II SA/Rz 277/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. Z. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. II SA/Rz 277/13 U Z A S A D N I E N I E H. Z. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego zwróciła się o przyznanie adwokata z urzędu. Podniosła, że nie posiada środków finansowych na jego ustanowienie. W złożonym następnie wniosku na urzędowym formularzu PPF podtrzymała swoje żądanie. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 277/13 wydanym przez referendarza sądowego odmówiono skarżącej ustanowienia adwokata. Od tego postanowienia w dniu 6 maja 2013 r. (data nadania urzędzie pocztowym) skarżąca złożyła sprzeciw, wnosząc o uwzględnienie jej wniosku i zarzuciła sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym. W uzasadnieniu nie zgodziła się z argumentacją referendarza sądowego przedstawioną w postanowieniu objętym sprzeciwem. Wskazała, że jej sytuacja finansowa, ekonomiczna kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, a posiadany dochód zaspokaja tylko podstawowe potrzeby rodziny. Podniosła, że w jej wniosku nie ma rozbieżności między wydatkami, a posiadanym dochodem. Pismem z dnia 21 maja 2013 r. Sąd zwrócił się do skarżącej o przedłożenie dokumentów potwierdzających zaciągnięty kredyt i spłatę miesięcznych rat, a w szczególności o wyjaśnienie, czy w okresie kiedy został zaciągnięty kredyt mąż skarżącej pracował, czy też był chory oraz o precyzyjne i dokładne wyjaśnienie z jakich źródeł skarżąca pokrywa różnicę między dochodami, a wydatkami rodziny. Wezwanie należało wykonać w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, pod rygorem odmowy przyznania adwokata z urzędu. Przesyłka zawierająca wezwanie została awizowana w dniu 23 maja 2013 r. i mimo jej kolejnego awizowania w dniu 31 maja 2013 r. nie została podjęta, co jednak wywołuje zastępczy skutek doręczenia z dniem 6 czerwca 2013 r. (zgodnie z art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - określanej dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Ustanowienie adwokata objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przy czym w niniejszej sprawie zgodnie z art. 239 pkt 1 a P.p.s.a. z uwagi na przedmiot sprawy skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Pogląd powyższy odnieść należy także do instytucji adwokata z urzędu, którego wynagrodzenie pokrywa z reguły Skarb Państwa. Odnosząc się do wskazanej w skardze potrzeby ustanowienia w sprawie adwokata wypada zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżąca nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. Obawy skarżącej, że mogła nie przedstawić ewentualnych uchybień jakie mogły mieć miejsce przed organami administracyjnymi, są bezzasadne, gdyż obowiązkiem Sądu jest z urzędu takie uchybienia wziąć pod uwagę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie złożonego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF ustalił, że skarżąca: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 19-letnim uczącym się synem, - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 92 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 2,14 ha (gospodarstwo prowadzone jest na własne potrzeby), - jako jedyne źródło dochodów został wykazany pobierany przez męża wnioskodawczyni zasiłek chorobowy w wysokości 1400 zł. brutto /960 zł. netto/, - jako ponoszone wydatki skarżąca wskazała: zakup leków dla męża (200 – 250 zł./m-c) i siebie (ok. 100 zł./m-c), swoje składki na KRUS (366 zł./kwartał), opłatę za energię elektryczną (ok. 200 zł./2 m-ce), zakup gazu butlowego (ok. 60- 70 zł./m-c), podatek od nieruchomości (ok. 100 zł./rok) – dołączone kserokopie decyzji wymiarowych na 2013 r. wskazują kwoty 212 i 151 zł., dojazdy syna do szkoły (50 zł./tydzień), korepetycje dla niego (200 zł./m-c) oraz opłatę za wyżywienie i internat (200 zł.), spłata kredytu w wysokości 5 tys. zł. zaciągniętego na remont stodoły (rata w wysokości 150 zł./m-c). Dodatkowo powołała się na poniesione od listopada 2012 r. koszty leczenia syna: 3 prywatne wizyty lekarskie po 80 zł. i zakup leków w wysokości ok. 150 – 160 zł./m-c. Sąd uznał, iż wniosek H. Z. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Fakt posiadania przez skarżącą domu, nieruchomości rolnej, oraz stałych dochodów, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy, co powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącej wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd uznał, iż wniosek o przyznanie adwokata nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby nie mogła ona partycypować w kosztach ustanowienia adwokata, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwaliło się stanowisko, że ponoszone przez stronę skarżącą wydatki związane ze spłatą kredytu, czy też ubezpieczeniem nie mogą być brane pod uwagę w pierwszej kolejności przed kosztami sądowymi związanymi z ustanowieniem adwokata. Innymi słowy skoro skarżąca była w stanie zaciągnąć kredyt na remont stodoły, to tym bardziej jest w stanie wygospodarować środki finansowe na ustanowienie adwokata, który i tak nie jest wymagany na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Obwiązek reprezentowania skarżącej przez fachowego pełnomocnika wymagany jest np. przy ewentualnym wniesieniu skargi kasacyjnej. Nie budzi wątpliwości Sądu, że we wniosku występują rozbieżności między wysokością wykazanych przez skarżącą miesięcznych dochodów (960 zł. netto), a wymienionymi wydatkami, które proporcjonalnie rozliczone do tego okresu dają kwotę w granicach 1350 – 1550 zł. i to bez uwzględniania wydatków na leczenie syna, ewentualnie ponoszonych na usługi telefoniczne, utrzymanie pojazdów mechanicznych, doraźne zakupy pomocy szkolnych, odzieży i obuwia, środków higieny, a także z pewnością ponoszonych – chociażby w ograniczonym zakresie z uwagi na prowadzenie gospodarstwa rolnego - na zakup żywności. Skarżąca również w sprzeciwie nie wyjaśniła istniejących rozbieżności, a w szczególności nie podała w jaki sposób i z jakich środków pokrywa dość istotną różnicę między nimi. Matematyczna analiza złożonego wniosku w postaci różnicy między posiadanymi dochodami rodziny, a jej wydatkami potwierdzają istniejącą rozbieżność ustaloną już wcześniej przez referendarza sądowego. Wypada zauważyć, że mimo wezwania Sądu o wyjaśnienie przez skarżącą okoliczności związanych z zaciągniętym kredytem oraz o wyjaśnienie z jakich źródeł pokrywana jest różnica między dochodami, a wydatkami rodziny, skarżąca nie udzieliła informacji w tym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.