II SA/Rz 279/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego. C. L. wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z treści tego wniosku i dołączonego do niego pisma przewodniego wynika, że skarżąca nie jest w stanie ponieść związanych z tym wydatków bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Ma 75 lat i jest osobą samotną. Przewlekle choruje i nie potrafi sama sporządzić pisma. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 785 zł. netto (914 zł. brutto), z czego ponosi koszty utrzymania zajmowanego mieszkania o pow. 61 m² w wysokości 300 zł. (jest to jedyny wartościowy składnik jej majątku), opłaca rachunki za energię elektryczną – 95 zł. i telefon – 40 zł., kupuje leki – 150 zł.; na zakup żywności, środków czystości i odzieży pozostaje jej kwota 200 zł. miesięcznie. W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe. Równoznaczne jest to z przyznaniem wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zwolnienie C. L. od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jej nie najlepszą sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Bieżące dochody, których jedynym źródłem jest pobierana przez nią emerytura, wg złożonego oświadczenia przeznacza w całości na utrzymanie siebie i mieszkania oraz leczenie. Mając na uwadze wysokość tego świadczenia, jej wiek i związany z nim stan zdrowia, okoliczności te nie budzą zastrzeżeń. Powoduje to, że opłacenie przez nią związanych ze sprawą kosztów sądowych bezsprzecznie rzutowałoby na możliwość zaspokojenia bieżących, podstawowych potrzeb życiowych, mimo że w obiektywnym ujęciu koszty te nie są znaczne, a ponadto jako związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie; oprócz wymaganego aktualnie wpisu od skargi którego opłacenie jest warunkiem nadania jej dalszego biegu i merytorycznego rozpoznania, do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji; obydwie w wysokości po 100 zł. Uznając za zasadne zwolnienie C. L. od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia na obecnym etapie postępowania jej wniosku o ustanowienie radcy prawnego, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Podyktowane jest to przede wszystkim wynikającą z ustanowionej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady ponoszenia przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek wnioskodawczyni niewątpliwie spełnia mając zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe, mimo że stosunkowo niewielkie i bilansujące się z ponoszonymi wydatkami dochody. Nie bez znaczenia jest również to, że nie ma ona na utrzymaniu innych osób. Także wg poglądu utrwalonego w piśmiennictwie, prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym koszty sądowe i ustanowienie fachowego zastępcy prawnego) powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Skarżąca do takich osób się nie zalicza, ale jeżeli nawet miałaby trudności z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, to z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, jego finansowanie ze środków publicznych oraz ograniczoną wysokość tych środków – wobec przyznania jej częściowego prawa pomocy - nie powinna generować dodatkowych wydatków z tym związanych tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Skarżąca konieczności występowania w sprawie przez radcę prawnego w żaden sposób nie uzasadniła, a jego brak - odmiennie niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ogranicza jej w dostępie do sądu. Przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują zresztą obowiązku reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie; wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), która to potrzeba aktualnie nie zachodzi. Ustanowienie fachowego pełnomocnika nie jest także uzasadnione stopniem skomplikowania sprawy, bowiem przedmiotem skargi jest proceduralna kwestia przywrócenia terminu, a z treści formułowanych przez skarżącą pism (skargi, odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. i zażalenia na wydane przez niego w dniu [...] listopada 2009 r. postanowienie) wynika jej dobre rozeznanie w sprawie. Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącej jako strony postępowania. Powyższe nie uprawnia zatem wnioskodawczyni do żądania przyznania jej całkowitego prawa pomocy, tym bardziej, że jak wynika z udzielonej w formularzu PPF w rubryce nr 7.1. informacji, skarżąca "jest w trakcie podziału masy spadkowej" i jej sytuacja majątkowa, a co za tym idzie możliwości płatnicze mogą ulec zmianie. W tym stanie rzeczy ustanowienie dla niej radcy prawnego stanowiłoby na obecnym etapie postępowania nadużycie prawa pomocy. Z tych przyczyn, wobec braku spełniania przez C. L. przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem jej wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.