II SA/Rz 304/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zatwierdzeniu granicy pomiędzy działkami postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt j.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...]. Po doręczeniu skarżącej uzasadnienia wyroku, zwróciła się ona o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, kwestionując w jego uzasadnieniu prawidłowość postępowania przed organami administracji. Wg zawartego we wniosku oświadczenia M. W. jest osobą samotną, utrzymującą się z pobieranej emerytury, której wysokość łącznie z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1437 zł. Na posiadany przez nią majątek składa się murowany dom o pow. 50 m² wraz budynkiem gospodarczym i 5-arową działką. Ponosi "koszty związane z domem", ponadto z uwagi na wiek (77 lat) wymaga systematycznego leczenia. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż abstrahując od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. M. W. warunku tego nie spełniła zarówno odnośnie całkowitego, jak i częściowego prawa pomocy. Niezależnie od tego, że uzasadnienie wniosku o prawo pomocy wogóle nie zawiera potwierdzających go faktów, przekonania o zasadności przyznania skarżącej prawa pomocy nie można wysnuć także na podstawie zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Nie wynika z nich, czym miałby się dla niej objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, który oznacza zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych jak żywność czy lekarstwa, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Nie wymienia także żadnych negatywnych skutków wiążących się dla niej z poniesieniem kosztów postępowania, do których mając na uwadze aktualny jego etap należy zaliczyć wydatki związane z wniesieniem od zapadłego wyroku skargi kasacyjnej, a więc opłaceniem wpisu od tej skargi w kwocie 100 zł. oraz ustanowieniem radcy prawnego lub adwokata celem jej sporządzenia. Skarżąca ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a środki finansowe jakimi dysponuje z tytułu pobieranej emerytury są do jej wyłącznej dyspozycji (nie ma innych osób na swoim utrzymaniu). Mimo braku wskazania średnich miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie, kwoty 1437 zł. nie można uznać za niskiej jak na potrzeby 1 osoby, a przez to uniemożliwiającej wygospodarowanie z niej niezbędnych środków związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej (opłaceniem wpisu i ustanowieniem radcy prawnego – adwokata z wyboru). Brak jakiegokolwiek odniesienia do sygnalizowanych przez siebie kosztów utrzymania domu i leczenia prowadzi wręcz do wniosku, że niezależnie od wydatków na zakup żywności nie stanowią one dla niej na tyle dużego obciążenia, aby nie była ona w stanie poczynić stosownych oszczędności pozwalających je na wniesienie skargi kasacyjnej. Z tego też powodu za niecelowe uznano wzywanie skarżącej do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia; o słuszności takiego stanowiska przekonuje zwłaszcza opłacenie przez wnioskodawczynię wpisu od skargi w kwocie 200 zł. i opłaty kancelaryjnej (100 zł.) od złożonego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku, co samo w sobie neguje przesłankę warunkującą przyznanie całkowitego prawa pomocy i przeczy spełnieniu przez M. W. kryterium braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być stosowane jedynie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a wnioskująca z całą pewnością do nich nie należy. Nie powołała się przy tym również na żadne szczególne okoliczności, które obciążałyby jej budżet domowy w sposób nie dający się pogodzić z obowiązkiem poniesienia wydatków związanych ze skargą kasacyjną. W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet jeżeli wiąże się to z potrzebą poczynienia przez nie pewnych oszczędności. Decydujące znaczenie ma rzeczywista możliwość poniesienia tych kosztów, która w przypadku M. W. jest całkowicie realna bez powodowania uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Istotne jest przy tym także to, że koszty te w przeciwieństwie do stałych dochodów z emerytury mają charakter jednorazowy. W tej sytuacji przyznanie skarżącej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie jak i w jego części prowadziłoby do nadużycia tej instytucji, która z racji finansowania ze środków publicznych poddana jest szczególnym wymaganiom i ma zastosowanie do sytuacji wyjątkowych. Skoro zatem jedynym kryterium przyznawania prawa pomocy jest sytuacja materialna osoby wnioskującej, a skarżąca nie spełnia przesłanek do jego przyznania, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.