II SA/Rz 297/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert Sędziowie NSA Ryszard Bryk AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. H. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej - skargę oddala - II SA/Rz 297/05 UZASADNIENIE Decyzją z [...] lutego 2005r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) po rozpatrzeniu odwołania B. H. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2004r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej raka piersi lewej (pkt 16/6). Na wniosek Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w R. z 25.09.2003r. przeprowadzono dochodzenie epidemiologiczne, w toku którego ustalono, że praca skarżącej polegała głównie na wykonywaniu zdjęć rentgenowskich pacjentów zgodnie z ustalonymi metodami lub według wskazań lekarza radiologa, prowadzenie obróbki ciemniowej zdjęć – wywoływanie, utrwalanie i suszenie błon rtg oraz obsługa urządzeń do fizykoterapii. W 1998r. u B. H. stwierdzono zmiany nowotworowe w lewej piersi o złośliwym charakterze. W sprawie wydano dwa orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej raka piersi lewej przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. z 9.02.2004r. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł. z 7.10.2004r. W uzasadnieniach wydanych orzeczeń wskazano na śladowe narażenie na promieniowanie jonizujące. Nowotwory złośliwe mogą być uznane za następstwo zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące, jeżeli prawdopodobieństwo indukcji przekracza 10% . Z wykazu dawek indywidualnych znajdujących się w bazie danych Zakładu Ochrony Radiologicznej IMP wynika, że zainteresowana w latach 1977-89 i 1996-99 była narażona na śladowe promieniowanie, co nie może być przyczyną istotnego prawdopodobieństwa indukcji raka sutka. natomiast z okresu od sierpnia 1970 do grudnia 1973r. brak danych o wielkości narażenia, ale przyjmując, że ekspozycja mogła osiągnąć wartość ówczesnej dawki granicznej (50 mSV) to prawdopodobieństwo indukcji raka sutka dopiero po ekspozycji na 200 mSV byłoby zbliżone do 10%, dlatego nie było podstaw do uznania raka sutka za chorobę zawodową. W odwołaniu skarżąca stwierdziła, że do pomiaru dawek stosowane były błony dozymetryczne tzn. filmy odpowiednio zabezpieczone poprzez umieszczenie ich w kasetach, a przenikalność przez te błony była o wiele mniejsza niż przez ciało ludzkie. Technicy rtg mają kontakt z promieniowaniem rozproszonym, którego dawka jest nie do odczytania np. przy wykonywaniu zdjęć aparatem małoobrazkowym, ustawiony z tyłu po lewej stronie pracownika. Zarzuciła, że ściany w pomieszczeniach nie były pokryte barytem, stary sprzęt, a błony dozymetryczne są zbyt prymitywnym sposobem pomiaru dawek dla promieniowania rozproszonego. Pracę w szpitalu uznała za bardziej niebezpieczną ze względu na wykonywanie zdjęć przy łóżkach pacjentów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wyjaśnił, że w sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej przesądzające znaczenie ma dowód z opinii biegłych – lekarzy z zakresu medycyny pracy. Decydujące znaczenie mają dwa jednobrzmiące orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej niezbędne jest potwierdzenie występowania trzech czynników: 1/pracownik wykonuje lub wykonywał pracę w narażeniu na czynnik szkodliwy (w tym wypadku promieniowanie jonizujące), który mógł u niego spowodować chorobę zawodową: 2/ u pracownika występuje schorzenie, którego objawy odpowiadają objawom choroby zawodowej, w tym przypadku raka sutki: 3/ należy udowodnić związek typu przyczyna-skutek pomiędzy narażeniem na nadmierne promieniowanie jonizujące, a występującymi objawami choroby zawodowej. W powyższej sprawie nie zaistniała pierwsza przesłanka, a mianowicie brak narażenia skarżącej na przekraczające dawki promieniowania jonizującego. Organ wyjaśnił, że właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych. Dobór metod i rodzajów pomiarów natężeń promieniowania jonizującego nie może być przedmiotem kontroli organów administracji publicznej orzekających w sprawie. Stosowane błony foto w tzw. kasetkach są detektorami rejestrującymi zarówno promieniowanie pierwotne jak i rozproszone, granicę stanowi jedynie energia promieniowania. Wykonywanie zdjęć radiologicznych przez techników rtg związane jest z występowaniem promieniowania pierwotnego oraz promieniowania rozproszonego, które ma wystarczającą energię by zostało zarejestrowane przez dozymetr filmowy bez względu na kierunek padania promieniowania. Zewnętrzna obudowa z tworzywa sztucznego nie stanowi żadnej bariery dla promieniowania, gdyż go nie absorbuje, ani nie osłabia. Z