bezrobotnej oraz konieczność stałego leczenia. Stwierdził także, że deklarowana konieczność zakupu pralki i żywności jest czynnością zaspokajającą aktualne niezbędne potrzeby skarżącej. Organ wyjaśnił, że kwota świadczenia jest uwarunkowana możliwościami finansowymi organu w zakresie środków przeznaczonych na zabezpieczenie społeczne mieszkańców gminy w ramach własnych zasobów, a w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej należy uwzględnić i wykorzystać również własne uprawnienia, zasoby i możliwości, w szczególności w ramach obowiązku alimentacyjnego dla osoby znajdującej się w niedostatku z przyczyn obiektywnych związanych ze stanem zdrowia. Burmistrz wskazał, że w przypadku skarżącej powinno to nastąpić ze strony osób do tego zobowiązanych, tj. syna i męża. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że organ nie przeprowadził wyczerpująco postępowania dowodowego, nie wyjaśnił w sposób należyty stanu faktycznego, a materiał dowodowy oceniono w sposób wybiórczy i dowolny. Skarżąca podniosła, że przyznana kwota zasiłku jest niewystarczająca na zakup nowej pralki, która jest jej niezbędna ze względu na umiarkowaną niepełnosprawność związaną z urazem kręgosłupa. Zaznaczyła, że nie ma dochodów i nie może pracować, a z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną, nie jest w stanie nawet terminowo regulować opłat. Wyjaśniła również, że jej syn nie osiąga dochodów, natomiast z mężem pozostaje w separacji faktycznej. W wyniku rozpoznania powyższego odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 3 grudnia 2024 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji. SKO wyjaśniło, że zasady przyznawania zasiłku celowego, który jest świadczeniem fakultatywnym, tj. uzależnionym wyłącznie od uznania administracyjnego oznaczają, że organ nie jest zobowiązany, lecz może przyznać stronie świadczenie. Organ odwoławczy wskazał, że pomoc udzielna w ramach świadczeń z pomocy społecznej ma charakter subsydiarny co oznacza, że uzupełnia środki, możliwości i uprawnienia własne osoby, nie musi, i z uwagi na możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania, nie jest w stanie pokrywać w 100% wszystkich potrzeb wnioskujących. Kolegium wskazało, że sytuacja materialna skarżącej jest niewątpliwie trudna, dlatego otrzymała prawo do zasiłku celowego. Organ zwrócił też uwagę, że zasiłek celowy nie jest jedyną formą pomocy społecznej dla skarżącej, gdyż z akt wynika, że został jej również przyznany zasiłek okresowy na okres od października do grudnia 2024 r. Zdaniem SKO, w tych okolicznościach nie można twierdzić, że zaskarżona decyzja narusza zasady pomocy społecznej, wynikające z art. 3 u.p.s. oraz argumentacji organu I instancji, iż ta wysokość udzielanych świadczeń wynika z konieczności rozdziału pomiędzy dużą liczbę osób wymagających opieki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca ponowiła dotychczasową argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – dalej jako: P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ kontrolowana decyzja odpowiada prawu. W tym miejscu należy jeszcze wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., w związku z wnioskiem skarżącej o jej skierowanie do rozpoznania we wskazanym trybie oraz brakiem sprzeciwu ze strony organu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w sprawie przyznania zasiłku celowego w kwocie 400 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie podstawowych potrzeb życiowych, w szczególności dotyczących zakupu pralki oraz produktów żywnościowych. Podstawę orzekania organów stanowiły przepisy wcześniej przywołanej ustawy o pomocy społecznej. Jak stanowi art. 39 ust. 1 tej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 wskazanego przepisu, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści skargi wynika, że skarżąca nie zgadza się z kwotą przyznanego wsparcia w formie zasiłku celowego, która w jej ocenie jest niewystarczająca na pokrycie wydatków związanych z zakupem pralki oraz żywności. Przechodząc do kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 36 pkt 1 lit. c) i art. 39 u.p.s., jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., jeżeli zachodzą jednocześnie powody wymienione w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub inne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy. W przypadku osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe w dacie wydawania decyzji wynosiło 776 zł. