II SA/Rz 277/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Jolanta Ewa Wojtyna Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ NSA Maria Zarębska-Kobak Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 4 września 2008 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymana nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...]; II. stwierdza nieważność decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] października 2007 r. nr [...]. II SA/Rz 277/08 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [....]r. nr [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania T.T. od decyzji Burmistrza Miasta J. z dnia [....]r. nr [....]odmawiającej przyznania zaliczki alimentacyjnej postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej powołano art. 17 pkt. 1 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 10 ust. 2 w związku z art. 7 ust. 1, art. 2 pkt 5 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 3 pkt 13 i pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji Kolegium - stwierdziło, że T.T. wnioskiem z dnia [....]r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o "wypłatę zaległego zasiłku alimentacyjnego od dnia 15.09.2007r.do dnia 15.01.2008r. przyznanego małoletnim A. i J.T. przez Sąd Rejonowy w J.". Podała, że wstrzymanie wypłaty nastąpiło w dniu[....]. z powodu śmierci D.T. - matki dzieci. Dzieci pozostają pod jej i męża opieką i utrzymaniu od 15.09.2007r. Sąd Rejonowy w J. ustanowił ich rodziną zastępczą. Postanowienie uprawomocniło się w dniu[....]. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Miasta J. decyzją nr [....] odmówił przyznania zaliczki alimentacyjnej na dzieci A. i J.T. na wnioskowany okres. W jej motywach wskazał, że postępowanie w sprawie zaliczki alimentacyjnej na okres zasiłkowy 2007/2008 na w.w. dzieci zostało umorzone decyzją z dnia [...]r. nr [....] w związku ze śmiercią wnioskodawczyni D.T. Babcia dzieci T.T. nie jest ani przedstawicielem ustawowym ani opiekunem prawnym dzieci i dlatego nie jest osobą uprawnioną do pobierania na nich zaliczki alimentacyjnej. Organ I instancji powołał art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zgodnie z którym zaliczka nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w rodzinie zastępczej, a Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia [....]sygn. akt [....] umieścił dzieci w rodzinie zastępczej. Odwołanie od tej decyzji wniosła T.T. domagając się ponownego rozpatrzenia jej wniosku, który dotyczył wyrównania zaliczki a nie jego przyznania. Wskazała, że od dnia śmierci matki dzieci przebywały pod jej opieką i jej męża mimo, że nie byli wówczas rodziną zastępczą. Wstrzymanie wypłaty zaliczki alimentacyjnej spowodowało, że dzieci nie otrzymywały żadnych świadczeń pieniężnych i były wyłącznie na ich utrzymaniu. Z uwagi na powyższe wniosła o wyrównanie zaliczki alimentacyjnej na dzieci jako na osoby uczące się. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że zasady przyznawania zaliczki alimentacyjnej są uregulowane w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Art. 18 ust. 2 stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) ilekroć w ustawie tej jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, ze wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Kolegium wyjaśniło, że przyznanie zaliczki alimentacyjnej może mieć miejsce wyłącznie na wniosek osoby uprawnionej (art. 2 pkt 5 cyt. ustawy), jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego, złożony na formularzu, którego wzór określony został w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 105, poz. 882, ze zm.), i łącznie z dokumentami, o których mowa w art. 10 ust. 5 cyt. ustawy. Organ orzekający ma obowiązek ustalić czy osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej spełniła wszystkie przesłanki określone przepisami ustawy, a w przypadku ustalenia istnienia prawa do zaliczki alimentacyjnej jej przyznanie i wypłacenie, a nie wykonanie wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia [....] sygn. akt [....], mimo tego, że wyrokiem tym na rzecz małoletnich powodów A.T. i J.T. zasądzone zostały tytułem rat alimentacyjnych kwoty po 270 zł miesięcznie na rzecz każdego z nich. Organ II instancji podkreślił, że wypłata zaliczki alimentacyjnej wymaga uprzedniego jej przyznania przez organ właściwy, a także i to, że zaliczka alimentacyjna przysługuje wyłącznie osobie uprawnionej, o której mowa w art. 2 pkt 5 ustawy. Natomiast w rozpoznawanej sprawie uprawnieni do świadczenia A.T. i J.T. nie są wychowywani przez osobę, o której mowa w art. 2 pkt 5 lit. a i b ustawy. Nie są oni również osobami uczącymi się w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych o których mowa w art. 2 pkt 5 lit. c cyt. ustawy. Dodatkowo T.T. nie przysługuje prawo do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla tych dzieci na okres od 15 września 2007r. do 15 stycznia 2008 ponieważ w tym okresie nie była przedstawicielem ustawowym ani tez opiekunem prawnym dzieci. