II SA/Rz 274/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia odmówić przyznania Ł. B. prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Ł. B. wnioskiem złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wg jego uzasadnienia i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, - jest osobą bezrobotną, a jedynym źródłem utrzymania jej i męża jest pobierane przez niego świadczenie przedemerytalne w wysokości 759 zł. brutto (659 zł. netto), - wykazane kwotowo wydatki obejmują koszty utrzymania mieszkania - średnio 345 zł./m-c i zakupu lekarstw – 47 zł., - posiadany przez nich majątek obejmuje wydzieloną część domu o pow. 36,8 m², mieszkanie o pow. 34,55 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,22 ha. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni (głównie z uwagi na nieadekwatność wykazanych dochodów do kosztów utrzymania 2 osób oraz opłacenie wpisu od skargi w wysokości 147 zł.), została ona wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia i przesłania wyciągów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych za okres od 1 marca 2011 r. do dnia wykonania wezwania. Wg udzielonej przez skarżącą odpowiedzi: - zwaloryzowana wysokość pobieranego przez jej męża zasiłku przedemerytalnego wynosi obecnie 783 zł. brutto (678 zł. netto), co potwierdza załączona kserokopia decyzji ZUS, - średnia wysokość miesięcznych wydatków na zakup żywności to 400 zł., zaś na zajmowane przez nią i męża mieszkanie – 246 zł. (z kwoty tej 154,80 zł. pokrywa Gmina [...] w formie dodatku mieszkaniowego), 100 zł. miesięcznie jest odkładane na opał, - środki na opłacenie wpisu zostały przez nią pożyczone, - wykazaną przez nią wydzieloną część domu użytkuje jej córka z wnukiem, prowadząca oddzielne gospodarstwo domowe, - nie posiada ona rachunku bankowego. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Dochodzone przez Ł. B. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego dotyczy jego przyznania w zakresie całkowitym, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. W przypadku zaś gdy wnioskodawca wykaże jedynie brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny może być mu przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego (art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Tak w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie determinujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności jego przyznania. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ocena wniosku Ł. B. nie potwierdziła spełnienia powyższych przesłanek, mimo że wstępna jego analiza i powoływanie się przez nią na trudną sytuację materialną mogłyby na to wskazywać (przeciwko uznaniu braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania a więc przyznaniu całkowitego prawa pomocy przemawia sam fakt opłacenia wpisu od skargi, niezależnie od tego, z jakich środków został pokryty). Głównym tego powodem jest niespójność udzielonych przez skarżącą informacji, widoczną zwłaszcza w zakresie wydatków ponoszonych w skali miesiąca na utrzymanie mieszkania; wg informacji z wniosku PPF jest to kwota 345 zł., a jak wynika z dodatkowego oświadczenia 246 zł., z czego skarżąca po odliczeniu dodatku mieszkaniowego opłaca tylko 91 zł. Jeżeli zaś przyjąć, że dodatek ten nie jest wliczony w kwotę 345 zł. obejmującą tylko koszty skarżącej (w tym wymienione w pierwotnie złożonym formularzu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stosowanym w postępowaniu cywilnym opłaty za energię elektryczną i gaz oraz wywóz nieczystości), to suma tej kwoty i pozostałych wykazanych wydatków (żywność – 400 zł., lekarstwa – 47 zł., opał – 100 zł.) o ponad 200 zł. przekracza deklarowaną kwotę dochodów (678 zł. netto). Bez wątpienia oprócz wydatków wyżej wymienionych skarżąca zmuszona jest chociażby okazjonalnie ponosić także inne, zwłaszcza związane z zakupem środków czystości, obuwia i odzieży. Bardzo prawdopodobne są także chociażby niewielkie wydatki na telefon. Nie można także pominąć tego, że skarżąca mimo żądania zawartego w skierowanym do niej wezwaniu, nie udzieliła informacji co do ewentualnie posiadanych przez nią i męża pojazdów mechanicznych; skutkuje to domniemaniem, że jednak taki pojazd w ich posiadaniu się znajduje i ponoszą jakieś koszty związane z jego utrzymaniem i eksploatacją. Wnioskodawczyni w żaden sposób nie wykazała, skąd czerpie na to środki. Za w pełni wiarygodne nie można także uznać jej oświadczenia co do źródła pokrycia wpisu od skargi. Niezależnie od ogólnikowego stwierdzenia o pożyczeniu środków na ten cel (przy braku wskazania od kogo) należy zauważyć, że z natury wszelkich zobowiązań finansowych wynika konieczność ich późniejszej spłaty. W przypadku opisanej przez wnioskodawczynię sytuacji finansowej, nawet przy założeniu że jej wydatki nie przekraczają dochodów, byłoby to praktycznie niemożliwe. W tym kontekście budzi więc znaczne zdziwienie i zastanowienie, że wobec opisywanych przez siebie trudności finansowych, wnioskodawczyni z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie wystąpiła od razu po otrzymaniu wezwania do opłacenia wpisu, lecz dopiero po dokonanej jego wpłacie. Zauważenia wymaga także, że skarżąca nie ustosunkowała się w pełni do skierowanego do niej wezwania o przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych swoich i męża; w udzielonej odpowiedzi wskazała, że nie posiada rachunku bankowego, całkowicie pomijając jednak osobę małżonka (brak wyciągu z jego rachunku lub informacji o jego nieposiadaniu). Powyższe okoliczności nasuwają podejrzenie co do zamiaru ukrycia przez wnioskującą swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skutkując uzasadnionym przypuszczeniem, że są one nieco odmienne od przestawionej dla potrzeb rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Ponieważ prawo to ma charakter wyjątkowy a regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a), interpretowanie przedstawionych wątpliwości na korzyść skarżącej prowadziłoby do nadużycia instytucji prawa pomocy, a tym samym do naruszenia zasad jego przyznawania. Rygoryzm związanego z tym postępowania wynika ze źródeł jego finansowania, którymi są środki publiczne. Okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, a osoba składająca wniosek musi się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. W przedstawionej sytuacji uznanie zasadności wniosku nie jest więc możliwe, mimo że wstępna jego analiza mogłaby na to wskazywać. Podkreślenia wymaga, że ewentualne przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych nie skutkuje zwrotem już poniesionych, a opłacenie przez skarżącą wpisu od skargi umożliwia jej merytoryczne rozpoznanie przez Sąd. Przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie ustanawiają ponadto wymogu reprezentowania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie obciążeń finansowych stron), a sąd przy rozstrzyganiu sprawy bierze z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Skoro zatem skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie objętym złożonym wnioskiem, orzeczono jak w sentencji postanowienia.