II SA/Rz 282/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z. N. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] wniósł o zwolnienie od niego wskazując, iż jest to kwota niewspółmiernie wysoka do jego możliwości finansowych, a na utrzymaniu ma niepracującą żonę i studiującą córkę. W złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, powołując się na niskie dochody oraz okoliczność pozostawania jego żony bez pracy, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg zawartego we wniosku oświadczenia posiadany przez niego majątek obejmuje dom o pow. 120 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,36 ha. Jedynym źródłem dochodów skarżącego jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza; wysokość tych dochodów została przez niego podana na 4000 zł. brutto. Ponieważ oświadczenie to okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do jego uzupełnienia poprzez złożenie w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowego oświadczenia obejmującego: a) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym przeznaczanych na zakup żywności i utrzymanie domu (opłaty), a także innych jeżeli wpływają w istotny sposób na obciążenie domowego budżetu, b) wskazanie źródeł pokrycia wydatków związanych z zakupem nieruchomości rolnej i domu, wobec widniejącego w złożonej skardze zapisu "Na zakup mojej działki wraz z domem (...) przeznaczyłem duże środki finansowe (...)", c) wyjaśnienie, czy studiująca córka jest osobą pracującą (wskazywał na to jej wiek) i osiąga jakieś dochody; jeżeli tak z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, d) wykazanie wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.), e) korzystanie ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej (w jakiej formie i wysokości). Jednocześnie zobowiązano skarżącego do przedłożenia za okres od 1 marca 2008 r. do czasu wykonania wezwania kserokopii rachunków (faktur) potwierdzających wydatki związane z kosztami utrzymania domu (opłaty), wyciągów za ten okres z operacji z posiadanych przez niego i domowników rachunków bankowych (osobistych i firmowych), a także do przedłożenia zaświadczenia potwierdzającego wysokość dochodów uzyskanych przez niego w 2007 r. (ewentualnie kserokopii lub odpisu zeznania podatkowego za ten rok) oraz zaświadczeń potwierdzających status jego żony jako osoby bezrobotnej i córki jako osoby studiującej (ewentualnie kserokopii stosownych dokumentów w tym przedmiocie, np. decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną, legitymacji studenckiej itp.). Mimo upływu wyznaczonego terminu (ostatnim jego dniem był 9 lipiec 2008 r.) i wskazanego w wezwaniu rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, nie zostało ono przez skarżącego wykonane. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wiąże się z przyznaniem częściowego prawa pomocy, co w przypadku osoby fizycznej związane jest z obowiązkiem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Kryterium finansowe (majątkowe) jest zatem jedynym, w oparciu o które ocenia się zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy (bez znaczenia pozostaje zatem powoływanie się przez skarżącego w piśmie w którym zwrócił się pierwotnie o zwolnienie od wpisu od skargi na rzekomo słabszą względem organu pozycję w postępowaniu administracyjnym, czy wskazywanie jako podstawy wszczętego postępowania obok jego interesu prawnego także zasad współżycia społecznego). Informacje podane przez skarżącego we wniosku PPF z uwagi na ich ogólnikowość i lakoniczność nie dawały możliwości jego merytorycznego rozpoznania, gdyż nie wskazywały na spełnienie przez niego w/w przesłanki, tj. zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego, żony i córki. Zaznaczyć przy tym należy, iż przez uszczerbek ten należy rozumieć zagrożenie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (np. żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnosząca ma obowiązek poczynienia stosownych oszczędności. Z braku wiarygodnych podstaw do uznania zasadności wniosku, do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych Z. N. miało przyczynić się skierowane do niego wezwanie, mające oparcie w art. 255 P.p.s.a.; zgodnie z nim jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieustosunkowanie się skarżącego do wezwania powoduje, że brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż spełnia on warunki do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ujawnienie wszystkich źródeł i wysokości dochodów z jednoczesnym określeniem średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie pozwoliłoby dokonać wiarygodnej oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i związanych z tym jego możliwości płatniczych. Ze złożonego wniosku PPF nie wynika też jednoznacznie, że licząca 32 lata córka skarżącego – tak jak jego żona – jest osobą bezrobotną i mimo studiowania nie uzyskuje żadnych dochodów. Mimo powoływania się w skardze na znaczne wydatki związane z zakupem domu, skarżący nie wskazał źródeł też pochodzenia przeznaczonych na to środków finansowych (skoro twierdzi, iż jego dochody są faktycznie niskie, to raczej nie miałby możliwości sfinansowania takiej inwestycji). Nie bez znaczenia pozostawało ustalenie, czy i w jakim zakresie wnioskodawca korzysta z ewentualnego wsparcia pomocy społecznej oraz czy oprócz domu i działki rolnej dysponuje innymi składnikami majątku, w tym przede wszystkim pojazdami mechanicznymi. Powyższe nasuwa uzasadnione przypuszczenie co do zamiaru ukrycia przez wnioskującego swojej prawdziwej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, najprawdopodobniej poprzez zaniżenie faktycznie osiąganych dochodów w stosunku do wykazanych we wniosku PPF. Poddaje to tym samym w wątpliwość wiarygodność już złożonego w tym wniosku oświadczenia. Podkreślić należy, że gdyby nawet skarżący borykał się z trudnościami finansowymi (co wydaje się raczej mało prawdopodobne), nie zwalnia go to od obowiązku szczegółowego wykazania swojej sytuacji materialnej. Związane jest to z wyjątkowym charakterem prawa pomocy mającym zastosowanie tylko w sytuacjach wyjątkowych (stosownie do art. 199 P.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie). Wiąże się z tym konieczność dokonania dokładnego rozeznania stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów wnioskodawcy oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skoro skarżący świadomie uchyla się od wykonania skierowanego do niego wezwania, tym samym nie może liczyć na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Przyznanie mu w takiej sytuacji prawa pomocy prowadziłoby do nadużycia tej instytucji, która z racji finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) jest poddana szczególnym wymaganiom. Tym samym wątpliwości, które znalazły odzwierciedlenie w treści skierowanego do skarżącego wezwania w żadnym wypadku nie mogą być interpretowanie na jego korzyść. Obecnie wymagana tytułem wpisu od skargi kwota 500 zł. z pewnością nie może być uznana za niską czy symboliczną i mogłaby być przeznaczona przez skarżącego na pokrycie innych potrzeb. Zasadnicze znaczenie ma jednak faktyczna możliwość jego opłacenia, która w jego przypadku wobec zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, stałych dochodów i braku wydatków o szczególnym charakterze wydaje się jak najbardziej realna; dotyczy to także pozostałych kosztów sądowych, które ewentualnie mogą wystąpić w przyszłości, tj. opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpisu od skargi kasacyjnej – w przypadku jej wnoszenia - w wysokości połowy wpisu od skargi, tj. 250 zł. Ubocznie należy podkreślić, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi). Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia jego żądania. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.