II SA/Rz 293/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. reprezentowanej przez pełnomocnika J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia I. Zwolnić H. S. od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia dla niej adwokata. J. S. jako pełnomocnik H. S. wezwany do uiszczenia wpisów w wysokości 2 x 100 zł. od zażaleń na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 lipca 2009 r. o odrzuceniu zażalenia J. S. z dnia 2 marca 2009 r. (1) oraz J. S. i H. S. z dnia 11 kwietnia 2009 r. (2), podpisanym przez siebie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, iż pobiera emeryturę w kwocie 936 zł. netto, która stanowi jedyne źródło utrzymania jego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony (H. S.). Dochody te przeznacza na leczenie (312 zł. miesięcznie), opłaty komunalne i podatki, "zakupy pierwszej potrzeby" – środki czystości, spłaca też zadłużenie z tytułu zaciągniętej pożyczki – 533 zł./m-c. Brakuje mu środków na remont budynku mieszkalnego, w tym doprowadzenie gazu i wody. Wg zawartego we wniosku oświadczenia posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 123 m² (z mieszkaniem o pow. 98 m²), nieruchomość rolną o pow. 1,52 ha, zaś z pojazdów mechanicznych samochód osobowy Fiat 126p – rok prod. 1979. Ponieważ powyższe informacje okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych H. S., jej pełnomocnik (mąż) został wezwany do złożenia dodatkowego, podpisanego przez nią oświadczenia obejmującego: a) wskazanie wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; z posiadanych informacji wynikało, iż do osób tych oprócz niego należy syn L. z rodziną oraz córka A. (w przypadku, gdyby osoby te nie zamieszkiwały wspólnie z wnioskodawczynią, należało wskazać ich aktualne miejsca zamieszkania/ pobytu), b) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez nią i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym na zakup żywności, opłaty związane z utrzymaniem domu itp., c) wskazanie wszystkich źródeł i wysokości dochodów uzyskiwanych przez nią i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż wykazane dochody J. S. (renta w wysokości 936 zł. netto) – przy wydatkach na zakup leków i spłatę pożyczki (odpowiednio 312 i 533 zł.) - są nieadekwatne do kosztów utrzymania chociażby tylko 2 osób; szczególnego wyjaśnienia w związku z tym wymagały ewentualne uprawnienia H. S. do pobierania świadczeń emerytalno – rentowych oraz okoliczność prowadzenia przez nią i syna L. działalności gospodarczej (jeżeli takiej nie prowadzą, należało określić ich sytuację zawodową - pracownik, bezrobotny, rolnik itp.), d) wykazanie wszystkich posiadanych przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.), e) korzystanie ze wsparcia pomocy społecznej (jeżeli tak, w jakiej formie i wysokości). W wezwaniu wskazano także na wymóg złożenia odpisów (kserokopii) zeznań podatkowych za 2008 r. H. S. i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (lub zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych przez nią i te osoby w roku 2008). Wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych przez H. S. (z wyraźnym zaakcentowaniem wymogu podpisania przez nią osobiście tego oświadczenia) wynikało z faktu, że na wcześniejszym etapie postępowania w sprawie objętej skargą – mimo wezwania - informacji w tym zakresie nie udzielił J. S. (w konsekwencji jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata został pozytywnie rozpatrzony wyłącznie w odniesieniu do kosztów sądowych). W udzielonej odpowiedzi J. S. wskazał, że: - żona choruje i przebywa u rodziny; z tego względu nie jest możliwe złożenie przez nią w terminie wyjaśnień, a on jest upoważniony do występowania w jej imieniu, - w gospodarstwie "zamieszkują sami"; syn z rodziną szuka pracy za granicą, - miesięczne odchody i wydatki wykazał w poprzednich wnioskach, - kserokopii zeznań podatkowych nie posiada. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wiąże się z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej związane jest z wymogiem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanka ta podlega ocenie w kontekście sytuacji materialno – bytowej osoby wnioskującej (i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym) oraz obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), obejmującej wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Niezależnie od tego, że prawo pomocy w zakresie całkowitym ma zupełnie wyjątkowy charakter i może mieć zastosowanie przede wszystkim do osób charakteryzujących się ubóstwem jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia (taki pogląd został zaprezentowany w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005), to