przedstawionej przez Instytut Medycyny pracy dokumentacji wynika, że w czasie pracy zawodowej u skarżącej od 1977r. nie zarejestrowano dawek promieniowania o wartościach przekraczających 0,1 mSv, w związku z tym brak było podstaw do uznania choroby zawodowej. W skardze do Sądu skarżąca B. H. nie wskazała kierunków weryfikacji zaskarżonej decyzji i w zasadzie powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu, zwłaszcza w zakresie sposobu opomiarowania promieniowania rozproszonego i urządzeń dozymetrycznych stosowanych do rejestracji promieniowania. Dodatkowo podkreśliła, że dawki promieniowania sumują się, pozostawiając zmiany w organizmie. Podniosła, że nie była wzywana do Ł. na badania, a orzeczenie wydano na podstawie odczytu dawek. W konkluzji stwierdziła, że wiele osób z jej otoczenia zawodowego choruje na różnego rodzaju nowotwory. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi wskazując na argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzje Sąd doszedł do przekonania, że nie zaistniały przypadki wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a., to jest naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy, skutkujące potrzebą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W rozpoznawanej sprawie zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej nastąpiło 5 września 2003r. przez lekarza sprawującego opiekę profilaktyczną nad pracownikiem. Zgłoszenie to nastąpiło w czasie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 115), zwane dalej rozporządzeniem, które weszło w życie 3 września 2002r. Stosownie do § 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia, zgłoszenie choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika, zwanego dalej "pracownikiem", w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u pracownika, u którego podejrzewa się chorobę zawodową dokonuje pracodawca zatrudniający pracownika, u którego podejrzewa się chorobę zawodową, albo lekarz, który podczas wykonywania zawodu powziął podejrzenie choroby zawodowej u pracownika (§ 3 ust. 1). Ze skierowania na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej wynika, że dotyczy ono choroby zawodowej nowotworu złośliwego wywołanej promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %. Jako okresy zatrudnienia, w którym występowały czynniki szkodliwe wskazano pracę w Szpitalu Miejskim w K., Politechnice [...], Szpitalu Wojskowym w R., Trypolis – Libia, Szpital Miejski w R. Stosownie do § 4 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzyma podejrzenie zgłoszenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika, którego dotyczy podejrzenie na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust.2 rozporządzenia, powiadamiając o tym pracodawcę i jednostkę państwową medycyny pracy sprawującą profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, z którym pracodawca zawarł umowę w trybie określonym odrębnymi przepisami. Z akt sprawy wynika, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny o wszczęciu postępowania powiadomił jednostkę medycyny pracy, która dokonała zgłoszenia choroby zawodowej u skarżącej, sporządził kartę oceny narażenia zawodowego wg załącznika nr 4 rozporządzenia, zobowiązał pracodawcę do przedłożenia charakterystyki narażenia zawodowego. W aktach sprawy znajdują się protokoły z postępowania w sprawie choroby zawodowej sporządzone przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego: 1/ z 28.10.2003r. sporządzony w SP ZOZ Szpital Miejski w R.; 2/ z 1.12.2003r. w Politechnice [...] oraz informacje o przebiegu zatrudnienia z uwzględnieniem stanowisk pracy, narażenia zawodowego w Ośrodku Rehabilitacji w Tripoli w Libii oraz Szpitalu Miejskim w K. Organ po zgromadzeniu całości dokumentacji, wezwał skarżąca do zapoznała się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i umożliwił zgłoszenie zastrzeżeń do przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego z tego względu, że skarżąca nie uczestniczyła osobiście w tych czynnościach. Skarżąca 19 grudnia 2003r. zapoznała się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i oświadczyła, że nie wnosi zastrzeżeń, co potwierdziła podpisując protokół sporządzony przez organ I instancji. Następnie skarżącą skierowano na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do jednostki orzeczniczej. Badania w I instancji wykonywano w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w R. W orzeczeniu lekarskim nr [...] stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej raka piersi lewej (choroby wywołanej działaniem promieniowania jonizującego – nowotwory złośliwe