II SA/Rz 296/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. R. Z. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF w terminie do uiszczenia wpisu od skargi wniósł o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu powołał się na niski dochód oraz koszty utrzymania rodziny, w tym dzieci w wieku szkolnym. Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwojgiem dzieci (11 i 13 lat), posiadany przez nich majątek obejmuje nieruchomość rolną o pow. 8 ha, zaś źródło utrzymania stanowią dochody skarżącego z rolnictwa – 600 zł., wynagrodzenie za pracę jego żony – 1650 zł. brutto oraz alimenty i zasiłek rodzinny na dzieci – 270 i 180 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę dodatkowego oświadczenia wynika ponadto, że: - główne wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną, gaz butlowy i ścieki (odpowiednio 100, 55 i 30 zł. miesięcznie), składkę KRUS – 350 zł./ kwartał, koszt wycinki i transportu z własnego lasu drzewa służącego do ogrzewania – 500 zł./ rok, zakup 1 tony węgla /sezon – 750 zł., zakup żywności 1500 zł./m-c., - dom w którym zamieszkują zajmują na podstawie użyczenia przez rodziców, - dochody netto żony skarżącego to 1250 zł., - skarżący nie prowadzi produkcji rolnej i nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dopłat, - posiada samochody osobowe Seat Alhambra (rok prod. 1999) i Fiat Uno (1991) oraz przeznaczony do prac polowych ciągnik typu "Sam", - dzieci skarżącego korzystają z obiadów finansowych przez opiekę społeczną. Dołączone do oświadczenia wydruki z rachunków bankowych wykazywały w przypadku skarżącego dodatnie saldo 6668 zł. (na dzień 11 maja 2011 r.), w przypadku zaś jego żony 887 zł. (na dzień 10 maja 2011 r.). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (ma ono zastosowanie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, wykazanie przesłanki od której uzależnione jest przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, a kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów. Dokonana w tym kontekście analiza udzielonych przez R. Z. informacji nie potwierdza zasadności jego wniosku tak w całości jak i w części, mimo że wynikająca z wzajemnego zestawienia wykazanych dochodów i rozliczonych w stosunku miesięcznym wymienionych wydatków względna równowaga między nimi wskazywałaby na brak możliwości wygospodarowania środków na pokrycie przez skarżącego związanych ze sprawą kosztów postępowania. Na koszty te składają się wydatki związane z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru oraz koszty sądowe, z których oprócz już wymaganego wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych mogących wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie 250 zł.). Należy przy tym zauważyć, że przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie ustanawiają wymogu występowania przez adwokata (radcę prawnego) na żadnym jego etapie, ograniczając się do wymogu sporządzenia przez nich niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów. Obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. Nie ma on charakteru absolutnego, jednak dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, a do takich R. Z. niewątpliwie należy. Jeżeli zatem nawet nie jest on w stanie wygospodarować na to środków z bieżących dochodów, wydatki związane z opłaceniem kosztów sądowych i ustanowieniem adwokata może pokryć z posiadanych przez siebie i żonę zasobów finansowych. Sam fakt ich zgromadzenia (szczególnie na rachunku skarżącego) niezbicie przekonuje o nadwyżce dochodów nad ponoszonymi wydatkami. W tej sytuacji wnioskowanie o przyznanie prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej i przeznaczonej dla najuboższych nie znajduje żadnego uzasadnienia i dowodzi braku spełnienia opisanych wyżej ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy. Nie jest ono instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz gwarantującą prawo do sądu tym osobom, które bez tej pomocy faktycznie byłyby go pozbawione. Podkreślenia przy tym wymaga, że związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) uszczerbek dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, koszy leczenia czy opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, a nie braku możliwości pokrycia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Mimo że wydatki wymienione kwotowo przez skarżącego co do zasady do takich należą, należy zauważyć, że jest on także właścicielem 2 samochodów, których koszty utrzymania już tego kryterium nie spełniają; obok oszczędności stanowi to więc drugie potencjalne źródło sfinansowania kosztów związanych z wniesioną przez niego skargą. Niezależnie od tego należy zwrócić uwagę na wynikający z utrwalonego orzecznictwa sądowego brak możliwości uzyskania wsparcia w ramach prawa pomocy w sytuacji, gdy osoba wnioskująca w sposób świadomy nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych. W przypadku R. Z. związane jest to z brakiem prowadzenia produkcji rolnej (wg złożonego oświadczenia), mimo posiadania przez niego i żonę znacznego areału ziemi. Nawet w sytuacji nieopłacalności osobistych działań w tym zakresie (związanych np. z brakiem odpowiedniego sprzętu), istnieje możliwość wydzierżawienia nieruchomości i uzyskania w ten sposób dodatkowych środków finansowych lub innych korzyści. Stosunkowo małym nakładem środków można też utrzymywać nieruchomość w tzw. dobrej kulturze rolnej, co jest wystarczającym warunkiem do ubiegania się o dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Niewykorzystanie tych możliwości z racji wyjątkowego charakteru prawa pomocy nie może uzasadniać skutecznego ubiegania się o jego przyznanie. Związane jest to również z nieudzieleniem dostatecznych wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej lub ich wzajemnej sprzeczności. W analizowanym przypadku dotyczy to niezgodności między oświadczeniem skarżącego o nieprowadzeniu działalności rolniczej a opłacaniem przez niego składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wykorzystywaniem posiadanego pojazdu typu "Sam" do prac polowych, a związanego z przedmiotem skargi budynku garażowo – gospodarczego jako obiektu do przechowywania narzędzi rolniczych, nawozów i środków ochrony roślin (wynika to ze skargi i akt administracyjnych sprawy). W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego, gdyż jego uwzględnienie tak w pełnym jak i częściowym zakresie prowadziłoby do nadużycia instytucji prawa pomocy. Z racji jego finansowania ze środków publicznych poddane jest ono szczególnym wymaganiom, które to nie zostały przez wnioskodawcę spełnione. Ubocznie należy zaznaczyć, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie przysługiwał skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.