II SA/Rz 313/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. M. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolnej - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. II SA/Rz 313/12 U Z A S A D N I E N I E Skarżący H. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych w całości oraz na ustanowieniu adwokata. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 313/12 wydanym przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 15 czerwca 2012 r. skarżący wniósł sprzeciw podtrzymując wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podniósł, że realizowana przez niego inwestycja - zakład cukierniczy - była pierwotnie zaplanowana i realizowana przez jego matkę, zaś skarżący do tej inwestycji wkłada jedynie własną pracę fizyczną. Wyeksponował, że nie ma środków pieniężnych potrzebnych na opłacenie kosztów sądowych związanych ze sprawą oraz kosztów związanych z wynagrodzeniem fachowego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - określanej dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia nawet w części. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd ustalił, że wnioskodawca tworzy wraz z żoną oraz trzema córkami pięcioosobowe gospodarstwo domowe. W skład jego mienia wchodzi: dom o pow. 110 m, mieszkanie o pow. 100 m, nieruchomość rolna o pow. 0,70 ha oraz będący w budowie zakład cukierniczy. Według oświadczenia skarżącego rodzina utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości 1200 zł brutto. Żona skarżącego otrzymuje netto 600 zł. Skarżący jest osobą bezrobotną. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący wyjaśnił, że jest właścicielem dwóch pojazdów marki Espero (użytkowany) i Tarpan (nieużytkowany) oraz nie ma rachunków bankowych. Jego córki posiadają rachunki, lecz wyciągi bankowe kosztowałyby ok. 60 – 70 złotych. Córki H. M. mają telefony, zaś rachunki za korzystanie z nich opłacają z otrzymywanych stypendiów. Skarżący - jak podał - nie jest w stanie określić wartości budowanego zakładu cukierniczego, gdyż nie stać go na rzeczoznawcę. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego ani w całości, ani także w części, gdyż wskazane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim składający sprzeciw tego oczekuje. Fakt posiadania przez skarżącego domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, samochodów oraz prowadzenie budowy zakładu cukierniczego, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w całości (a nawet w części), co powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Na obecnym etapie postępowania strona skarżąca może być zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego z tytułu złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Rzeszowie o odrzuceniu skargi. Pozostałe koszty postępowania, jakie ewentualnie może ponieść wnioskodawca sprowadzają się do wynagrodzenia przysługującego fachowemu pełnomocnikowi za sporządzenie środka odwoławczego od postanowienia sądu pierwszej instancji (tzw. przymus adwokacki). W sytuacji, gdy jak wynika z oświadczenia (k. 49 i 56) rodzina z budżetu domowego pokrywa koszty związane z budową zakładu cukierniczego, nie wydaje się zasadnym przyjęcie, że ewentualne poniesienie przez skarżącego dalszych kosztów postępowania sądowego będzie miało wpływ na powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Z doświadczenia życiowego wynika, bowiem, że realizacja inwestycji budowlanej, a nadto utrzymanie samochodów, wiąże się z wydatkami (niezależnie od tego, że skarżący realizuje zamierzenie budowlane tzw. metodą gospodarczą, jak również, że jeden z pojazdów stoi zepsuty). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.