z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającej 10 % - pkt 16/6 wykazu).. W uzasadnieniu jednostka orzecznicza wyjaśniła, że z przedstawionej wielkości narażenia na fizyczne czynniki rakotwórcze – promieniowanie jonizujące wynika, że ta przyczyna zawodowa powstania raka sutka jest małoprawdopodobna. Ryzyko zachorowania jest zminimalizowane przy rejestrowaniu niskich wartości dawki efektywnej poniżej 0,1 mSv. W wyniku ponownego badania w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. w orzeczeniu lekarskim nr [...] potwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w pkt 16.6 wykazu chorób zawodowych. Ustalenie kliniczne choroby (rak sutka lewego) ustalone zostało w 1998r. w Centrum Kliniki Nowotworów Sutka w W., a badanie histologiczne potwierdziło złośliwy charakter guza. Organ orzeczniczy wyjaśnił, ze zgodnie z obowiązującymi przepisami nowotwory złośliwe mogą być uznane za następstwo zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące, jeżeli prawdopodobieństwo indukcji przekracza 10 %. B. H. pracowała w środowisku, w którym narażenie na promieniowanie należy uznać za śladowe, a w całym okresie pomiarowym nie zarejestrowano ani jednej dawki mierzalnej i dlatego nie mogą być przyczyną istotnego prawdopodobieństwa indukcji raka sutka. Orzeczenie organ wydał na podstawie dokumentacji ponieważ rozpoznanie kliniczne choroby ustalone w 1998r. nie budzi wątpliwości i nie wymaga dodatkowej diagnostyki, a ocena narażenia zawodowego stanowi podstawę do oszacowania prawdopodobieństwa indukcji nowotworu przez jednostkę, w której dokonywano odczytu dozymetrów. Sąd na podstawie materiału dowodowego ustalił, że nie zostały naruszone gwarancje procesowe skarżącej w postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej jak i jednostkami medycznymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych. Potwierdza to fakt dwukrotnego badania w medycznych jednostkach orzeczniczych i nawet wydanie orzeczenia przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. z podaniem przyczyn odstąpienia od badania z udziałem skarżącej wobec niekwestionowania istnienia stwierdzonego przez inną jednostkę medyczną raka sutka Ponadto skarżąca przed wydaniem decyzji przez organ I instancji została powiadomiona o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i z takiej możliwości skorzystała, co potwierdza protokół z 28.10 2004r podpisany przez B. H. Organy nie naruszyły zatem art. 10 § 1 k.p.a, umożliwiając skarżącej udział na każdym etapie postępowania administracyjnego, co zostało należycie udokumentowane. Choroba zawodowa jest pojęciem normatywnym, którego definicja została zawarta w § 2 rozporządzenia. W myśl tego przepisu chorobą zawodową są choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym "narażeniem zawodowym", przy czym zgłoszenie to ma być dokonane w czasie określonym dla danego schorzenia podanego w wykazie chorób. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie. Z przytoczonego przepisu wynika, że sam fakt wykonywania pracy w środowisku pracy, w którym występują czynniki szkodliwe nie stanowi wyłącznej przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej. Stwierdzone schorzenie ma spełniać kryteria wymienione w wykazie, a źródłem tego schorzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem ma być czynnik szkodliwy dla zdrowia występujący w środowisku pracy. W rozpoznawanej sprawie medyczne jednostki orzecznicze obydwu stopni nie potwierdziły występowania schorzenia wymienionego w poz. 16.6 wykazu chorób zawodowych, bowiem indukcja promieniowania nie przekroczyła 10%. Tylko wykazanie, że indukcja była wyższa niż 10% daje podstawę uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową. Z tego też względu organy inspekcji sanitarnej prawidłowo orzekły o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Należy też wyjaśnić, że nie miał wpływu na podjęte rozstrzygnięcie fakt, że w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania i protokołach organ wskazał na chorobę wymieniona w pkt 17 wykazu chorób zawodowych, gdyż zgłoszenie choroby zawodowej dotyczyło choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającej 10%, która jest wymieniona w pkt 16.6 wykazu chorób zawodowych i o takiej chorobie zawodowej orzekały dwie instancje orzeczniczych jednostek medycyny pracy oraz organy inspekcji sanitarnej. Oceniono też metody pomiaru promieniowania dokonywane przy pomocy dozymetru oraz wyjaśniono sposób ustalenia tych pomiarów ze względu na różne rodzaje promieniowania. Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny i prany sprawy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.