II SA/Rz 264/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 maja 2016 r. sygn. II SA/Rz 264/16 o odmowie przyznania prawa pomocy – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy i sposobu zagospodarowania terenu - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. W terminie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF K. K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg zawartych w nim oraz dodatkowym oświadczeniu informacji, prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z konkubentem, utrzymując się z rent w wysokości odpowiednio 160 i 530 zł miesięcznie (skarżącej świadczenie przysługuje kwartalnie) oraz doraźnej pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej (do 200 zł), co z trudem wystarcza na bieżące utrzymanie. Jako ponoszone w skali miesiąca wydatki wykazała zakup żywności i lekarstw – odpowiednio 300 i 200 zł oraz opłaty za energię elektryczną i telefon - 150 i 100 zł. Na majątek wnioskodawczyni składa się murowany, niewykończony dom o pow. 90 m² (z tego użytkowane jest 32 m²) oraz nieruchomości rolne o pow. 8,41 ha (w tym 2,3 ha lasu). Konkubent posiada wymagający naprawy ciągnik rolniczy z 1980 r. oraz położone w znacznej odległości od miejsca zamieszkania grunty rolne o pow. 2,83 ha; gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów, a pozyskiwane w naturze pożytki przeznaczane są na własne potrzeby. 1/3 gruntów wnioskodawczyni stanowi własność jej siostry, która wraz z dziećmi ma też być inwestorem zamierzonej budowy domu (skarżąca jako właścicielka planowanej pod zabudowę działki zamierza im ją darować i nie będzie ponosić żadnych wydatków związanych z inwestycją). Postanowieniem z 27 maja 2016 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał na nieprzekonujące wyjaśnienia co do źródeł pokrycia wydatków związanych z zamierzoną budową; skoro skarżąca wskazała na zamiar darowizny której do tej pory nie uczyniła, należy mieć wątpliwości co do zamiaru jej dokonania. Nawet jeżeli jej deklaracje są prawdziwe, to inwestorzy powinni pokryć niewielki w porównaniu z kosztami całości inwestycji wydatek w postaci kosztów sądowych. Zwrócono także uwagę na stosunkowo duże wydatki z tytułu użytkowania telefonu, które jako nie mające związku z zabezpieczeniem koniecznym potrzeb życiowych, nie korzystają z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty postępowania. Deklarowane przez skarżącą wydatki (750 zł) wykazują nadwyżkę nad dochodami (690 zł). Nie określono także częstotliwości wsparcia uzyskiwanego z pomocy społecznej. W sprzeciwie od postanowienia referendarza K. K. podniosła, że z braku dochodów nie jest w stanie opłacić kosztów wpisowych i innych kosztów. Aktualnie jest sama (nie ma konkubenta) i dysponuje tylko swoimi dochodami (praca na gospodarstwie z uwagi na wiek oraz brak sprzętu i środków jest ograniczona do minimum i nie przynosi dochodów). Wsparcie z pomocy społecznej wynosi "niecałe" 200 zł /rok na dwie osoby. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej P.p.s.a.), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wniosek K. K. dotyczy prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznanie osobie fizycznej następuje w wyniku wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka ta nie została spełniona. Udzielone przez wnioskodawczynię informacje nie jawią się jako wzajemnie spójne, a przez to przekonujące. Nie kwestionując możliwych trudności materialnych i finansowych, nie jest bowiem możliwe, aby wydatki przewyższały uzyskiwane dochody. Wobec deklaracji, że takich nie przynosi gospodarstwo rolne, wymienione kwotowo wydatki powinny mieć pokrycie w dochodach ze świadczeń rentowych, a jak wykazano w postanowieniu referendarza, były one większe niż dochody. Wnioskodawczyni nie wskazała przy tym źródła pokrycia stwierdzonej różnicy, co jest jeszcze bardziej istotne wobec podniesienia w sprzeciwie, że aktualnie pozostaje sama, a więc różnica między dochodami a wydatkami zapewne również uległa zwiększeniu. Jako źródło pokrycia wskazanej wyżej różnicy nie można traktować wsparcia z pomocy społecznej, które wg wyjaśnień skarżącej, ma marginalne znaczenie. Wyjaśnienia tej sytuacji trudno też opierać na domniemaniach i samoistnie poszukiwać, np. w prowadzonym przez skarżącą gospodarstwie rolnym. To na osobie ubiegającej się o prawo pomocy spoczywa bowiem obowiązek wiarygodnego wykazania spełnienia przesłanek jego przyznania, a ponadto zgodnie z oświadczeniem skarżącej, produkcja rolna jest ograniczona do minimum i nastawiona głównie na zaspokojenie własnych potrzeb żywnościowych. Nie bez znaczenia w tej sytuacji pozostaje struktura wymienionych przez skarżącą wydatków, z których z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) mogłyby korzystać jedynie te związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, a za takie trudno uznać chociażby stosunkowo znaczne – względem pozostałych wydatków oraz uzyskiwanych dochodów - wydatki na telefon (przy jednoczesnym braku wykazania, że ich wysokość uzasadniona jest szczególnymi okolicznościami i spełnia powyższe kryterium). Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżąca podkreślając trudną sytuację materialną nie wykazała, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jej niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w wyniku opłacenia kosztów sądowych. W opisanym przypadku należy także zwrócić uwagę na potencjalną możliwość poprawy sytuacji materialnej i finansowej skarżącej w ramach własnych działań. Wobec twierdzeń o ograniczaniu działalności rolniczej z racji wieku i braku odpowiedniego zaplecza do jej kontynuowania we wcześniejszym zakresie, możliwość tę należy upatrywać w pozyskaniu dodatkowych dochodów z dzierżawy niewykorzystywanych gruntów rolnych, czy wręcz ich zbyciu. Podkreślenia wymaga, że przy stosunkowo znacznym areale, w ogóle nie została przez skarżącą wyjaśniona kwestia pobierania dopłat do produkcji rolnej. W tych okolicznościach nie sposób ocenić wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy inaczej, niż zostało to dokonane w postanowieniu referendarza z 27 maja 2016 r. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że w sytuacji, gdy skarżąca wskazuje, że nie jest jej zamiarem prowadzenie inwestycji dla której wystąpiła o warunki zabudowy, a ponadto zamierza darować związaną z tym nieruchomość na rzecz bliskiej rodziny, przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie chociażby od wpisu od skargi stanowiłoby w tej sytuacji niczym nieusprawiedliwione przerzucanie związanych z tym kosztów na Skarb Państwa, stanowiąc tym samym nieuzasadnione przysporzenie na jej rzecz i to w sytuacji, gdy zamierza ona nieodpłatnie uszczuplić swój majątek. Stąd też, jeżeli skarżąca z wiadomych dla siebie przyczyn działa w interesie innych osób, powinna podjąć działania zmierzające do pozyskania od nich stosunkowo niedużych względem całości inwestycji kosztów. Nic nie stoi też na przeszkodzie, aby osoby te samodzielnie wystąpiły z wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy, co nie jest uzależnione od legitymowania się prawem własności nieruchomości. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.