II SA/Rz 287/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Jolanta Ewa Wojtyna NSA Maria Zarębska-Kobak Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 20 października 2009 r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...), Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w (...) z dnia (...), Nr (...); II. zasądza od Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) na rzecz skarżącego T.W. kwotę 50 zł /słownie: pięćdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 287/09 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. (dalej GOPS) odmówił T. W. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na pokrycie części lub całości kosztów leczenia z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. W odwołaniu skarżący stwierdził, że decyzja jest bardzo krzywdząca, bowiem w demokratycznym państwie uniemożliwia się leczenie, rehabilitację, wykup leków, poprawę warunków życia. Uzasadnienie decyzji jest całkowitym kłamstwem, a organ zwlekał z wydaniem decyzji oraz jej wysłaniem. Skarżący kategorycznie stwierdził, że nie zamieszkuje z E. D., nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i nigdy nie pobierał darów za inne osoby. Podpisy na kartach potwierdzające odbiór darowizn za inne osoby zostały sfałszowane w urzędzie. Stwierdził, że nawet należne mu pieniądze są zatrzymywane w GOPS. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) po rozpatrzeniu odwołania T. W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. zwana dalej w skrócie k.p.a.) oraz art. 2, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 12, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. nr 115, poz. 728 ze zm. – zwana dalej u.p.s.). Skarżący wnioskiem z dnia 30 września 2008r. zwrócił się o udzielenie pomocy pieniężnej na sfinansowanie lub dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego, gdyż skromne środki, którymi dysponuje przeznacza na potrzeby życia codziennego. SKO wskazując na art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. wyjaśniło, że zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 8ust. 1 pkt 3 u.p.s. z zastrzeżeniem art. 40,41,78,91 przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okolicznościach uzasadniających udzielenie pomocy. Z wywiadu środowiskowego i materiału dowodowego wynika, że odwołujący zamieszkuje i wspólnie gospodaruje z E. D., a dochód rodziny wynoszący 1.352, 28 zł przekracza sumę kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszącą 702zł. (353 zł x 2). W tej sytuacji decyzja organu pierwszej instancji jest uzasadniona, gdyż organ orzekając o przyznania zasiłku celowego kieruje się interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. W skardze do Sądu skarżący T. W. nie sprecyzował kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że decyzje organów obydwu instancji są krzywdzące, bo organy orzekające o przyznaniu pomocy społecznej nie rozumieją osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Zaprzeczył, że prowadzi wspólne gospodarstwa z E. D., gdyż sam zamieszkuje w domu. Za nieprawdziwe uznał stanowisko Kolegium o marnotrawieniu przyznanej pomocy. Zarzucił, że pracownicy ośrodka nie przyjechali na wywiad środowiskowy, a pomoc w zakresie zaspokojenia życiowych potrzeb to jest zakup leków i pokrycie kosztów rehabilitacji nie została udzielona. Według skarżącego pracownicy ośrodka fałszują też dokumentację, gubią oryginalne dokumenty, które przedkłada, a w decyzjach piszą wszystko jak sami uważają. Zdaniem skarżącego, chociaż raz w roku ze względu na warunki życiowe winien otrzymać świadczenie z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach prawa. W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów procesowych, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie obydwu rozstrzygnięć na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd skorzystał z możliwości orzekania w granicach sprawy i braku związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.). Przedmiotem postępowania administracyjnego był wniosek skarżącego, który wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. [...] września 2008r.o udzielenie pomocy finansowej w formie pomocy pieniężnej na sfinansowanie lub dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego. Na wstępie niniejszych rozważań Sąd zwraca uwagę, że skarżący we wniosku domaga się przyznania pomocy społecznej na sfinansowanie lub częściowe pokrycie kosztów turnusu rehabilitacyjnym, natomiast zaskarżona decyzja orzeka o odmowie przyznania zasiłku na pokrycie kosztów leczenia i leków. Z porównania zakresu orzekania i kierunku prowadzenia postępowania wyjaśniającego już na tym etapie kontroli zaskarżonej decyzji pojawiają się istotne nieścisłości. Organ pierwszej instancji w podstawie prawnej powołał tekst jednolity Kodeksu postępowania administracyjnego ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 1980r. nr 9, poz. 26, podczas, gdy aktualnie obowiązuje tekst jednolity ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2000r. nr 98, poz. 1071. Podobnie przedstawia się kwestia publikatora ustawy o pomocy społecznej. Aktualnie obowiązujący tekst jednolity został ogłoszony 2 lipca 2008r. w Dzienniku Ustaw Nr 115, poz. 728. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu. Użycie zwrotu "w szczególności" dowodzi, że jest to katalog przykładowy i dlatego udzielenie pomocy na sfinansowanie lub dofinansowanie pobytu na turnusie rehabilitacyjnym będzie się mieściło w granicach przedmiotowych świadczenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Użycie w cytowanym przepisie określenia "może być przyznany" oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Słusznie SKO stwierdziło, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego, a zaistnienie tego warunku decyduje o uprawnieniu podmiotu do otrzymania zasiłku celowego. