II SA/Rz 291/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części. K. K. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi, w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała na ponoszone przez siebie oraz pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym męża i syna wydatki: ogrzewanie budynku – 370 zł., gaz - 37zł., energia elektryczna – 115 zł., utrzymanie starego budynku (drobne naprawy) – 50 zł., podatek od nieruchomości – 5 zł., dojazdy męża do pracy i syna do szkoły – 222 zł., ubezpieczenie budynku i męża na życie – 40 zł., środki higieniczne – 50 zł., zakup lekarstw dla siebie i męża – 160 zł., dojazdy (do lekarza, na pocztę, do apteki, urzędów i na zakupy) – 70 zł., telefon – 50 zł., zakup odzieży, obuwia i bielizny – 30 zł.; suma tych wydatków to 1179 zł. miesięcznie. Przy łącznych dochodach jej i męża w wysokości 1980 zł. netto (zasiłek przedemerytalny skarżącej w kwocie 641,63 zł. oraz wynagrodzenie za pracę męża – 1318,37 zł.) na życie pozostaje kwota 781 zł./m-c (260,33 zł. /osobę). Jedynym wykazanym przez skarżącą wartościowym składnikiem majątku jest dom o pow. 98 m². Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Stosownie do powyższego przyznanie prawa pomocy podyktowane jest przede wszystkim oceną możliwości finansowych osoby wnioskującej, dokonywanej z uwzględnieniem sytuacji majątkowej oraz dochodów i wydatków jej oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym kontekście, mimo braku bezpośredniego wykazania przez K. K. potrzeb życiowych swoich i członków rodziny których zaspokojenie mogłoby być zagrożone w związku z wymogiem opłacenia kosztów sądowych, uznano, że jej wniosek o przyznanie w sprawie objętej skargą częściowego zwolnienia od nich zasługuje na uwzględnienie. Wynika to przede wszystkim z analizy jej możliwości płatniczych odnoszonych do osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, a także do wysokości kosztów których płatność już jest wymagalna (wpis od skargi w kwocie 500 zł.) i które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji w wysokości połowy wpisu od skargi (w niniejszej sprawie 250 zł.). Dochody skarżącej i jej męża pochodzą wyłącznie z pobieranego zasiłku przedemerytalnego i wynagrodzenia za pracę. Ze środków tych pokrywają oni wszystkie wydatki związane z utrzymaniem siebie i uczącego się syna oraz domu. W sytuacji nieposiadania przez nich jakichkolwiek wolnych zasobów pieniężnych czy składników majątkowych przynoszących dodatkowe dochody, przy wykazanych obciążeniach finansowych związanych z bieżącym utrzymaniem, nawet jednorazowe opłacenie w stosunkowo krótkim okresie czasu w/w kosztów sądowych w pełnej ich wysokości mogłoby skutkować zagrożeniem dla podstaw ich egzystencji. Sama wysokość wpisu w sprawie objętej skargą z pewnością nie jest dla nich kwotą niską, gdyż stanowi ponad ¼ miesięcznych dochodów oraz prawie 2/3 środków, jakie po pokryciu w skali miesiąca wszystkich wydatków pozostają im na życie (zakup żywności). W tej sytuacji obciążenie skarżącej całością kosztów sądowych stanowiłoby nadmierny ciężar finansowy dla jej domowego budżetu, któremu bez narażania siebie i domowników na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu nie byłaby w stanie podołać. Powyższe wiąże się zatem z potrzebą ustalenia poziomu kosztów sądowych, które K. K. może bez tego uszczerbku opłacić. O tym, że posiada ona możliwość częściowej partycypacji w tych kosztach dobitnie świadczy sama okoliczność wnioskowania o częściowe zwolnienie od nich. Niezależnie od tego wyraźnego podkreślenia wymaga, że dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę nie bierze się wszystkich normalnie ponoszonych przez osobę wnioskującą wydatków, lecz wyłącznie te, które służą zaspokajaniu podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych (zakup żywności, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania). W tym kontekście z wymienionych w uzasadnieniu wniosku wydatków skarżącej należałoby wyłączyć np. przeznaczane na utrzymanie starego budynku – 50 zł., telefon – 50 zł., zakup odzieży, obuwia i bielizny – 30 zł. Z uwagi na porę roku ograniczeń można by też poszukiwać w nakładach na ogrzewanie budynku. Pewne oszczędności może przynieść także ograniczenie do niezbędnego minimum pozostałych wydatków. Stosownie do powyższego za zasadne uznano zwolnienie K. K. od kosztów sądowych w ½ części; w przypadku wpisu od skargi będzie to kwota 250 zł., odnośnie opłaty kancelaryjnej lub wpisu od skargi kasacyjnej odpowiednio 50 i 125 zł. Względem wymienionych we wniosku PPF dochodów i wydatków skarżącej kwoty te nie są już rażąco wysokie i ich jednorazowe opłacenie - odmiennie niż 2 razy wyższych - nie będzie przekraczało jej możliwości finansowych, a także nie narazi jej i członków rodziny na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Koszty te są związane z konkretnym etapem postępowania sądowego; ich rozłożenie w czasie powoduje, że przy stałych miesięcznych dochodach oscylujących w granicach 2 tys. zł. netto nie będą one stanowiły nadmiernego obciążenia dla domowego budżetu wnioskodawczyni. Jest to wyrazem kompromisu między jej możliwościami płatniczymi a obowiązującą w postępowaniu sądowoadministarcyjnym zasadą ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Obowiązek ten generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek skarżąca spełnia. Dlatego też uwzględnienie jej wniosku w większej części niż ½ wiązałoby się z nadużyciem instytucji prawa pomocy, które z racji finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) poddane jest szczególnym wymaganiom. Zakres obecnie przyznanego K. K. prawa pomocy jest ponadto odzwierciedleniem orzeczeń, jakie w stosunku do niej zapadały już przed WSA w Rzeszowie w wyniku rozpoznania jej wcześniejszych wniosków o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (w sprawie o sygn. II SA/Rz 851/08 i II SA/Rz 13/09). Ubocznie należy zwrócić uwagę na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej będzie przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.