II SA/Rz 312/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. i A. A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki drewnianego budynku garażowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 18 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę U. i A. A. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...]. Umocowany przez nich do sporządzenia i wniesienia od tego wyroku skargi kasacyjnej pełnomocnik w osobie adwokata w skardze tej zawarł wniosek o zwolnienie skarżących od kosztów sądowych motywując to ich trudną sytuacją. Taki sam wniosek został zawarty w dołączonym do skargi kasacyjnej urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym skarżący wskazali, iż nie są w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący: - prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką, - posiadany przez nich majątek obejmuje mieszkanie w bloku o pow. 59 m² oraz gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzi stary budynek mieszkalny (ponad 50 lat) o pow. 60 m² i nieruchomość rolna o pow. 11 ha, - źródłem ich dochodów jest emerytura U. A. w kwocie 640 zł., renta A. A. w wysokości 940 zł. oraz wynagrodzenie za pracę ich córki – 1100 zł. Skarżący otrzymują też dopłaty do produkcji rolnej w wysokości ok. 12 tys. rocznie, przeznaczane w całości na funkcjonowanie gospodarstwa. Jego opłacalność jest niewielka, a dochód z niego otrzymuje zajmujący się jego prowadzeniem ich syn, któremu zamierzają je przekazać. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Z powyższego wynika, iż decydujące dla oceny zdolności poniesienia tych kosztów jest kryterium finansowe (majątkowe), oraz że to właśnie osobę wnioskującą (osoby wnioskujące) obciąża wykazanie, iż spełnia ona przesłankę do przyznania prawa pomocy. Dokonana pod tym względem analiza informacji podanych przez U. i A. A. nie potwierdza jej spełnienia. Jako główną tego przyczynę należy wskazać brak dostatecznych podstaw do jego uwzględnienia wynikających z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Za wystarczające w tym zakresie nie może być też uznane ogólnie sformułowane stwierdzenie o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania; skarżący nie wykazali, czym miałby się dla nich objawić ten uszczerbek, jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązałoby się dla nich poniesienie kosztów sądowych. Na koszty te praktycznie składa się bowiem już tylko wpis od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 250 zł. (połowa wpisu od skargi). Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż na wcześniejszym etapie postępowania skarżący opłacili dwukrotnie wyższy wpis od skargi (500 zł.), opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (100 zł.), czy też wreszcie ponieśli wydatki związane z ustanowieniem adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej i opłatę od udzielonego mu w tym celu pełnomocnictwa (dowodzi to dołączone do skargi kasacyjnej potwierdzenie uiszczenia kwoty 34 zł.). Koszty te znacznie przewyższają wymagany wpis od skargi kasacyjnej. Pozwala to uznać, iż mimo wydatków przeznaczanych na utrzymanie, wygospodarowanie kwoty 250 zł. z ze stałych comiesięcznych dochodów w łącznej wysokości 2680 zł. nie będzie dla nich na tyle dużym obciążeniem, aby wiązało się z brakiem możliwości zaspokojenia koniecznych potrzeb życiowych (dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe); za konieczne nie są przy tym uznawane wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz te najbardziej podstawowe, związane z zakupem żywności, lekarstw i niezbędnymi opłatami. Z uwagi na powyższe okoliczności za zbędne uznano więc wzywanie skarżących do składania w tym przedmiocie dodatkowego oświadczenia czy odzwierciedlających je dokumentów źródłowych. Nie można przy tym pominąć w pełni zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych skarżących (mieszkanie i dom), braku innych osób na utrzymaniu, czy bardzo istotnego faktu posiadania gospodarstwa rolnego, z którego pożytki - nawet przy założeniu jego niewielkiej dochodowości - z pewnością znacząco przyczyniają się do ograniczenia wydatków finansowych związanych z utrzymaniem (zakupem żywności). Wątpliwości budzi przy tym powołany przez wnioskodawców argument o niewielkiej jego opłacalności, co wogóle stawiałoby pod znakiem zapytania celowość prowadzenia produkcji rolniczej na ponad 11-hektarowym areale, w tym inwestowania w gospodarstwo całości dochodów z dopłat; zaprzeczeniem argumentu o braku dochodowości gospodarstwa jest podpisane przez A. A. oświadczenie zawarte w protokole przeprowadzonej na nim przez pracowników organu administracji I instancji (PINB) w dniu 25 lipca 2007 r. rozprawy administracyjnej, którego fragment brzmi "kombajn zbożowy kupiłem około 5 – 6 lat temu i zaraz po jego zakupie został postawiony ten garaż". Bez wątpienia zakup maszyny jaką jest kombajn wymaga dosyć znacznych nakładów (tak samo jak budowa garażu), ponadto takie inwestycje z pewnością nie byłyby czynione, gdyby nie były nastawione na osiąganie z nich wymiernych korzyści. Niezależnie od tego, rozwój gospodarstwa stanowiącego nadal formalnie własność skarżących (mimo jego prowadzenia przez ich syna), nie może pośrednio odbywać się kosztem Skarbu Państwa, a taki skutek miałoby przyznanie im zwolnienia od kosztów sądowych (prawo pomocy nie może prowadzić do zabezpieczenia czy poprawy sytuacji majątkowej strony składającej wniosek). Pewne zastrzeżenia co do rzetelności i zupełności budzi ponadto sama treść oświadczenia skarżących o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wg niego, do osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym należy wyłącznie córka, podczas gdy powołany wyżej protokół rozprawy administracyjnej z 25 lipca 2007 r. zalegający w aktach administracyjnych I instancji wskazuje na zamieszkiwanie pod tym samym co oni adresem także syna P. Wspólne zamieszkiwanie osób o bliskim stopniu pokrewieństwa stwarza domniemanie prowadzenia przez nich wspólnego gospodarstwa domowego, z czym wiąże się wymóg ujawnienia stanu majątkowego i dochodów wszystkich domowników; w przypadku syna skarżącej ma to znaczenie m.in. w kontekście sygnalizowanego w skardze zamiaru budowy przez niego domu, co musi mieć pokrycie w jego dochodach (z pracy zarobkowej i/lub z pracy na prowadzonym przez niego gospodarstwie). Z uwagi na całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżących i w/w okoliczności także tę kwestię uznano za pozbawioną decydującego znaczenia dla oceny możliwości poniesienia przez skarżących wpisu od skargi kasacyjnej, odstępujący tym samym od jej dokładnego wyjaśnienia. W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec U. i A. A. wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, co koresponduje z wyjątkowym charakterem prawa pomocy ograniczonym do przypadków, w których strona wnioskująca z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie podołać temu obowiązkowi poprzez wygospodarowanie środków finansowych koniecznych do skorzystania z wszystkich przysługujących jej uprawnień. W sytuacji zatem, gdy analiza złożonego przez skarżących wniosku nie wykazuje spełnienia ustawowej przesłanki do przyznania im prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej), na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.