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podało, że wypłata zaliczki alimentacyjnej nie została wstrzymana gdyż, na okres zasiłkowy od 1.09.2007 r. do 30.09.2008 r. nie została przyznana. Postępowanie wszczęte na wniosek D.T. z dnia [....]r. w sprawie ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci A. i J.T. zostało umorzone decyzją z dnia [...]r. nr [...] Burmistrza Miasta J. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła T.T. w której domaga się respektowania art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jednoznacznie stwierdza kto jest faktycznym opiekunem dzieci uczących się w Gimnazjum. Dotyczy to okresu od 15.09.2007r. do 15.01.2008r. kiedy to faktycznym opiekunami dzieci byli T. i Z.T. Kolegium i MOPS podjęli błędne decyzje, w których pominęli brzmienie art. 4 w.w. ustawy. Na marginesie podała, że MOPS w J. nie interesował się sytuacją rodzinną i materialną dzieci. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, ale z powodu uchybień procesowych orzekających organów uwzględnionych przez Sąd z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem i przy tej kontroli nie jest związany granicami skargi, czyli ma obowiązek brać pod uwagę naruszenia prawa przez orzekające organy, o jakich nie wspomniano w skardze. Wynika to z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm./ oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./, zwanej dalej skrótem p.p.s.a. Poza tym, Sąd stosownie do art. 135 p.p.s.a. może kontrolować akty administracyjne nie objęte skargą, wydane wcześniej lub później, jeżeli akty te były podjęte w granicach zaskarżonej sprawy i wobec tych aktów może stosować środki przewidziane w p.p.s.a., gdy jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy objętej skargą. Stan faktyczny sprawy sąd I instancji ustala na podstawie akt administracyjnych i sądowych /art. 133 § 1 p.p.s.a./. Stan faktyczny sprawy jest następujący: W dniu 18.07.2007 r. D.T. /matka mał. A.T. i mał. J.T. złożyła u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz w/w dzieci i do wniosku dołączyła wymagane dokumenty. Komornik przedmiotowy wniosek w dniu 12.09.2007 r. przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w J. wraz z zawiadomieniem o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych należnych od W.T. /ojciec dzieci/. Matka uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej D., B. /2-ga imion/ T. zmarła w dniu 15.09.2007 r. W związku z tym zdarzeniem, Burmistrz Miasta J. decyzją z dnia [....]r., Nr [....], na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22.04.2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm./, dalej jako ustawa o zaliczce alimentacyjnej – umorzył postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci A. i J.T. Wskazana decyzja została skierowana do nieżyjącej D.T. We wniosku /opatrzonym datą 23.01.2008 r./, który w dniu 24.01.2008 r. wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., T.T. /babka dzieci/ wniosła "o wypłatę zaległego zasiłku alimentacyjnego od dnia 15.09.2007 r. do dnia 15.01.2008 r., przyznanego małoletnim A. i J. T. przez Sąd Rodzinny w J.". We wniosku nadmieniła, że z powodu śmierci matki dzieci, dzieci od dnia 15.09.2007 r. pozostają pod opieką wnioskodawczyni i jej męża. Do wniosku dołączyła prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w J. – Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia 28.12.2007 r., sygn. akt[....]– umieszczające mał. A.T. /ur. 29.10.1992 r./ i J.T. /ur. 9.04.1994 r./ w rodzinie zastępczej dziadków macierzystych T.T. i Z.T. Przywołane postanowienie uprawomocniło się dnia 18.01.2008 r. Decyzja Burmistrza Miasta J. nr [...], odmawiająca przyznania zaliczki alimentacyjnej na dzieci A. i J.T. na okres od 15.09.2007 r. do 15.01.2008 r., opatrzona jest datą "07.01.2008", zaś w uzasadnieniu decyzji podano, że wniosek T.T. wpłynął do organu I instancji w dniu 24.01.2008 r. W aktach administracyjnych nie ma postanowienia o sprostowaniu daty wydania decyzji. Na zasygnalizowaną kwestię organ odwoławczy nie zwrócił uwagi i zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję zawierającą przypuszczalnie błąd pisarski. Z art. 113 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej wynika, że sprostowania błędów i oczywistych omyłek dokonuje tylko organ, który wydał decyzję dotkniętą taka wadą. Oznacza to jednocześnie, że w kontrolowanej sprawie administracyjnej, organ odwoławczy nie był władny do sprostowania błędu zawartego w decyzji organu I instancji. Poza tym taka wada, aczkolwiek nieistotna stanowiła przeszkodę do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, wobec czego organ odwoławczy powinien przed rozstrzygnięciem sprawy zwrócić się do organu o wydanie postanowienia w trybie art. 113 § 1 k.p.a. /por. wyrok NSA z dnia 6.05.1987 r., IV SA 1050/86 z aprobującą glosą Barbary Adamiak – OSP Z. 3/1991, poz. 66, str. 117-120/. Przedstawione orzeczenie, aczkolwiek dotyczyło sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji, to jednakże powołana teza, zdaniem Sądu in merito, odnosi się również do postępowania