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym przede wszystkim z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 października 2024 r. wynika, że skarżąca niewątpliwie spełnia powyższe kryterium dochodowe. Skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, pozostaje w nieformalnej separacji z mężem, który nie wspiera jej finansowo. Skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków dochodem skarżącej był wyłącznie zasiłek okresowy w kwocie 388 zł. Skarżąca na skutek urazu [...] pozostaje w stałym leczeniu. Do skargi dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Praw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2024 r., zaliczające ją do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wraz ze wskazaniami dotyczącymi odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej lub właściwie przystosowanego stanowiska. Na podstawie tych ustaleń organy oceniły, że skarżąca spełnia warunki uzasadniające przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego, tj. spełnia kryterium dochodowe, a przy tym posiada status osoby bezrobotnej oraz wymaga stałego leczenia. Jednocześnie deklarowaną konieczność zakupu pralki i żywności należy zaliczyć do czynności zaspokajającej aktualne niezbędne potrzeby skarżącej. Z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie wnioskowane świadczenie zostało skarżącej przyznane, a zakwestionowana została jedynie jego wysokości, istotne znaczenie ma wyjaśnienie stronie wnioskującej o przyznanie tego rodzaju wsparcia, że decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do rozstrzygnięcia, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania polityki państwa, co jednak nie oznacza zupełnej dowolności w zakresie rozstrzygnięcia. W związku z powyższym kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji istotnie ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. Analizując sprawę w przedstawionych wyżej aspektach Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy wywiązały się z nałożonych na nie przepisami prawa obowiązków. Materiał dowodowy został w niezbędnym zakresie zgromadzony w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji, a stan faktyczny prawidłowo ustalony na jego podstawie pozostaje bezsporny. Nie można również zarzucić organom dowolności w zakresie wysokości przyznanej pomocy. Zdaniem Sądu wysokość przyznanego zasiłku celowego została stosownie umotywowana. Zarówno organy, jak i Sąd nie negują trudnej sytuacji materialno-bytowej, w jakiej znalazła się skarżąca. Jednakże wyjaśniono skarżącej, że kwota świadczenia uwarunkowana jest możliwościami finansowymi organu w zakresie środków przeznaczonych na zabezpieczenie społeczne mieszkańców gminy w ramach własnych zasobów. Istotne znaczenie ma bowiem zrozumienie przez stronę korzystającą ze świadczeń przyznawanych w ramach pomocy społecznej, że potrzeby osób i rodzin korzystających z takiej pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom, ale także - mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (zob. art. 3 ust. 4 u.p.s.). Wysokość udzielanych świadczeń dostosowana jest więc nie tylko do potrzeb wnioskodawcy, lecz również wynika z konieczności rozdziału pomiędzy liczbę osób wymagających takiego wsparcia. W niniejszej sprawie wnioskowana pomoc została skarżącej przyznana stosownie do możliwości jakimi dysponował organ. Zasadnie wskazano również, że w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej należy uwzględnić i wykorzystać również własne uprawnienia, zasoby i możliwości, w szczególności w ramach obowiązku alimentacyjnego, jaki ciąży na najbliższych członkach rodziny skarżącej, dla osoby znajdującej się w niedostatku z przyczyn obiektywnych związanych ze stanem zdrowia. Organy słusznie motywują, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, wspomagający osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej w jej przezwyciężeniu (art. 3 u.s.p.). Pomoc społeczna nie jest instytucją, która ma zastępować własne starania obywateli w samodzielnym zapewnieniu utrzymania. Pomoc tego rodzaju nie może służyć, jako stałe i jedyne źródło dochodów, jeżeli istnieje możliwość i potencjał do osiągnięcia ich – przynajmniej w części – samodzielnie. Zasoby finansowe państwa – co oczywiste – nie są nieograniczone, w związku z czym organy pomocy społecznej mają obowiązek dostosować rodzaj, formę i rozmiar świadczeń do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwościach pomocy społecznej – art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy poczyniły właściwe ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy, czemu dały wyraz w uzasadnieniu podjętych decyzji. Organy w uzasadnieniu decyzji przedstawiły wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierowały się podejmując w sprawie rozstrzygnięcie, a organ odwoławczy odniósł się do argumentów skarżącej. Sąd nie dopatrzył się naruszenia reguł określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z podanych przyczyn, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.