II SA/Rz 30/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia I. Zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Z. K. w treści skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...] zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który podtrzymała w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF. Wg jego treści, złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz dołączonych do niego załączników: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, - aktualnie jedyne źródło ich utrzymania stanowi pobierany przez nią zasiłek przedemerytalny w wysokości 833 zł. netto (mąż pracował do 31 grudnia 2013 r., od 12 grudnia 2013 r. przebywa na zwolnieniu chorobowym), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 100 m², nieuprawianą i nie przynoszącą żadnych dochodów nieruchomość rolną o pow. 1,2 ha, a z pojazdów mechanicznych samochód osobowy VW Golf (rok prod. 1992), - ponoszone wydatki obejmują zakup żywności – 800 zł., lekarstw – 30 zł., paliwa do samochodu – 100 zł., opłatę za energię elektryczną – 100 zł. i telefon – 20 zł., ubezpieczenie na życie skarżącej – 42,50 zł. /wydatki comiesięczne/, opłaty za gaz oraz wodę i ścieki – odpowiednio 100 i 50 zł./2 m-ce, śmieci – 30 zł. /kwartał oraz w skali roku: podatek rolny i od nieruchomości – 337 zł., ubezpieczenie domu – 67 zł., zakup opału – 3 000 zł., ubezpieczenie i przegląd techniczny samochodu – 620 zł., - skarżąca nie posiada rachunku bankowego i nie korzysta z pomocy społecznej. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Analiza aktualnej sytuacji materialno – bytowej Z. K. prowadzi do uznania częściowej zasadności złożonego przez nią wniosku, co wynika przede wszystkim z faktu utraty pracy przez jej męża i przerzucenia na nią całości bieżących kosztów utrzymania. Analiza wymienionych przez nią wydatków wskazuje, że są one jeszcze odnoszone do dochodów z nieodległego w czasie okresu, kiedy jej mąż pracował (wskazuje na to ich nadwyżka nad dochodami), a z których większość ma związek z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych (zakup żywności, lekarstw, opłaty za tzw. media). Ich ograniczenie do poziomu nie przekraczającego wysokości świadczenia przedemerytalnego wnioskodawczyni celem poczynienia oszczędności na poczet kosztów sądowych wydaje się więc w tej sytuacji - bez narażania się na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu - niemożliwe. Dotyczy to w szczególności wygospodarowania środków na pokrycie wpisu od skargi, którego opłacenie jest niezbędnym warunkiem jej merytorycznego rozpoznania. Uzasadnia to przyznanie skarżącej zwolnienia od niego, gdyż ewentualna odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie byłaby w rzeczywistości równoznaczna z pozbawieniem jej prawa do sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Mając jednocześnie na uwadze wyjątkowy charakter prawa pomocy i ciążący na stronach postępowania z mocy art. 200 P.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie (dot. zwłaszcza osób posiadających jakikolwiek środki majątkowe i dochody) należy stwierdzić, że przyznanie wnioskodawczyni zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości, byłoby na obecnym etapie postępowania co najmniej przedwczesne (do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie także 100 zł.). Ocena taka podyktowana jest zwłaszcza nie dającą się wykluczyć możliwością ponownego podjęcia pracy zarobkowej przez męża wnioskodawczyni, lub chociażby uzyskania przez niego prawa do zasiłku dla bezrobotnych (z przedstawionej kserokopii świadectwa pracy wynika, że był on zatrudniony w wymiarze pełnego etatu od 21 września 2008 r.). Zdecydowanego podkreślenia wymaga również kwestia "pierwszeństwa" ponoszonych wydatków względem kosztów sądowych /kosztów postępowania. Nie obejmuje ono wszystkich normalnie ponoszonych, lecz wyłącznie związane z zabezpieczeniem – w niezbędnym do tego zakresie - podstaw bieżącej egzystencji (koszty żywności, leczenia, najważniejszych opłat związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania). Nie są do nich zaliczane koszty utrzymania pojazdów mechanicznych, dodatkowych ubezpieczeń osobowych i majątkowych, spłaty zobowiązań finansowych (kredytów, pożyczek). Wszystko to daje skarżącej realną możliwość partycypowania w kosztach sądowych na przyszłość. W kontekście sygnalizowanego powyżej wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) zwrócenia uwagi skarżącej wymaga również, że nie powinny budzić żadnych wątpliwości okoliczności, na podstawie których jest ono przyznawane. W jej przypadku dotyczy to braku jednoznacznego wyjaśnienia kwestii ewentualnego pobierania przez męża zasiłku chorobowego i posiadania przez niego rachunku bankowego (w dodatkowym oświadczeniu skarżąca brak posiadania rachunku odniosła tylko do swojej osoby, mimo że treść wezwania w tym zakresie dotyczyła także osób wspólnie gospodarujących). Wreszcie, co nawet wobec trudności finansowych mogłoby stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania jej prawa pomocy, jako noszące znamiona świadomego wprowadzania w błąd celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia, tj. powoływanie się w treści skargi na zaciągnięte zobowiązania finansowe, a następnie – na skutek wezwania do przedstawienia dokumentów potwierdzających obciążenia z tego tytułu – dementowania tego oświadczenia ("obecnie nie mam żadnych pożyczek i kredytów"). W tych okolicznościach, uznając za zasadne przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy wyłącznie w takim zakresie, w jakim umożliwi jej to sądową kontrolę zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.