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o pomocy lub odmowie przyznania świadczenia z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się między innymi w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego reguluje rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. nr 77, poz. 627 ze zm. – zwane dalej rozporządzeniem). Stosownie do § 2 ust. 1,ust. 2 rozporządzenia wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o potrzebie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Pracownik socjalny przeprowadzając wywiad bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuacje osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznanej pomocy. (§ 2 ust. 4 rozporządzenia). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację wywiadu przeprowadza się nie rzadziej, niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się wywiad rodzinny tzw. aktualizacja wywiadu, sporządzona 21 października 2008r. na formularzu o nazwie "Część IV – dotyczy osób lub rodzin korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej". Zarówno adnotacja pracownika socjalnego uczyniona w rubryce nr 7 "Dotychczas otrzymywane świadczenia – na podstawie decyzji ostatecznej" pracownik socjalny podał decyzję z dnia [...] września 2008r. nr [...] – decyzja odmowna. Sąd stwierdził, że materiał dowodowy z akt administracyjny nie pokazuje, aby skarżący otrzymywał pomoc społeczną, która byłaby podstawą do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu rodzinnego (skróconej formy wywiadu). Ponadto skarżący na rozprawie oświadczył, że złożył 9 wniosków o przyznanie pomocy, ale za każdym razem odmówiono udzielenia pomocy. W wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny zawarł stwierdzenie "T. W. wybiera dary żywnościowe w GOPS na dwie osoby to jest na siebie i matkę. Trudno jest wykluczyć prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego". Takie wnioskowanie pracownika socjalnego narusza przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania, bowiem decyduje o sposobie liczenia kryterium dochodowego, od którego zależy przyznanie pomocy społecznej. Materiał dowodowy sprawy nie zawiera argumentów na poparcie przyjętego stanowiska przez organ, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z matką. Skarżący konsekwentnie przeczy o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z G. D., a organy nie podejmują żadnych czynności, aby zweryfikować twierdzenia skarżącego. Nie można tak jak to uczyniły organy uznać odbiór darów żywnościowych nawet w imieniu innej osoby za prowadzenie z nią wspólnego gospodarstwa domowego. W słowniku, zamieszczonym w art. 6 u.p.s. znajduje się normatywna definicja "rodziny", przez którą należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (pkt 14). Skarżący na rozprawie wyjaśnił, że G. D. jest jego ciotką i większość czasu przebywa w szpitalu lub hospicjum. Tylko w okresie pomiędzy pobytem w szpitalu ciotka zamieszkuje w budynku nr [...] w B. Dodał, że sam będzie musiał wyprowadzić się z tego budynku, gdyż ma orzeczony nakaz eksmisji. Sąd stwierdził, że organy naruszyły przepisy art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. bowiem nie ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Decyzja odmawiająca przyznania świadczenia z pomocy społecznej i to z powodu przekroczenia kryterium dochodowego nie może być uzasadniona brakiem możliwości wykluczenia istnienia wspólnego gospodarstwa domowego. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjnym środkiem dowodowym określony w ustawie o pomocy społecznej, ale nie zwalnia to ośrodka pomocy społecznej z przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organy pomocy społecznej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie, niezbędnym do wydania decyzji w sprawie zasiłku celowego, zważywszy na fakt, że decyzje te mają charakter uznaniowy, a nie dowolny. Uznaniowy element rozstrzygnięcia musi być należycie udowodniony, a następnie wykazany w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Dodatkowo Sąd zauważa, że organy nie wyjaśniły nawet, czy istotnie skarżący był skierowany na turnus rehabilitacyjny, co też mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na rozprawie skarżący okazał orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] listopada 2008r. Nr [...], z którego wynika, że został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Kwestia stanu zdrowia skarżącego określonego aktualnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności będzie wymagała ustalenia, czy w stosunku do skarżącego nie będą miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. nr 111, poz. 535 ze zm.). Zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia wywiad środowiskowy w takim przypadku sporządza się na formularzu wywiadu wg załącznika nr 2. Mając na względzie przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził naruszenie art. 7, art. 77, k.p.a. oraz art. 107 ust. 4 u.p.s. i z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 li.c) w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił decyzje obydwu instancji. Za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut nieprzeprowadzenia wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania wobec faktu podpisania wywiadu przez skarżącego bez uwag w dniu 21 października 2008r. Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. orzekł o zwrocie kosztów postępowania, na które złożyły się koszty dojazdu strony do Sądu w kwocie 50 zł. Zwrot kosztów dotyczy też sprawy o sygn. akt II SA/Rz 288/09, bowiem odbyły się w tym samym dniu to jest 20 października 2009r. W ponownym postępowaniu organy przeprowadzą postępowanie wyjaśniające kierując się uwagami zawartymi w uzasadnieniu wyroku. W szczególności ustalą, na jakim formularzu winien być przeprowadzony wywiad rodzinny ze względu na przedstawione okoliczności związane ze stanem zdrowia, podejmą czynności celem jednoznacznego stwierdzenia czy skarżący jest osobą pozostająca w rodzinie czy samotną, gdyż ma to istotne znaczenie dla obliczenia kryterium dochodowego, organ winien mieć na względzie treść wniosku o przyznanie pomocy. W zależności od poczynionych ustaleń organ wyda decyzję odpowiadającą warunkom z art. 107 § 3 k.p.a.