zwyczajnego, bowiem organ odwoławczy bez uprzedniego sprostowaniu błędu lub omyłki przez właściwy organ, nie może ustalać, iż de facto taka wada w decyzji organu nastąpiła. Nie było natomiast przeszkód do wydania decyzji kasacyjnej w rozumieniu art. 138 § 2 k.p.a. W granicach przedmiotowej sprawy mieści się wcześniejsza decyzja Burmistrza Miasta J. z dnia [...] r., Nr [....], umarzająca postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionych mał. A. i J.T. Przyczyną umorzenia postępowania była śmierć przedstawicielki ustawowej uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej. Pojęcie "w granicach sprawy" jest pojęciem materialnoprawnym, zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy decydują elementy podmiotowe i przedmiotowe /por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 27.06.2000 r., sygn. akt FPS 12/99 – ONSA Nr 1/2001, poz. 7 oraz literatura podana w uzasadnieniu w/w wyroku/. Z art. 2 pkt 5 ustawy o zaliczce alimentacyjnej wynika, że pojęcie osoby uprawnionej do zaliczki alimentacyjnej oznacza osoby uprawnione do świadczeń alimentacyjnych na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Stosownie do art. 7 ust. 1 powołanej ustawy zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej. Przepisy te prowadzą do konkluzji, iż w sprawie administracyjnej dotyczącej zaliczki alimentacyjnej stronami postępowania są osoby uprawnione. Art. 10 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej stanowi, że ustalenie prawa do zaliczki następuje na wniosek osoby uprawnionej do zaliczki, jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego. Redakcja tego przepisu jest skorelowana z przepisami Kodeksu cywilnego regulującymi zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych osób fizycznych. Osoby uprawnione niepełnoletnie /nie mające ukończonych 18 lat/, ze względu na treść art. 14 § 1 k.c., nie mogą skutecznie złożyć wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, zatem wniosek w ich imieniu składa przedstawiciel ustawowy. W przedmiotowej sprawie, jak również w sprawie zakończonej decyzją Burmistrza Miasta J. stronami były te same osoby uprawnione, tj. mał. A.T. i mał. J.T. Między tymi sprawami zachodzi również tożsamość przedmiotowa. Śmierć przedstawiciela ustawowego mał. uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej, nie dawała podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, bowiem jak to już wyjaśniono sprawa wniesiona do organu przez matkę dzieci, nie była sprawą osobistą przedstawicielki ustawowej, lecz była związana z prawami jej dzieci. Matka dzieci była tylko uprawniona do złożenia i popierania w ich imieniu wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. W takim stanie rzeczy Burmistrz Miasta J., stosownie do art. 97 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej powinien zawiesić postępowanie administracyjne i zwrócić się do sądu opiekuńczego o ustanowienie opiekuna dla mał. uprawnionych. Treść art. 97 § 1 pkt 2 k.p.a. nie budzi żadnych wątpliwości, zawieszenie postępowania było obligatoryjne, przeto zdaniem Sądu decyzja Burmistrza Miasta J. z dnia [....]r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa /art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a./. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. oraz art. 113 § 1 k.p.a., Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku, zaś na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie II wyroku. Sąd nie stosował art. 152 p.p.s.a., bo zaskarżona decyzja nie nadaje się do wykonania. Sąd nie orzekał też o kosztach postępowania sądowego, gdyż skarżąca pomimo pisemnego pouczenia o treści art. 210 § 1 p.p.s.a., nie złożyła wniosku o przyznanie kosztów, a niezależnie od tego żadnych kosztów sadowych nie poniosła. Zarzut podniesiony w skardze, że stosownie do art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, ze zm./, opiekun faktyczny może składać wniosek, reprezentować mał. uprawnionych w sprawie o ustalenie zaliczki alimentacyjnej, nie jest zasadny bowiem zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mogą być stosowane odpowiednio tylko w kwestiach nieuregulowanych w ustawie o zaliczce alimentacyjnej. Wskazana ustawa w art. 10 ust. 2 samodzielnie określa podmioty legitymowane do złożenia wniosku o ustalenie zaliczki alimentacyjnej /osoby uprawnione do zaliczki, przedstawiciele ustawowi osób uprawnionych, opiekunowie prawni/. W powołanym przepisie nie jest wymieniony opiekun faktyczny, zatem nie posiada legitymacji do złożenia takiego wniosku. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy uwzględnić n/w wskazówki: 1) organ I instancji z udziałem opiekuna prawnego mał. uprawnionych powinien kontynuować postępowanie o ustalenie zaliczki alimentacyjnej wszczęte na wniosek matki dzieci, 2) w toku postępowania organ ustali, czy zachodzą materialnoprawne przesłanki do przyznania zaliczki alimentacyjnej określone w ustawie z dnia 22.04.2005 r., a w razie potrzeby rozważy, czy istnieje możliwość przyznania zaliczki na okres krótszy od okresu zasiłkowego.