II SA/Rz 27/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 27/17 o odmowie przyznania prawa pomocy – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. W terminie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF A. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Według zawartych w nim oraz dodatkowym oświadczeniu informacji, wnioskodawca jest studentem pierwszego roku na Uniwersytecie [...]. Mieszka wraz z rodzicami (dom o pow. 100m2), pozostając na ich utrzymaniu. Otrzymuje stypendium socjalne w wysokości 400 zł. Siostra wnioskodawcy studiuje w [...] i utrzymuje się z otrzymywanego stypendium socjalnego w wysokości 300 zł oraz środków przekazywanych jej przez babcię. Dochód uzyskiwany przez matkę to 1000 zł, natomiast przez ojca to 1600 zł. Podał, że opłata za gaz za okres od września do listopada 2016 r. wyniosła 566 zł, natomiast za okres od listopada 2016 r. do stycznia 2017 r. - 1371 zł. Z kolei opłata za energię elektryczną za te same okresy wyniosła odpowiednio 498 zł i 436 zł, a za wodę i kanalizację (listopad 2016 r. - luty 2017 r.) 159 zł. Średnie miesięczne wydatki na wyżywienie to 300 zł na osobę, na telefon to 69,80 zł, na utrzymanie samochodu to 400 zł (w tym paliwo na dojazd do uczelni). Postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał na wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego – brak przedstawienia rachunków bankowych swoich i pozostałych domowników oraz wątpliwości co do okoliczności sugerujących, że ojciec strony jest właścicielem co najmniej dwóch nieruchomości. W sprzeciwie od postanowienia referendarza A. K. wskazał na krzywdzący charakter orzeczenia. Podał, że z faktycznych wyliczeń kosztów utrzymania rodziny i domu wynika, że nie posiadają żadnych wolnych środków na poniesienie opłaty sądowej. Sprecyzował, że miesięczne średnie koszty jakie ponoszą rodzice to opłaty za: gaz – 490 zł, energię elektryczną – 250 zł, wodę – 53 zł, telefon i Internet – 70 zł, samochód – 400 zł, śmieci – 32 zł, wyżywienie dla 3 osób – 1200 zł, pomoce naukowe (np. fartuchy, rękawice itp.) – ok. 200 zł dla dwóch studiujących osób. Wskazał także na stan zdrowia rodziców, wyjaśniając, że wydatki ponoszone na leki to kwota około 150-200 zł. Nadto rodzice pomagają materialnie studiującej siostrze i jest to kwota rzędu 300-400 zł. A. K. wyjaśnił także wątpliwości co do podanych na rachunku za prąd różnych adresów nabywcy usług sprzedaży i dystrybucji energii elektrycznej. Powyższe związane jest ze zmianą numerów poprzedni adres to: [...], a aktualnie jest to: [...]. Jest to jedna nieruchomość, która nie przynosi zysków. Płacą natomiast podatki i ponoszą wydatki na remonty wynikające z "siedemnastoletniej eksploatacji". Reasumując podał, że nie posiadają żądnych dodatkowych wolnych środków na poniesienie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej P.p.s.a.), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wniosek A. K. dotyczy prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznanie osobie fizycznej następuje w wyniku wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka ta nie została spełniona. Nie kwestionując możliwych trudności materialnych i finansowych, nie sposób zauważyć, że wymienione kwotowo wydatki (wskazane szczegółowo w sprzeciwie) – wynoszące 3195 zł nie przewyższają dochodów uzyskiwanych przez rodziców oraz z tytułu pobieranego przez skarżącego i jego siostrę stypendium – kwota rzędu 3300 zł. Mimo, że jest to niewielka różnica, to jednak struktura wymienionych przez skarżącego wydatków, wskazuje, że z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) mogłyby korzystać jedynie te związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych a te na bieżąco są zaspokajane. Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżący podkreślając trudną sytuację materialną nie wykazał, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jego niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w wyniku opłacenia kosztów sądowych. W opisanym przypadku należy także zwrócić uwagę, że wnioskodawca mimo stosownego wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowych (swojego i pozostałych domowników), co powoduje, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności rzutujące w bezpośredni sposób na możliwość poniesienia przez niego związanych ze sprawą kosztów sądowych bądź na jego częściową partycypację w nich. Nie mogło odnieść zamierzonego skutku, złożone na piśmie, a dołączone do sprzeciwu, oświadczenie W. K. (ojca wnioskodawcy), że posiada konto bankowe, na które wpłaca środki z emerytury a korzystanie z niego umożliwia mu dokonywanie płatności (bezpłatnie). Wysokość salda po zapłaceniu należności "zbliża się do 0". W ocenie Sądu oświadczenie to złożone zostało wyłącznie na potrzeby pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Od tej zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo a Sąd rozpoznający wniosek w tym przedmiocie obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.