warunkująca go przesłanka nie może być interpretowana rozszerzająco, a okoliczności na podstawie których się je przyznaje nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości. W kontekście powyższego, H. S. do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym nie kwalifikuje tak stan majątkowy (posiadanie domu i gospodarstwa rolnego oraz dochodów - renta jej męża), jak też brak wykazania, że przytoczone we wniosku PPF i dodatkowym oświadczeniu informacje polegają całkowicie na prawdzie. Przeciwko takiemu uznaniu przemawia częściowa sprzeczność oświadczeń składanych przez reprezentującego skarżącą pełnomocnika (jej męża) z informacjami zalegającymi w aktach sądowoadministracyjnych sprawy (dot. to m.in. osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, źródeł dochodów), jak też obiektywny brak możliwości uznania złożonych oświadczeń za w pełni wiarygodnych (w szczególności nieadekwatność wykazanych dochodów do ponoszonych wydatków i ogólnych kosztów utrzymania 2 osób). Dokładnemu wyjaśnieniu związanych z tym wątpliwości i ustaleniu rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni miało służyć wezwanie skierowane do J. S. (jako pełnomocnika), do złożenia przez H. S. dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych (lub ich kserokopii). Ponieważ brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności objętych wezwaniem stał u podstaw odmowy przyznania całkowitego prawa pomocy J. S. na skutek złożonego przez niego na wcześniejszym etapie postępowania wniosku (zwolniono go jedynie od kosztów sądowych), w obecnym wezwaniu wyraźnie podkreślono, że obecnie dodatkowe oświadczenie ma zostać złożone i podpisane przez H. S. J. S. do tego wezwania nie zastosował się, powołując się na chorobę żony i jej przebywanie poza domem - u rodziny (nie określił dokładnie gdzie i u kogo). Gdyby nawet przyjąć skuteczność podpisania przez niego w imieniu żony wniosku PPF i dodatkowego oświadczenia (w orzecznictwie sądowym istnieją rozbieżności co do dopuszczalności dokonania tych czynności przez pełnomocnika), to i tak ich treść nie daje podstaw do przyznania całkowitego prawa pomocy. Zakładając, że H. i J. S. prowadzą 2-osobowe gospodarstwo domowe (co świetle udzielonych informacji wcale nie jest takie oczywiste), nadal nie zostały wyjaśnione takie kwestie jak: - całkowita nieadekwatność wykazanych dochodów do kosztów ich utrzymania (brak wyjaśnienia kwestii uprawnień emerytalno – rentowych H. S. i prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, nieudokumentowanie wysokości dochodów osiągniętych w 2008 r.) - brak wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności i utrzymanie domu (opłaty), - brak wskazania miejsca zamieszkania / pobytu dzieci; nie spełnia tego wymagania twierdzenie, że syn z rodziną szuka pracy za granicą (nie wynika z tego, czy już przebywa za granicą, czy też nadal w kraju czyniąc starania o wyjazd), - korzystanie ze wsparcia pomocy społecznej. Ponieważ na podstawie identycznych okoliczności na wcześniejszym etapie postępowania uznano, że mimo niewyjaśnienia przez J. S. w/w kwestii jego sytuacja materialno – bytowa kwalifikuje go jednak do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, ze względu na identyczne podstawy rozpoznania wniosku w stosunku do jego żony i prowadzenie przez nich wspólnego gospodarstwa domowego stwierdzono brak podstaw do różnicowania i odmiennej oceny ich możliwości płatniczych. W tym względzie za celowe uznano również zwolnienie od tych kosztów H. S., których nie byłaby w stanie ponieść bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu (w tym względzie należy mieć ma uwadze ponoszone przez nią i męża koszty bieżącego utrzymania siebie i domu oraz leczenia). Ponieważ niezależnie od zakresu wnioskowanego prawa pomocy inicjatywa co do wykazania ustawowych przesłanek jego przyznania spoczywa na osobie wnioskującej, a pełnomocnik H. S. nie podjął dostatecznych starań w tym kierunku, brak jest podstaw do jednoczesnego pozytywnego jego rozpoznania w części dot. ustanowienia adwokata (zawarty w dodatkowym wezwaniu rygor sygnalizował możliwą odmowę przyznania prawa pomocy w przypadku jego niewykonania). Jeżeli udział fachowego pełnomocnika w sprawie wnioskodawczyni uważa za niezbędny - wobec zwolnienia od kosztów sądowych - powinna sama wygospodarować na to środki. Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż przy spełnieniu pozostałych wymagań formalnych, brak reprezentacji przez adwokata (radcę prawnego) pozostaje bez wpływu na rozpoznanie wniesionych obecnie przez H. S. środków odwoławczych (zażaleń). W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.